Liturgie en leven

Ds. Van der Wal begint Amen en beamen met de doopzitting. Wie zijn deze ouders die om de doop vragen? Hebben ze zelf belijdenis gedaan, of is er slechts een vaag verlangen om hun kind toch niet helemaal zonder God en gebod te laten opgroeien? Met die pastorale vragen in het achterhoofd schrijft hij indringend over het sacrament van de doop. Kenmerkend is dat hij Woord en sacrament dichtbij elkaar weet te houden. Het zijn twee manieren waarop God Zijn belofte van genade en verzoening indraagt in het leven van zondige mensen. Het sacrament is geen overbodig teken, maar een krachtig instrument van de Heilige Geest om te betonen dat Gods beloften wis en waarachtig zijn.

Theologische kennis
Ik ben onder de indruk van de theologische eruditie van ds. Van der Wal. Hij was niet alleen goed thuis in de historische ontwikkelingsgang van de vroegreformatorische liturgie, maar had ook voldoende denkkracht om een theologische positie neer te zetten. De genade van God komt tot ons als beloftewoord en schept geloof en bevinding.
Daarom kunnen we niet anders dan met twee woorden spreken. ‘Er is iets gebeurd. En er moet iets gebeuren. Beide waarheden moeten vast gehouden worden. Men kan zo eenzijdig herhalen, dat er iets met de mens gebeuren moet, dat men vergeet behoorlijk aandacht te schenken aan hetgeen met hem reeds gebeurd is. Maar evenzeer kan men zo eenzijdig de klemtoon laten vallen op hetgeen eenmaal in het uur van de doop gebeurd is, dat men verzuimt aandacht te hebben voor hetgeen gebeuren moet.’

Op de hoogte
Het boek bestaat uit artikelen die tussen 1965 en 1969 verschenen in de Waarheidsvriend. Ds. Van der Wal geeft er blijk van goed op de hoogte te zijn van de discussies die in de toenmalige Hervormde Kerk speelden. Het klassieke formulier is dan al lang niet overal meer in gebruik. Het Dienstboek in ontwerp (verschenen in 1955) biedt diverse liturgieën voor de avondmaalsviering. In die tijd ontstond er een levendige belangstelling voor de oorsprong van de protestantse avondmaalsliturgie. Het besef groeide dat de overgang van de roomskatholieke mis naar het protestantse avondmaal niet in een handomdraai was gebeurd.
Ds. Van der Wal erkent dat het klassieke avondmaalsformulier is samengesteld uit verschillende bronnen. Er zit een duidelijke calvijnse trek in, maar er is ook een meer lutherse traditielijn (met name in het deel: ‘opdat wij vast zouden geloven …’). Hij schrijft met kennis van zaken over het ontstaan van het klassieke formulier. Uitvoerig gaat hij in op de invloed van Calvijn op onze avondmaalsliturgie.

Omhoog
Onze liturgische formulieren hebben een onderwijzende toonzetting, maar lopen niettemin uit op liturgische handelingen, met een vierend karakter. Bij het avondmaal wordt dat duidelijk door de plaats die het oeroude sursum corda (omhoog de harten) inneemt. Die woorden klinken vlak voor de communie, aan de tafel. En de prachtige lofprijzing, na de viering (Loof de Heere, mijn ziel …). In de vroeg protestantse liturgieën (die ook korter zijn) volgt de communie direct na de instellingswoorden.
Calvijn is degene geweest die het zelfonderzoek een grote rol laat spelen bij het avondmaal. Hij plaatst dat tussen de instellingswoorden en de communie.

Vervolg
Het boek van ds. Van der Wal zou een vervolg moeten krijgen. De ontwikkelingen op het gereformeerde erf zijn verder gegaan en in de Protestantse Kerk in Nederland heeft de protestants-oecumenische avondmaalsviering in veel gemeenten de klassiek-gereformeerde viering verdrongen. Het kenmerkende van die laatste ontwikkeling is dat de instellingswoorden opgenomen zijn in het tafelgebed, en niet meer als onderwijzing worden verstaan. En dat was nu juist het kenmerkende van de vroeg protestantse liturgieën.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen