'Als ik maar van nut ben'

1. Noyon, geboortehuis van Calvijn
Jean Calvijn wordt op 10 juli 1509 geboren in het Franse Noyon, zo’n tachtig kilometer ten noorden van Parijs. De robuuste vroeggotische kathedraal van het stadje, met zijn prachtige kloostergang en kapittelzaal, speelt een grote rol in de jeugdjaren van Calvijn. Als twaalfjarige jongen is hij al als kapelaan verbonden aan de kapel van Gésina, in de zuidbeuk van de kathedraal.
Dicht bij de kathedraal is nu het gereconstrueerde geboortehuis van Calvijn te vinden, gebouwd op de plaats van het oorspronkelijke geboortehuis, dat in de zestiende eeuw wordt verwoest. In het pand is het Calvijnmuseum gevestigd.

2. Ourscamp, abdij
Calvijn komt uit een vroom rooms-katholiek gezin, dat zes kinderen telt, van wie Calvijn de op één na de oudste zoon is. Zijn vader is een zeer vooraanstaande burger van Noyon. Naast raadsheer en notaris is hij financieel beheerder van het kapittel en secretaris van de bisschop. Met zijn moeder bezoekt Calvijn dikwijls de ongeveer zeven kilometer ten zuiden van Noyon gelegen abdij van Ourscamp. Calvijn gaat er bidden bij (delen van) de schedel van de heilige Anna, volgens de Rooms-Katholieke Kerk de moeder van Maria. Hij schrijft later dat hij deze schedel ook kuste, waarbij we zullen moeten denken aan kushandjes.
Calvijns vrome moeder sterft als hij negen is. De abdij is nu een prachtige, bezienswaardige ruïne.

3. Parijs, Sorbonne
Omdat Calvijns vader wenst dat hij de Rooms-Katholieke Kerk zou dienen, gaat Calvijn op veertienjarige leeftijd naar Parijs. Hij studeert daar aan het zeer orthodoxe Collège de Montaigu, te vergelijken met ons voorbereidend wetenschappelijk onderwijs. Daarna studeert hij rechten in Orléans en Bourges. Op zijn 21e keert hij terug naar Parijs en studeert daar onder andere Latijn, Grieks en Hebreeuws. In Parijs is de streng rooms-katholieke Sorbonne-universiteit, die de Rooms-Katholieke Kerk van die dagen theologisch beheerst. De rector van de universiteit, Nicolaas Cop, houdt een rede over Mattheüs 5:3, die op gespannen voet staat met leer van de Rooms-Katholieke Kerk en die waarschijnlijk opgesteld is door Calvijn. Het betekent Calvijns definitieve keus voor de Reformatie. Calvijn moet vluchten en komt na een aantal omzwervingen in Bazel (1535).
De huidige gebouwen van de Sorbonne zijn van latere datum, uit de tweede helft van de negentiende eeuw.

4. Straatsburg, St. Nicolaaskerk
Na een verblijf van ruim een jaar in Bazel, waar hij zijn Institutie schrijft – het wordt zijn hoofdwerk, hij is dan 26 jaar oud –, en een tweejarig verblijf in Genève (1536- 1538), komt Calvijn in de ‘vrije’ stad Straatsburg, waar zich onder leiding van Martin Bucer de Reformatie had ingezet. Bucer haalt Calvijn over om predikant van de Franse vluchtelingengemeente te worden. Calvijn preekt er in de St. Nicolaaskerk, die enige tijd het kerkgebouw van deze gemeente is. De kerk is nu helaas in gebruik als tentoonstellingsruimte.
In Straatsburg vindt in 1540 ook het huwelijk van Calvijn met Idelette van Buren plaats, ingezegend door Farel tijdens diens verblijf in Straatsburg, in het koor van de dominicaanse kerk, die eveneens kerkgebouw van de Franse vluchtelingengemeente is. De kinderen die zij krijgen sterven kort na de geboorte. Idelette zelf sterft in 1549, na negen jaar met Calvijn getrouwd te zijn geweest.

5. Genève, St. Pieterskerk
Als Calvijn in 1536 op doorreis naar Bazel in Genève is, wordt hij door Farel bezworen om hem te helpen bij de hervorming van Genève. Na twee jaar trouwe arbeid worden Farel en hij door het stadsbestuur uit Genève verbannen. Calvijn gaat naar Bazel en enkele maanden later naar Straatsburg, waar hij tot 1538 blijft. Op dringend verzoek van de bevolking keert hij naar Genève terug en blijf daar tot zijn dood in 1564.
Ondanks zijn zeer zwakheid gezondheid verricht Calvijn onnoemelijk veel werk. Hij geeft in het naast de St. Pieterskerk gelegen auditorium colleges bijbelse theologie, bijgewoond door studenten uit vele landen, preekt dikwijls zondags en ook vele malen doordeweeks in de St. Pieterskerk (waar dichtbij zijn eenvoudig woonhuis is), beijvert zich voor de gemeentezang, een kerkorde en de catechese, verricht veel pastorale arbeid en wordt de grondlegger van de universiteit van Genève. Calvijns lijfspreuk is Terar dum prosum: ‘Ik moge verteerd worden als ik maar van nut ben (voor het evangelie).’

* 6. Institutie, titelpagina (1559)
De Institutie is het magistrale hoofdwerk van Calvijn. Vrijwel zijn gehele leven schrijft hij eraan. Het begint in 1535 in Bazel met zes hoofdstukken, groeit uit tot een standaardwerk met tachtig hoofdstukken, verdeeld over vier boeken, die in vele talen worden vertaald. Calvijn bedoelt met de Institutie de volmaakte leer van de Heilige
Schrift weer te geven. Het is de eeuwen door van grote betekenis voor de kerk der Reformatie geweest.

* O God, U hebt beloofd dat degenen die eerst het Koninkrijk Gods en zijn gerechtigheid zoeken, al het andere toegeworpen zal worden. Wij bidden U bij Uw milde goedheid, geef ons ook dat andere, voor zover het voor ons goed en nodig is.
Zegen onze velden en weiden, wijngaarden en tuinen. Geef ons vroege en spade regen. Geef ons vruchtbare tijden. Bewaar ons voor misoogst, hagel en onweer. Vul kelders en schuren met Uw zegen, opdat wij Uw goederen met dankbaarheid genieten en ook te geven hebben aan behoeftigen. Bewaar ons huis en onze hof voor vuur en water, mensen en vee voor besmettelijke ziekten en plotseling onheil. Zegen alle vruchten en spijze in ons huis tot welzijn van ons lichaam.
Bescherm al ons eigendom als met een schild. Bouw een muur om ons heen tegen de satan en zijn gezellen, tegen dieven en rovers. Wijs de huisdief aan en laat er geen Judas onder ons gevonden worden. Is er ergens in dit huis onrechtmatig goed, wijs ook dat aan, opdat wij de ban van ons doen.
Waak over de onschuld van ons lichaam, dat niemand in dit huis ten val kome of eer en goede naam verlieze. Wanneer voor de moeder in dit huis de ure gekomen is om een kind ter wereld te brengen, zo geef haar goede moed en verander haar benauwdheid in blijdschap. In zoverre ons dak drupt, laat daardoorheen vanuit de hemel uw vrede stromen. Eendracht en liefde zij onder ons dak! Laat de ouderen in dit huis een tijd van rust vinden, zoals Jakob bij Jozef in het land Gosen, en kroon hun grijsheid met ere. Geef alle kinderen in dit huis het hemelrijk en een hart met kinderlijke gehoorzaamheid.
Geef vredelievende buren, en mocht er toch onenigheid ontbranden, laat Uw heilig Woord en de gedachte aan Jezus Christus haar beslechten. Laat boze tongen ons niet in haat en tweedracht scheiden. Geef ons allen zachtmoedigheid, wanneer ons onrecht wordt aangedaan.
Wilt U ons een kruis opleggen, zo laat ons dat kruis als de beste vriend in ons huis erkennen en U ervoor danken. Wanneer wij ziek en oud worden, zo maak ons hart gezonder en jonger in geloof en liefde tot U. Wanneer het ons tegenzit, zo laat Uw genade ons genoeg zijn. Sterft een der onzen, zo laat ons zien dat wij gasten en vreemdelingen op aarde zijn en in de hemel vreugde zullen hebben.
Behoed ons voor een kwade, onverhoedse dood. Laat ons zonder vals vertrouwen op ons leven en onze werken, maar vol geloof en vervuld met de Heilige Geest tot U gaan, wanneer ons laatste uur komt. Gun ons in ons sterven de lafenis van Uw heilig sacrament. Schenk ons lichaam een stille, veilige rustplaats, waar het te midden van onze doden en vrome christenen slapen mag tot de jongste dag. Laat ons dan met een nieuw lichaam opstaan en bekleed ons in Uw genade en barmhartigheid. Spaar ons in het gericht en breng ons thuis in de eeuwige tenten, Gij overste Leidsman van onze zaligheid, en neem dan onze eeuwige dank en lof aan.
Amen

7. Genève, vermeend graf
Calvijn sterft op 27 mei 1564, op 54-jarige leeftijd. Het is zijn uitdrukkelijke wens dat er geen steen op zijn graf komt; alleen God en geen mens moet de eer ontvangen. Later wordt een graf gevonden met een klein steentje met de letters J.C., naar alle waarschijnlijkheid is dit het graf van Calvijn.
Bezienswaardig is in Genève het reformatiemonument, opgericht in 1909 bij de vierhonderdste geboortedag van Calvijn en bestaande uit een honderd meter lange muur met beelden van personen die voor de Reformatie van grote betekenis waren. Het is de vraag of Calvijn ermee zou hebben ingestemd.

tekst en foto's: H. Veldhuizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen