BOEKBESPREKING

K. van der Zwaag:
Augustinus.  De  kerkvader van het westen. Zijn leven, zijn werk, zijn invloed.
Uitg. Groen, Heerenveen; 384 blz.; € 24,50.
De laatste tientallen jaren worden er met regelmaat geschriften van Augustinus in het Nederlands uitgegeven. Veel preken, maar ook geschriften over zeer uiteenlopende onderwerpen. Deze uitgaven verschijnen meestal vanuit rooms-katholieke kring, maar vinden ook bij protestanten goede aftrek. Dat onderstreept hoe Augustinus de kerkvader is van het gehele westen: van rooms-katholiek en protestant. En dan het protestantisme genomen in zijn volle breedte, waarbij de gereformeerde gezindte is inbegrepen. Dat is niet verbazend als we bedenken dat niet alleen de reformatoren met grote aandacht zaten aan de voeten van Augustinus, maar ook de nadere reformatoren. Kan het wel: dat iemand zo breed wordt gewaardeerd en benut? Ja, dat kan, zo blijkt in de praktijk. Dr. K. van der Zwaag heeft ons dan ook een zeer goede dienst bewezen met zijn boek over leven en werk van Augustinus. Als protestanten moesten we het wat Augustinus betreft doen met de publicatie van A. Sizoo uit 1957. Van der Zwaag heeft nu een boek geschreven dat ons fris en (wat betreft gebruik van secundaire literatuur) up-to-date de kerkvader presenteert. Het is een boek geworden dat gekenmerkt wordt door veel aandacht voor de theologische gedachten van Augustinus. En Van der Zwaag blijkt daarin de gave van de helderheid te hebben ontvangen. De soms ingewikkelde strijdpunten en problematieken weet hij transparant te beschrijven. De beschrijving vermoeit ook niet, maar maakt eerder telkens nieuwsgierig naar hoe een bepaalde discussie of strijd afliep.
In het boek worden ook lijnen doorgetrokken naar het heden. En dan komt de winst van een schrijver uit Nederland naar voren, omdat hij ook lijnen trekt naar Nederlandse controverses. Zo komt de discussie tussen dr. W. Aalders en dr. G. Bos over de verhouding platonisme en christendom bij Augustinus aan de orde.
Opmerkelijk is wel de grote plaats die Van der Zwaag inruimt voor de strijd rondom Pelagius en de daaraan verbonden discussie over de uitverkiezing. Evenzeer valt op hoe in verhouding daarmee de strijd met de donatisten over de afscheiding van de kerk veel beknopter aan de orde komt. Bij dr. Sizoo kregen beide evenveel behandeling. Dat het pelagianisme in verhouding tot andere zaken zoveel aandacht krijgt is vanuit de interesse van Van der Zwaag goed te begrijpen (hij schreef een lijvig boek over de uitverkiezing), maar is tegelijk ook enigszins jammer. Het zet dit aspect van Augustinus’ leven en werk wel heel centraal.
Terwijl omgekeerd de strijd met het donatisme een bredere bespreking had verdiend, juist omdat de visie op de kerk binnen de gereformeerde gezindte – onderling, en ook tegenover de evangelische beweging – van buitengewoon groot belang is. Dit punt laat onverlet dat het boek met lof genoemd kan worden en een uitstekend en helder beeld geeft van Augustinus’ leven en werk. We bedenken daarbij dat in 2008 ook de zeer bekende biografie van dr. F. van der Meer, Augustinus de zielzorger, is herdrukt – Van der Meer die zo de sfeer van die tijd (de kerkdiensten, het ambtelijk optreden van Augustinus, enzovoort) meesterlijk weet te beschrijven. De uitgave van Van der Zwaag kan daar mooi naast gezet worden, als boek met een eigen kwaliteit: de helderheid van beschrijven, in het bijzonder rondom de theologische en morele (over het huwelijk!) discussies.
Hopelijk zet de levensbeschrijving aan om de preken en geschriften van Augustinus zelf te gaan lezen. De geschriften van deze man, die wel voor het christendom de grootste na Paulus is genoemd, geven een zo breed en overwogen christelijk denken, dat ieder christen zich zeer aan hem kan verrijken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen