Hopen op een tekst

Charles Haddon Spurgeon is een uitzonderlijk charismatisch begaafd persoon met een geweldige gedrevenheid geweest, zegt dr. C.A. van der Sluijs uit Veenendaal, die in 1987 op de Engelse negentiende-eeuwse prediker promoveerde. ‘Hij staat heel dichtbij zijn mensen, omdat hij heel dichtbij zijn God staat. Ieder van de vijfduizend kerkgangers weet zich persoonlijk aangesproken. Toch smeedt hij de gemeente onder de prediking tot één geheel.’
Ds. Van der Sluijs noemt Spurgeon verder een ‘buitengewoon oprecht’ man. ‘Dat voelt ieder als hij met hem in aanraking komt. Hoogmoed is hem vreemd. Zijn geweldige populariteit maakt hem vaak depressief. Spurgeon is zo groot, omdat hij klein is voor God.’

In hoeverre doet zijn persoonlijkheid ertoe als hij preekt?
‘Zijn warme christelijke persoonlijkheid is als zodanig een liefelijke reuk van Christus en doet uiteraard helemaal mee in zijn prediking. Ik ben ervan overtuigd dat dit zelfs een doorslaggevend element is geweest. Wars van elke domineesverbeelding staat hij dichtbij de mensen van zijn tijd en reikt hen met milde hand Gods genade aan. Zowaar, een oprecht mens op de kansel en onder de kansel! En dat hebben de mensen van zijn tijd geweten, in de dubbele zin van het woord. Zijn persoonlijkheid is een verademing onder de beademing van de Heilige Geest. Zo mag Spurgeon een verademing in de geschiedenis van de kerk worden genoemd. Met name in het Victoriaanse tijdperk, waarin velen zuchtten: 'O God, verlos ons van de dominees!’

Hoe komt de tekstkeuze in de regel tot stand?
‘In de regel hoopt Spurgeon een tekst van God te ontvangen aan het begin van de week, waarover hij dan de hele week min of meer onbewust mediteert, gaandeweg een aantekening maakt en deze gedachten op zaterdagavond samenvat in een korte schets. Voor de avondpreek is hij al blij een tekst te hebben op zondagmiddag, om pas dan een korte schets te maken voor zijn preek. Ik heb deze schetsen gezien in het Spurgeon College in Londen, ze waren niet groter dan een correspondentiekaart, met violetkleurige inkt geschreven.’

Uit welke bestanddelen bestaat een preek meestal?
‘Zijn preek bestaat helaas uit drie of vier punten, waarbij de laatste punten geforceerd de minste aandacht krijgen. Een gewoonte in zijn tijd, waarop hij geen uitzondering vormt. Zijn improvisatietalent smeedt nochtans de preek tot één geheel, waarbij hij van tevoren veel aandacht besteedt aan de openingszinnen – hij vergelijkt deze zelf met een ouverture.
De exegese neemt niet een al te grote plaats in, maar ontwikkelt zich min of meer in het geheel van de prediking, wat natuurlijk ook te maken heeft met die merkwaardige puntenverdeling. Mensen hebben het gevoel dat de praktische toespitsing van begin tot eind overheerst.
Daarbij is er in zijn preken een duidelijk methodistische onderverdeling te signaleren, waarbij eerst de gelovigen worden toegesproken of zich aangesproken weten en daarna de ongelovigen. Als baptist heeft Spurgeon uiteraard een andere verbondsbeschouwing dan wij gereformeerden.’

Wat is de kern van zijn boodschap?
‘Jezus Christus en Die gekruisigd. Anders gezegd: Christus en niet de christen. Weer anders gezegd: de rechtvaardiging van de goddeloze. Als een goede herder laat hij de Goede Herder het verlorene zoeken totdat Hij het gevonden heeft.’

Is er door de tijd heen ontwikkeling in zijn preken te zien?
‘Ja, in het begin klinkt zijn prediking erg ‘kreterig’ – typerend voor de opwekkingsbeweging destijds –, met een minimum aan exegese. Gaandeweg wordt hij meer evenwichtig, waarbij het leerelement toeneemt, en zelfs is er op den duur sprake van een zekere bezadigdheid.
Het apologetisch element in zijn preken krijgt in Londen een al maar groter gewicht. De ‘evangelische’ Spurgeon vecht als een leeuw, eerst met de hypercalvinisten en later met de arminianen van zijn tijd. Hij meent een neerwaartse spiraal te ontdekken in het kerkelijke en geestelijke leven van zijn tijd en probeert daarop een correctie aan te brengen. Volgens één van zijn zoons kost deze zogenaamde Down Grade Controverse hem zijn leven. Min of meer chronisch overspannen en lijdend aan een nierziekte, overlijdt hij in zijn achtenvijftigste levensjaar.’

In hoeverre maakt hij gebruik van retorische elementen?
‘In het geheel niet, hij is een natuurtalent met een voluit natuurlijke manier van spreken. Met aanstellerij of dikdoenerij drijft hij op een weergaloze wijze de spot, evenals met de gezwollen en gestolde deftigheid van de Anglicaanse Kerk. Als er sprake is van retoriek, dan is het altijd de welsprekendheid van zijn hart, dat in vuur en vlam staat voor zijn Heiland en dat vol ontferming zich neerbuigt over het verlorene. Daarbij is populisme of volksmennerij hem absoluut vreemd. Ook behaagzucht is geheel en al afwezig. Oprechtheid is zijn handelsmerk. Spurgeon spreekt de taal van het volk ofwel eigentijdse taal en dat is niet minder dan een trendbreuk in die tijd. Mensen ervaren dit als volkomen nieuw.’

Leest Spurgeon zijn preken voor of improviseert hij ter plekke?
‘Preken lezen noemt hij een doodzonde. Dit brengt een barricade aan in de communicatie met de hoorders. Hij improviseert ter plekke in die zin dat hij de inhoud van zijn preek van tevoren heeft overdacht en die puntsgewijze genoteerd bij zich heeft. Maar de eigenlijke preek wordt geboren op de kansel – in zijn geval op het platvorm in de Metropolitan Tabernacle – en dat is dan ook een gebeuren als een geschieden van Godswege. Ademloos bevindt de grote gemeente zich onder de beademing van Woord en Geest.’

Heeft hij een bepaalde ‘methode’?
‘Nee, of het moest zijn methodistisch onderscheiden zijn tussen bekeerden en onbekeerden. Ook het schema van ellende, verlossing en dankbaarheid is bij hem geen methode geworden. En hij wil al helemaal niks weten van methoden zoals die door bekende revivalists (opwekkingspredikers) als Moody en Sankey worden gehanteerd. Een oproep om naar voren te komen en zo te beslissen voor Jezus vindt hij geforceerd. Ook het methodisch verlenen van nazorg na de dienst vindt hij van weinig psychologisch inzicht getuigen.’

In hoeverre richt hij zich op de gelovige, in hoeverre op de buitenstaander?
‘Eerst ontvangt de gelovige een bemoediging, waarschuwing of een stuk onderwijs, al naar gelang de tekst en dan wordt de buitenstaander opgeroepen zich te bekeren. Tegelijk ontdekken we hier een zwakte, die eigen is aan het baptisme, want hier dreigt het gevaar van een te scherpe opdeling. Alsof de grens niet vloeiend is. Hier dreigt het gevaar van de rechtvaardiging van de vrome, die doorgaans aan de buitenstaander geen boodschap heeft. Maar tot mijn niet geringe verbazing weet Spurgeon in zijn preken meestal deze klippen te omzeilen.’

Richt hij zich op een bepaalde doelgroep?
‘Nee, wat dat betreft is de gemeente of het publiek voor hem één geheel. Hij laat het aan de Geest over om ieder zijn bescheiden deel te geven.’

Hoe lang duurt een preek?
‘Voor die tijd heel kort: drie kwartier.’

Hoe gaat hij om met exegese en toepassing?
‘Deze gaan als vanzelf in elkaar over. Al is zijn exegese soms te snel op het stichtelijke gericht, maar dat is een kwaal van het puritanisme, waarmee Spurgeon zich sterk verwant weet. Hij wordt zelfs de ‘laatste der puriteinen’ genoemd.’

Hoe gaat hij om met allegorische uitleg van de Schrift?
‘Ook zijn allegorische uitleg is sterk bepaald door de traditie van het puritanisme en het piëtisme. Op deze punten loopt hij in de pas en werkte hij beslist niet vernieuwend.’

Hoe gaat hij om met bijbeluitleg en dogmatiek?
‘Zijn bijbeluitleg was ook dienovereenkomstig. Het dogmatisch element in zijn preken is daarentegen verrassend genoeg georiënteerd op de Reformatie in de zestiende eeuw.
Daarbij is het lutherse element nog sterker aanwezig dan het calvinistische. Karakterologisch gezien lijkt Spurgeon ook vele malen meer op Luther dan op Calvijn.’

Wat kunnen we vandaag van Spurgeon als prediker leren?
‘Om onszelf te zijn als we in Christus zijn. Als mens kunnen we geïnspireerd worden door zijn oorspronkelijkheid in kinderlijke oprechtheid en aanstekelijke ootmoed.’

Volgende week aandacht voor Billy Graham.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen