Belijdenisleeftijd vervroegen?

De ouders vertelden het in een emotionele ontmoeting. Hij met tranen in de ogen, zij met een brok in de keel. Hun dochter was weg uit de christelijke gemeente. Hoe kón dat gebeuren, nadat ze drie jaar terug belijdenis van het geloof afgelegd had, samen met veel leeftijdgenoten? Nu was ze op zondag bezig met muziek, zocht ze expressie in dingen die niets met de Bijbel van doen hadden. Als haar ouders vroegen naar de betekenis van haar belijdenis, sprak ze over ‘groepsdenken’. Ze had te jong, te ondoordacht Gods Naam beleden. Nu, te jong kun je natuurlijk nooit voor je geloof in Christus uitkomen, maar als de leeftijd samengaat met ‘het niet overrekenen van de kosten’ kan de leeftijd wel leiden tot een ondoordachte belijdenis. Het gesprek met deze ouders herinner ik me steevast het eerste als er signalen komen dat de leeftijdsgrens van achttien jaar voor het doen van openbare belijdenis van het geloof naar beneden zou moeten, een thematiek waarin we zorgvuldig moeten overwegen.

Gemiddelde leeftijd
Onlangs constateerde het aan de HGJB gelinkte Centrum voor catechese dat de gemiddelde leeftijd van de belijdeniscatechisanten vrij hoog ligt, namelijk op 23,7 jaar. Nu zegt dat cijfer op zichzelf niet zo heel veel. In mijn eigen belijdenisgroep zat ik als achttienjarige met een echtpaar dat al aow ontving, waardoor de gemiddelde leeftijd fors hoger werd. Belangrijker is inzicht in het feit waarom jongeren het doen van belijdenis soms uitstellen, waarom andere jongeren er nooit toe komen en of jonge lidmaten volharden in het geloof. Zorgvuldig overwegen, zei ik zojuist. Waarom? Omdat we de motieven van de ander recht moeten doen. Als er onder ons catecheten zijn die pleiten voor het verlagen van de belijdenisleeftijd naar vijftien, zestien jaar, moeten we luisteren naar hun motieven en die overwegen. Dat is een betere weg dan de suggestie doorgeven dat ‘die en die ook voor kinderen aan het avondmaal schijnt te zijn’.

Keuzemoment naar voren
Ds. W. Markus – betrokken bij de catechesemethode Follow me – pleit al enige jaren voor het verlagen van de belijdenisleeftijd. In aansluiting bij de vroegreformatorische kerken – bij Luther en Calvijn kon je als dertien- en veertienjarige belijdenis doen – en evangelische traditie wil hij het keuzemoment naar voren halen en jongeren uitnodigen het avondmaal van harte mee te vieren. ‘Wat hebben ze deze versterkende middelen hard nodig, nu ze vaak eenling gelovigen zijn in hun eigen omgeving’, schrijft ds. Markus in de afscheidsbundel die prof. Verboom in 2006 kreeg.
Zijn motief zoekt hij in onze cultuur en tijdgeest, waarin popbladen en tv-zenders hen leren dat ze op hun vijftiende jaar klaar moeten zijn voor hun eerste seksuele ervaring. ‘Als de Vijand onze jongeren naar ziel en lichaam probeert te vangen, door hun al heel jong even verleidelijke als verkeerde keuzes voor te houden, zouden wij dan niet dezelfde tijden en gelegenheden gebruiken om hen naar ziel en lichaam te redden, door met verwachting hun de goede keuze voor te houden?’ Ds. Markus wil hierbij onderscheid maken tussen het op jonge leeftijd toelating krijgen toe het avondmaal en pas later tot de ambten.

Postmoderne samenleving
Het mag duidelijk zijn dat de door de kerkenraad vastgestelde leeftijd om te komen tot het doen van openbare belijdenis van het geloof iets willekeurigs heeft. In de loop van de negentiende eeuw heeft het belijdenis doen het karakter van volwassen worden gekregen, waarmee de leeftijd omhoog ging. We zagen reeds dat in de beginperiode van de Reformatie dertien, veertien jaar als de belijdenisleeftijd gezien werd. In het buitenland kan – in de context van bepaalde kerken en gemeenten – een eigen leeftijd gebruikelijk zijn. Zo staat op de website van hervormd Oud-Alblas dat deze gemeente contact heeft met de hervormde gemeente van Boiu in Roemenië, waar jongeren als zestienjarige belijdenis mogen doen.
Dit betekent dat wij de wijze waarop we de jongeren inwijden in de geheimen van het evangelie moeten relateren aan de cultuur waarin wij leven: een postmoderne, geïndividualiseerde en geseculariseerde samenleving. In deze cultuur zien we dan jongeren hun beslissingen nogal eens uitstellen, zien we dat ze later volwassen worden.

De trouwdag verschuift
De leeftijd waarop zij tot een huwelijk komen, verschuift ook. Minder dan vroeger zijn jonge mensen van 20, 21, 22 jaar toe aan een vaste relatie. Net zoals de velen die de kerk verlaten, jongeren kunnen doen twijfelen aan de waarheid van het christelijk geloof, kunnen de vele gebroken huwelijken – in eigen omgeving of familie – jongeren onzeker maken over het aangaan van een relatie met iemand met wie we ons verdere leven willen delen.
Hoe reageren christenen daar hopelijk op? Door in de gezinnen en als gemeenten voor te leven wat het huwelijk als levensverbintenis inhoudt. Tegendraads aan opvattingen in de cultuur laten we zien wat loyaliteit aan de ander is, een levensgezel in moeilijke en mooie tijden. En tegelijk stellen we op zoveel mogelijk momenten in de catechese – en andere vormen van toerusting in de ontwikkeling van kinderen en jongeren – de waarde van liefde, trouw, seksualiteit vanuit een positieve insteek aan de orde.

Kennis
De catechese heeft het moeilijk, zo hebben deskundigen de afgelopen jaren terecht geconstateerd. Ouders zijn weinig betrokken op het onderwijs vanuit de gemeente, veel catechisanten zijn kritisch of ongemotiveerd en de catecheet ontbreekt het nogal eens aan goede scholing. Als in de gezinnen het leven met God niet gepraktiseerd wordt, kunnen onze christenjongeren inderdaad als een eenling in de samenleving staan. Mijn vraag daarbij is wel: Reageren we op de juiste wijze door jongeren als vijftien- of zestienjarige uit te nodigen voor de belijdeniscatechese? Ik meen van niet – en wil bij die positiekeuze enkele overwegingen aanreiken.

Ten eerste wijs ik op het kenniselement. Waar de catechese pas op twaalfjarige leeftijd begint, is er meer tijd nodig om het onderricht in de christelijke leer, waarvan Christus de inhoud is, te geven. In het geloofsonderwijs van de kerk mogen we de tijd nemen ‘om kinderen in te wijden in de weg van Gods geboden en beloften, betrokken op het concrete leven van elke dag, maar ook dat het leert deelnemen in de godsdienstige handelingen van de gemeente,' aldus prof. W. Verboom. In een artikel over deelname van kinderen aan het avondmaal schrijft dr. A. Noordegraaf dat als een kind in alle eenvoud zegt ‘Ik heb de Heere Jezus lief ’, dit ook iets van een belijdenis heeft. Dat is waar, maar de kerk mag er enige jaren voor nemen dat kind verder in te wijden in Wie God is als onze Schepper, onze Zaligmaker en als de vernieuwer van ons leven.

Ingroeien in de traditie
Ten tweede, prof. G. Heitink stelt in zijn laatste boek, Een kerk met karakter, de vraag of we de inwijding van kinderen en jongeren niet te gemakkelijk opgegeven hebben. ‘Geloven is een wijze van zijn die een mens zich eigen moet maken en die gevoed en gekoesterd moet worden. Dat vraagt inbedding in een gemeenschap, kennisverwerving, toe-eigening, inlevingsvermogen, het opdoen van ervaring, een proces van ingroeien in een traditie.’
Hebben onze jongeren in de huidige cultuur de jaren tot hun achttiende niet nodig om in die traditie in te groeien? Ik antwoord daar positief op. In de puberjaren en daarna hebben ze de ruimte om tot een eigen overtuiging te komen, afstand te nemen van wat thuis geleerd is, om wat in de opvoeding ontvangen is zich in die weg tegelijk eigen te maken. In de ontdekking van de wereld oefenen jongeren wie ze zijn. Ouders zoeken daarin een weg te gaan van loslaten en tegelijk in geestelijke zin vasthouden.

Geen eenduidig recept
Jazeker, dat is een spannend proces. Een eenduidig recept om die weg goed te laten verlopen, is niet te geven. Naar mijn overtuiging moet ook wie in onze tijd als zestienjarige belijdenis zou doen, door dit proces heen. In onze cultuur hebben die jaren deze functie. In een artikel in Kontekstueel over kinderen op weg naar het avondmaal schreef prof. Verboom al in 1988 ‘dat de twaalfjarige in de tijd van Calvijn niet de twaalfjarige van onze tijd is’.

Volharding
Als derde, hoe bewaren we de jongeren van de gemeente bij het Woord, hoe leren we hen de betekenis van hun doop verstaan? Dat is ten diepste de vraag. Zal de kerkenraad in zijn beleid niet moeten investeren in het stimuleren van de huisgodsdienst, in hartelijke aandacht voor de jongeren, in kwalitatief goede catechese? Wat het laatste betreft, die catechese hoeft niet meer als een eenzaam avontuur beleefd te worden, omdat er meer dan ooit mogelijkheden voor scholing zijn. Wat ik vooral wil bepleiten, is dat we jongeren leren wat volharding betekent. Als gave van God is volharding in de strijd van het geloof niet minder roeping en opgave. Volharding heeft voor ouderen en jongeren ook te maken met gewoontevorming. Dat heeft Jezus ons met Zijn gang naar de synagoge geleerd. Vooral toonde Hij wat volharding is door de Zijnen lief te hebben tot het (doel) einde. Daarin toont Hij welk een zegen volharding en trouw geven.

De liefde wacht
Ligt hier niet een sleutel tot het bewaren van jonge mensen bij de gemeente? In de dienst waarin ikzelf belijdenis deed, ging de preek over Mattheüs 24:13: ‘Maar wie volharden zal tot het einde, zal zalig worden.’ Dat woord is van alle tijden.
Als laatste opmerking: de liefde leert wachten. Dan kan in bepaalde tijden het natuurlijke leven gelden, dat kan ook de jongere gelden voordat hij of zij Gods Naam in de gemeente mag belijden en de dood van Christus aan het avondmaal verkondigt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen