Voorspoed of verdriet

Toen ik in het begin van het jaar een vrouw bezocht in een verzorgingshuis, vertelde ze dat de kinderen haar met Nieuwjaar niet hadden opgezocht. ‘Ze laten nauwelijks wat van zich horen’, verzuchtte ze, ‘alleen mijn jongste dochter heeft nog gebeld met mijn verjaardag.’
Na voorzichtig peilen vertelde ze hoe ze haar kinderen had opgevoed. Ze had alles voor hen overgehad en nu dit als dank. ‘Ik weet niet waar ik het aan heb verdiend’, was haar conclusie.
Deze slotsom, die tegelijk een vraag inhoudt, is in allerlei toonaarden te beluisteren. Het leven gaat soms anders dan we hopen. Een veehouder vertelde: ‘Ik heb dag en nacht gewerkt voor het bedrijf en toch ging het failliet.’ Op huisbezoek zei een ouder echtpaar: ‘We hebben onze kinderen in het bijbelse spoor opgevoed en toch hebben ze met de kerk gebroken.’ Een verpleeghuisbewoner verzuchtte: ‘Ik had hoop dat de ziekte onder controle was en toch bleken er uitzaaiingen te zijn.’
Het leven gaat soms niet alleen anders dan we hopen, soms ook anders dan we bidden. Dat kan extra verdriet geven. Dat maakt de problemen nog onbegrijpelijker. Een bejaard echtpaar vertelde over de huwelijksproblemen van hun zoon en schoondochter. ‘We hebben intens gebeden dat het huwelijk stand mocht houden, maar de scheiding is recent uitgesproken.’ Onbegrijpelijk.
We zeggen dan dat Gods wegen wonderlijk zijn. Dat zijn ze ook. De manier hoe God ons leven leidt laat zich niet narekenen. En wanneer dan de gebeden onverhoord en onvervuld blijven, hebben we er helemaal geen grip meer op. Dan blijft soms de zucht over: ‘Waar heb ik het aan verdiend?’

Niets verdiend?
Theologisch is op deze opmerking heel wat af te dingen. In het boek Rood als scharlaken, wit als sneeuw (uitg. Groen) worden hierover verschillende opmerkingen gemaakt. Ik beperk me tot de belangrijkste: we verdienen eigenlijk niets. Het hele leven is immers genade. Onze beste werken, onze goede opvoeding van onze kinderen, onze ijver op het werk en onze trouw in het huwelijk zijn geen reden voor de Heere om ons te belonen met voorspoed. Omdat we na de zondeval niets meer verdienen, is alles wat de Heere ons meer geeft dan de dood genade.

Te vlug
Theologisch is deze redenatie juist. Maar toch is dit te vlug opgeschreven. Dan gaan we te snel voorbij aan het bijbelse verband tussen godsvreze en zegen. De Bijbel spreekt daar duidelijk over. Denk aan de bekende woorden ‘God zegent degenen die Hem liefhebben.’ Of denk aan de tegenovergestelde woorden: ‘Wie God verlaat, heeft smart op smart te vrezen.’ Dat zijn bijbelse woorden, waarin duidelijk doorklinkt dat degenen die Gods geboden onderhouden, daarvoor zegen zullen ontvangen. En omgekeerd, dat degenen die God de rug toekeren, smart op smart zullen ontvangen. God zal dan de zegen veranderen in vloek. De relatie tussen godsvreze en zegen komen we direct al tegen bij de verbondssluiting op de Sinaï. Wanneer de Heere Zijn geboden geeft, roept Hij de kinderen van Israël op om deze geboden te onderhouden en belooft Hij Zijn zegen. Telkens lezen we het refrein: ‘Onderhoud Mijn geboden, en gij zult leven’, of ‘Onderhoud Mijn geboden, en het zal u welgaan.’ Dat belooft de Heere.

Olijfplanten
Maar wat houdt die zegen in? Gaat het om een geestelijke zegen of gaat het ook over materiële voorspoed en gezondheid? In Deuteronomium 28 legt Mozes dit nog een keer uit. Wanneer we de Heere volgen, zo zegt Mozes, zal Hij ons zegenen met voorspoed. We zullen in vrijheid leven, er zal voldoende koren zijn, de wijnpers zal overvloeien en de kinderzegen zal worden ervaren. Ook zal de Heere ziekten van ons weren.
Lees bijvoorbeeld ook Psalm 128, een psalm die opgenomen is in het klassieke huwelijksformulier. De man die de Heere vreest zal voorspoedig zijn. Zijn vrouw zal vruchtbaar zijn en de kinderen zullen als olijfplanten rond zijn tafel zitten. Verlaten we daarentegen de Heere, dan zal de vloek ons treffen. Vijanden zullen de stad innemen. Misoogsten zullen volgen. De hemel zal geen regen meer geven en allerlei ziekten zullen ons treffen.
Met andere woorden: de zegen die God belooft, heeft niet alleen betrekking op het geestelijke maar ook op het aardse. Sterker nog, in de afscheidsrede van Mozes lijkt dit laatste het volle accent te krijgen.

Rode draad
God zegent dus degenen die Hem liefhebben en wie Hem verlaat zal smart op smart ontvangen. Dat is de rode draad die vanaf de verbondsluiting op de Sinaï te trekken is.
In de geschiedenis van Israël wordt dit bevestigd. Want zodra het volk in het land Kanaän is, kiest het voor afgoden. De Baäldienst wordt van de heidenen overgenomen en de dienst aan God marginaliseert. En zoals was voorzegd volgt iedere keer de straf. Vijandelijk legers vallen het land binnen en leggen een zwaar juk op. Wanneer de kinderen van Israël ten slotte tot de Heere roepen en zich bekeren, geeft Hij hun weer verlossing door een richter.
Zo gebeurt dat verschillende keren, hetgeen bevestigt dat Gods diegenen zegent die Hem liefhebben en die Hem verlaten zullen tegenslag ontvangen.

Asaf
Toch is de praktijk niet altijd zo duidelijk als in de tijd van de Richteren. Soms gaat het leven totaal anders. Denk aan Asaf. Deze koordirigent leefde dicht bij de Heere, maar toch had hij tegenspoed. Zijn buurman, die nergens aan deed, had daarentegen voorspoed. Asaf vraagt zich zelfs af of hij tevergeefs op God heeft vertrouwd. Want waarom ontvangen de goddelozen rijkdom en welvaart en moet hijzelf tegenslag op tegenslag incasseren? Denk ook aan Job. Deze man was ‘oprecht, en vroom, en godvrezende en wijkende van het kwaad.’ Dat zegt de Heere Zelf van hem. En toch maakt hij een zeer moeilijke periode door. Hij verliest al zijn kinderen en zijn hele bezit. Ten slotte zit Job melaats op de puinhopen van zijn bestaan.
De bijbelse regel staat hier volledig op zijn kop. ‘Wie God verlaat heeft smart op smart te vrezen’ blijkt bij Job niet van toepassing.
De vrienden van Job denken daar anders over. Volgens hen gaat de bijbelse regel wel op, en daarom twijfelen ze aan de oprechtheid van Job. Iemand die zo zwaar wordt geslagen moet wel een groot zondaar zijn. Aan de buitenkant hadden ze dat niet aan Job gemerkt, maar toch moet hij innerlijk een goddeloos man zijn geweest, aldus deze vrienden. Want het is onmogelijk dat iemand dit verdriet treft, terwijl hij de Heere vreest. Dat zou te veel indruisen tegen de bijbelse lijn.

Antwoorden
Deze uitzonderingen laten zien dat de praktijk minder eenduidig is dan de bijbelse regel doet vermoeden. Tegelijk bevestigen ze de regel, omdat het uitzonderingen zijn. Kijk maar eens hoe Job en zijn vrienden worstelden met de trieste situatie, omdat alles indruiste tegen de belofte van God. Asaf kon zijn tegenslagen evenmin begrijpen, juist vanwege de bijbelse regel.
De vraag ‘waar heb ik het aan verdiend? ’ is dus niet zo eenvoudig te beantwoorden. Toch wil ik het daar niet bij laten, alsof er helemaal geen antwoorden zijn. Ik denk dan niet aan het antwoord dat SP-politicus Van Bemmel gaf, nadat de tsunami duizenden slachtoffers had gemaakt: ‘God kan niet alles voorkomen.’ Ik denk evenmin aan het antwoord dat prof.dr. A. van de Beek geeft: ‘God is liefde en God is almachtig, maar Hij is ook veranderlijk.’ Hopelijk geven de antwoorden die de Bijbel geeft troost voor hen die tegenslagen moeten verduren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen