Alleen goddeloze kan preken

De prediking van Gods woord ís Gods woord, schreef de reformator Heinrich Bullinger in de kantlijn van de Tweede Helvetische Confessie. De artikelenserie over prediking van Augustinus tot Billy Graham maakt duidelijk dat de vorm van de preek nogal eens wijzigt. Het woord van God, dat in alle talen vertaald moet worden, moet ook op verschillende manieren verkondigd worden, afhankelijk van de concrete situatie. Het zou verkeerd zijn om een vorm voor alle tijden en plaatsen als norm te stellen. Maar wat is constant? En wat is het geheim van de prediking?

Bambix
Wat de inhoud betreft valt op Jezus Christus centraal staat. De prediking mag niet voorbijgaan aan de actualiteit, maar actualisering kan al snel verzanden in een politieke boodschap. In de preek moet aandacht zijn voor de psychologie van het geloofsleven, zoals we van het puritanisme en de Nadere Reformatie kunnen leren. Die aandacht mag niet omslaan in een uitputtende beschrijving van het zielenleven. In de prediking moet de zonde concreet benoemd worden, maar de preek mag niet verworden een moralistische toespraak. Als Christus als de Gekruisigde in het middelpunt staat, worden eenzijdigheden vermeden. Over Hem kun je nooit eenzijdig genoeg zijn. Jezus preekte in gelijkenissen, niet om het gemakkelijker te maken, maar om de dingen van Gods Koninkrijk te verbergen. De prediking kan infantiliseren door een voortdurende druk vanuit de gemeente om het vooral zo simpel mogelijk te houden. De predikers uit de serie wisten – net als de hoogste Profeet en Leraar – eenvoud en diepgang te combineren. Dat is het geheim van preken met gezag. Luther preekte de rechtvaardiging van de goddeloze voor zijn Hansjes en Elsjes.
Het kan niet eenvoudig genoeg zijn, tegelijk moeten prediker en hoorder zich uitstrekken naar meer kennis van Christus en van Zijn Woord. Predikers mogen niet voor de verzoeking bezwijken om moeilijke vragen uit de weg te gaan of moeilijke bijbelgedeelten onbesproken te laten. Als de verkiezing nooit aan de orde komt, blijven veel mensen met hun vragen en twijfels zitten. Van Bambix alleen is niemand groot geworden.

Bijbellezingen
Opvallend bij de tekstkeuze is de grote voorkeur voor de lectio continua, waarin de prediker de Bijbel vers voor vers behandelt. Naast preken voor speciale gelegenheden, bijvoorbeeld de feestdagen, volgen zij de lijn van de Schrift, soms zelfs vers voor vers, totdat hun preektijd om was, om een volgende keer de draad weer op te pakken. Daar zit eerbied voor het Woord van God achter.
Parallel aan de opkomst van de catechismuspreken, waarbij de geloofsleer in een bepaalde volgorde aan de orde komt, heeft de vrije tekst keuze voor de overige preken de overhand gekregen. Dat betekent dat in de gereformeerde traditie de orde van het Woord heeft plaatsgemaakt voor de orde van een belijdenisgeschrift.
In de methodistische traditie, bijvoorbeeld bij Spurgeon, leeft de gedachte dat de prediker een tekst moet ‘krijgen’ om erover te kunnen preken. Het is niet verkeerd als een prediker in zijn eigen armoede bedelt om een tekst, maar het is niet gezond als dat, zoals bij Spurgeon, ertoe leidt dat pas op zondagmiddag de tekst voor de avonddienst wordt gekozen. Dat werd in Spurgeons geval ruimschoots goedgemaakt door zijn singuliere graven, maar zijn preken blinken niet uit in een nauwkeurige exegese van de Schriften.
Misschien is het nog niet zo gek om een bijbelboek van begin tot einde door te preken. Voor prediker en hoorder kan het erg leerzaam zijn. In veel gemeenten hebben doordeweekse bijbellezingen plaatsgemaakt voor bijbelkringen. Dat terwijl de bijbellezingen zich juist goed lenen voor de lectio continua. Als er dan ook nog gelegenheid is voor een bespreking of voor het stellen van vragen, dan zou dat het geestelijke leven in de gemeente ten goede kunnen komen. Bijbelkringen kunnen best nuttig zijn, maar als goede leiding ontbreekt, hebben zij de neiging hebben om in een kringetje rond te draaien.

Improvisatie
Het is frappant dat niet een van de besproken predikers de tekst van de preek voorleest. Dat doet niets af van een grondige voorbereiding door bestudering van de tekst en overdenking van de boodschap. Preken die op het moment zelf geïmproviseerd worden, komen authentiek over.
Er is ook een nadeel. Niet iedereen heeft dezelfde gaven als Augustinus, die met zijn gemeente in gesprek ging, of als Spurgeon, die het lezen van een preek zelfs een doodzonde noemt. Veel geïmproviseerde preken zijn wel warm maar niet gaar. Dat is vaak niet zozeer een gevolg van de improvisatie, maar van een gebrek aan voorbereiding. Uitgeschreven preken kunnen overigens aan hetzelfde euvel lijden.
In een tijd waarin de communicatie erg belangrijk is, mag er best wat in de voordracht geïnvesteerd worden. Het aanbod van genade is niet gebaat bij een verfomfaaide verpakking. Preken uit het hoofd is niet alleen maar een kwestie van singuliere gaven. Een uitgeschreven voorgelezen preek met inhoud is altijd beter dan holle frasen die met veel verbaal en non-verbaal geweld worden gebracht. Toch zou de overdracht van de boodschap er in sommige gevallen bij gebaat zijn als de prediker wat losser van het papier zou komen om te zeggen wat hij vindt dat hij in Gods naam zeggen moet.

Bangeriken
Uiteindelijk gaat het bij de betoning van Geest en van kracht niet om de vorm. Het is opvallend dat de grote predikers uit het verleden allemaal zulke goddeloze mensen waren. Zij wankelden voortdurend aan de afgrond van hun eigen verlorenheid. Dat geeft de verkondiging van Gods genade geestelijke bezieling.
Het waren zwakke mensen met veel tekorten en gebreken. Zij waren aangevochten en bestreden; te bang om te preken en nog banger om niet te preken. Zij waren steeds bevreesd om tekort te doen aan de bijbelse boodschap en mensen te strelen in plaats van God te behagen. Luther stierf van vrees om de gemeente op een zijweg te leiden. De Geest maakt blijkbaar het liefst gebruik van zwakke en goddeloze bangeriken. Zou het daar in de 21e eeuw niet vooral aan schorten? De prediking van Gods Woord is Gods Woord. Daarom kan het alleen in de vreze des Heeren verkondigd worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen