Wonden zijn nog vers

Dat het onderwerp gevoelig ligt, blijkt uit het feit dat niet alle benaderde personen aan de bundel wilden meewerken. Het heeft Van Belzen (1975) – in 2005 publiceerde hij Christen zijn in kerk en wereld, een bundel gesprekken met bevindelijk-gereformeerde predikanten – er niet van weerhouden om deze bundel uit te geven, omdat hij hoopt dat het lezen van de interviews een beter begrip van elkaars ‘motieven, teleurstellingen en emoties’ zal opleveren. In de hoop dat het delen van elkaars beweegredenen ook tot heling zal leiden.
Zover is het echter nog niet. De vraag is ook of het zover zal komen. Geen enkele geïnterviewde verwacht op korte termijn openingen tot heling. Daarvoor zijn de wonden nog te vers. De geïnterviewden zijn dr.ir. J. van der Graaf, ds. Tj. de Jong; ds. K. Veldman, ds. L. Groenenberg, ds. G. de Fijter, ds. A. Beens, ds. A.W. van der Plas, ds. D. Heemskerk, ds. Joh. Post, ds. M. van Kooten, drs. P.J. Vergunst en dr. W. van Vlastuin. Hen is een aantal vragen voorgelegd, zoals:
Wat waren de diepste beweegredenen om wel of niet met de kerkvereniging mee te gaan?
Welke lessen zijn er uit de gebeurtenissen rond fusie en scheuring te trekken?
Hoe staat het met de huidige onderlinge verhoudingen?
Wat is voor u de waarde van het hervormd-zijn?
Hoe ziet u de toekomst?
Zal de breuk nog geheeld worden?

Herhaling
Wie de gebeurtenissen rond 2004 heeft gevolgd, ziet dezelfde thema’s weer langskomen, zoals de verhouding verbond en belijdenis, de gewijzigde grondslag van de kerk, de uitspraak ‘wij kunnen niet weg, wij kunnen niet mee’, de interpretatie van Amersfoort 1996 in het licht van Putten 1992. Het eigen standpunt wordt met de nodige emoties verhelderd Na vijf jaar blijken de standpunten niet gewijzigd te zijn. Van spijt over de keuze is dan ook geen sprake. Van beide kanten wordt herhaaldelijk onderstreept dat de geïnterviewden het eigen kerkelijk leven niet willen verheerlijken en dat er geen enkele reden is om triomfantelijk te doen: we staan allen schuldig aan wat is gebeurd.

Te weinig bezinning
Wie de bijdragen leest, kan zich niet aan de indruk onttrekken dat de inhoudelijke bezinning op Samen op Weg steeds ingehaald en gedwarsboomd is door processen van groepsdenken met hun eigen dynamiek. Er is niet echt naar elkaar geluisterd. Het is – om maar iets te noemen – niet mogelijk gebleken om misverstanden rondom de uitspraak ‘wij kunnen niet mee, wij kunnen niet weg’ uit de weg te ruimen.
Het bleek ook niet mogelijk om rond de drieslag ‘Woord, verbond en belijdenis/grondslag’ een gezamenlijke visie te ontwikkelen op de kerk. Door ondervraagden van hervormde kant wordt steeds beklemtoond dat ‘verbond’ en ‘grondslag van de kerk’ niet samenvallen, waarbij uiteindelijk het verbond de doorslag heeft gegeven om te blijven. Van hersteld hervormde zijde worden ‘verbond’ en ‘grondslag’ zo sterk op elkaar betrokken dat ze bijna samenvallen, waarbij de (gewijzigde) grondslag van de kerk de doorslag gaf om niet mee te gaan.
In het verleden is over Woord, verbond, belijdenis en de grondslag van de Nederlandse Hervormde Kerk in onze kring het nodige gezegd en geschreven. In de aanloop naar de nieuwe kerkorde is het echter niet gelukt deze kernwoorden in hun onderlinge samenhang te doordenken en daaruit gezamenlijk consequenties te trekken.
Het commissierapport Verbond en belijdenis ging – achteraf gezien – van een te versmalde vraagstelling uit en heeft reeds ingenomen standpunten versterkt. Lange tijd is gedacht dat het niet zo’n vaart zou lopen met SoW en dat we buiten het proces konden blijven. Min of meer overrompeld door de dynamiek van SoW is de tijd van bezinning te kort geweest. Of het federatiemodel de benodigde rust en bezinning had kunnen geven, zoals door enkele ondervraagden van hersteld hervormde zijde wordt gesteld (en destijds ook door de Gereformeerde Bond is bepleit), is de vraag. De onderlinge verhoudingen waren al te veel geschaad en de stellingen waren grotendeels betrokken.

Gescheiden
Zoals het er nu uit ziet, is van heling der delen geen sprake. Uit hersteld hervormde hoek wordt voorzichtig gekeken naar de afgescheiden kerken. Vereniging met afgescheiden kerken is voor ds. K. Veldman geen bezwaar ‘mits men hervormd wordt in kerkvisie en praktijk’. Dat zal wel heel moeilijk worden in een kerk die volgens dr.ir. J. van der Graaf ‘het type is van een afgescheiden kerk met gelijkgezinden’, waar men nu druk doende is met het ‘doorploegen van de kerkorde om er alle ongereformeerde elementen uit te verwijderen’ (ds. D. Heemskerk).
Zonen van hetzelfde huis leven nu gescheiden. Het lijkt erop dat de hervormd-gereformeerde beweging zich heeft versmald tot het (exclusief ) gereformeerde in de Hersteld Hervormde Kerk terwijl de hervormd-gereformeerde beweging in de Protestantse Kerk de neiging heeft zich te verbreden, op het gevaar af dat het gereformeerde verdunt.

Geloofszaak
Ds. A. Beens roept in zijn gesprek met de interviewer op om de belijdenis voluit te laten functioneren in de verkondiging van het Woord. In de discussie rond SoW is de belijdenis steeds meer als de eigenlijke grondslag van de kerk gaan functioneren en viel ze zowat samen met het Woord van God. In die optiek wordt iedere toevoeging aan de belijdenisgrondslag (zoals de lutherse belijdenis) beleefd als een aanslag op het zuivere Woord.
Omdat het blijven in de kerk enerzijds en de handhaving van de zuivere grondslag anderzijds steeds meer als een gewetenszaak werd verstaan, was een breuk niet meer te keren en kwamen persoonlijke overtuigingen tegenover elkaar te staan.
Er zou al heel wat gewonnen zijn wanneer ‘bezwaarden’ binnen en ‘herstelden’ buiten de Protestantse Kerk elkaar konden vinden in het gegeven dat ons staan in de kerk allereerst en voor alles een geloofszaak is. Als we zo in de kerk staan, kunnen we de uitkomst aan de Heere overlaten, de Koning der Kerk.

Evenwicht
Het is goed dat deze bundel is verschenen, ondanks het mogelijk openhalen van wonden. Maar laten we eerlijk zijn: we horen toch iedere zondag dat heling slechts mogelijk is als eerst de wond wordt opengelegd? De bundel zou aan evenwichtigheid gewonnen hebben wanneer de wonden die geslagen zijn in sterk gedecimeerde hervormde gemeenten wat meer belicht zouden zijn geweest. Ook bij hen die in oude hervormde kerkgebouwen achterbleven en niet in een sporthal of bedrijfsruimte samenkwamen is de pijn gevoeld en doorleefd, nog versterkt door het feit dat in vijf jaar tijd overal nieuwe kerken zijn gebouwd. Samen de pijn delen kan leiden tot helen. Maar dan alleen door samen te buigen onder onze enige Heelmeester.

Het is nog niet te laat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen