GLOBAAL BEKEKEN

Vorige week werd in Kampen een biografie van Herman Veenhof gepresenteerd over de bekende vrijgemaakt gereformeerde Piet Jongeling (1909- 1985), ‘journalist, politicus en Prins’, onder de titel Zonder twijfel.
Over Winschoten, zijn geboorteplaats:

Naast socialisten en christenen kende Winschoten in de jaren twintig ook een relatief grote groep Joden. Ze kwamen in de negentiende eeuw uit Duitsland. Rond 1850 maakten ze elf procent van de toen zesduizend inwoners uit. Later trokken de Joden verder, richting de Randstad. ‘De veehandel, de veemarkt, de slagerij, daar zaten van oudsher veel Joden in’, zegt Evelien Gans, hoogleraar moderne Joodse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is de biografe van Jaap (1912-1993) en zijn zoon Ischa Meijer (1941-1995). Waarschijnlijk hebben Piet Jongeling en de drie jaar jongere Jaap Meijer, die tot zijn vertrek naar Amsterdam in 1926 in Winschoten woonde, elkaar nooit ontmoet. Maar het had gekund. Niet op school, want de Joden bezochten openbaar onderwijs en Piet Jongeling protestants-christelijk, maar wel op straat en in de winkels. ‘Er waren uiteraard wel onzichtbare muren. De christenen hadden hun zondag, de Joden hun zaterdag’, zegt Gans. Herman Jongeling weet zeker dat zijn vader in zijn jongensjaren regelmatig fungeerde als ‘sjabbesgoj’, iemand die bij Joden thuis op sabbat de lichten en de kachel aan- en uitdeed. ‘Dat was een soort naoberdienst, die meestal informeel via de buren of buurt werd geregeld’, zegt Gans. Ze citeert een gedichtje van Jaap Meijer:

Op vaak niet courante uren,
deden zij hun christenplicht
Pookten in de Joodse vuren,
doofden vrijdagavond ’t licht (…)

Dat de Winschoter synagoge een vrijgemaakte kerk was geworden vond Meijer vreselijk, weet Gans. Meijer bezoekt het gebouw in 1947, als hij tijdens een rondreis door Nederland de vernietiging van Joods erfgoed inventariseert. De Winschoter Joden zelf waren in het vroege voorjaar van 1942 geruisloos weggevoerd, in twee acties. De zestien overlevende leden van de Joodse gemeente verkochten de synagoge aan de vrijgemaakte kerk. Dit was aanvaardbaar, omdat Het Boek dan tenminste nog gelezen bleef in de synagoge. De vrijgemaakten kerkten er tot 1995. Hun website laat nog de foto’s zien van toen. Nu is het gebouw een kunstcentrum en toonzaal voor design inrichting, Galerij De Seizoenen, gerund door een kale man met een oorbel die graag mag provoceren. Pontificaal tegenover de ingang van de voormalige sjoel hangt een bonte collage. De titel staat er met grote zwarte letters op: Farbe macht frei. Het voelt vies aan.

In de prachtige uitgave Calvijn na 500 jaar, een bundel ‘opstellen’ namens de Protestantse Kerk, schrijft dr. W.H.Th. Moehn over ‘Calvijn en de prediking’. Hij sluit af met: ‘Na het amen van de preek’ is de dominee niet klaar. Calvijn:

‘Wij moeten onze mond niet alleen gebruiken om te preken, maar tevens dienen wij hem te openen om God te bidden, dat Hij degenen die aan onze zorgen zijn toevertrouwd, tot de zaligheid wil leiden. En zelfs wanneer wij zullen zien dat zij zich overleveren aan het kwaad, moeten wij bidden, opdat God getuige zal zijn van ons gezucht. Hoewel de goddelozen menen dat zij geen grotere vijanden hebben dan wij, dient God getuige te zijn van het tegendeel.’ Calvijn geeft de hoofdlijnen weer van het gebed van de prediker na de verkondiging: ‘Nadat wij gepreekt hebben, moeten wij ons in de stilte terugtrekken en zullen wij bidden dat de boodschap die wij verkondigd hebben, niet door de goddelozen verworpen zal worden, maar dat het God zal behagen om hen terug te brengen in de goede richting, in plaats dat de satan hen daarvan afwendt. Wanneer de dienaren van het Woord zo handelen, vervullen zij de opdracht die Christus op hun schouders heeft gelegd, want zij moeten het huis van Christus bouwen en het rijk van de satan afbreken.’

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen