BOEKBESPREKING

T.E. van Spanje:
2 Korinthiërs.  Profiel van een evangeliedienaar. (CNT, 3e serie, afdeling brieven van Paulus.)
Uitg. J.H. Kok,  Kampen; 336 blz., € 34,90.
De tweede brief aan de Korintiërs behandelt een belangrijk aspect van Paulus’ apostolaire arbeid, namelijk zijn verhouding tot een gemeente waar opponenten zijn gezag als apostel in twijfel trokken. Het heeft tot felle spanningen geleid tussen Paulus en de Korintiërs. Dr. van Spanje laat in zijn uitvoerige inleiding op dit commentaar zien wat er aan correspondentie en bezoeken tussen Paulus en de gemeente zich heeft afgespeeld.
In navolging van recent onderzoek ziet hij de tegenstanders van de apostel als sofisten die ademden in het klimaat van Alexandrië, getraind in retorische vaardigheden en zeer gespitst op hun reputatie onder de mensen. Zij legden nadruk op uiterlijkheden en waren niet zelden uit op zelfverrijking. Zij vonden Paulus maar een onbeduidend zwak mannetje.
Daartegenover presenteert de apostel zich als antisofist, die als dienaar van de gekruisigde Christus deelt in Zijn lijden en die juist als hij zwak is machtig is. De botsing tussen Paulus en zijn opponenten en de repercussies die dat had in Korinthe is de rode draad die door deze brief heenloopt. Van hieruit is ook de eenheid van de brief op goede gronden te verdedigen. Het gevolg van de door dr. Van Spanje aangehangen visie is dat het commentaar gekenmerkt wordt door een grote mate van eenheid. Bekende teksten zoals de tekst ‘Mijn genade is u genoeg’ worden in dit kader uitgelegd: De genade is de kracht die Christus Zijn dienaar verleent om zijn ambt te vervullen. Ook de zin dat de gemeente een leesbare brief van Christus is staat in het kader van de door zijn tegenstanders geëiste aanbevelingsbrieven en is niet bedoeld om missionair uitgelegd te worden. Strikt exegetisch heeft dr. Van Spanje gelijk. Iets anders is of we in de toepassing dit missiologische element niet mogen laten meespreken. De gemeente leeft immers in een missionaire context.
Ik heb voor dit commentaar grote bewondering. Het is een uitermate grondig werk met grote aandacht voor filologische (taalkundige) details, woordbetekenissen en vertalingen en dikwijls met uitvoerig beargumenteerde keuzes. In die zin onderscheidt het zich gunstig van het deel over 1 Korinthe in dezelfde serie. Het is goed dat we zoveel jaar na het bekende werk van F.J. Pop – die overigens door dr. Van Spanje vele keren uitvoerig en met instemming wordt geciteerd – nu de beschikking hebben over een verklaring in ons taalgebied die de resultaten van het voortgaande Paulus-onderzoek verwerkt. Te waarderen is ook dat dr. Van Spanje naast de Statenvertaling en de vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap uit 1951 ook de Nieuwe Bijbelvertaling en de Herziene Statenvertaling telkens erbij betrekt. De auteur legt zich terecht niet op één vertaling vast. Dat lijkt me een gezond uitgangspunt.
Waarbij het me toch opgevallen is dat dr. Van Spanje weliswaar een aantal malen de vertaling van de NBV bekritiseert, maar ook meermalen deze vertaling met instemming noemt. Uiteraard blijven er bij een brief die een exegeet voor zoveel vragen stelt verschillen van inzicht mogelijk als het gaat over concrete keuzes.
Of je uit 1 Korinthe 11:25 het tijdstip van de door God gestichte nieuwe relatie kunt fixeren op Jezus’ dood is voor mij de vraag. Moet je dit niet op het geheel van Christus’ werk betrekken? Met name 2 Korinthe 5 heeft in het gesprek over de verzoening altijd weer de aandacht getrokken. De schrijver geeft van deze bekende passage dan ook een uitvoerige bespreking. Dat God het subject van de verzoening is, is op grond van 2 Korinthe 5:18 en 19 inderdaad juist. Maar als de auteur zelf schrijft dat door de overtredingen de toorn van God wordt opgewekt, impliceert dit dan niet dat er in de verzoening ook naar God toe iets gebeurt? Je behoeft daarmee nog geen heidense Umstimmung voor te staan, als zou God eerst gunstig gestemd moeten worden door de mens. Maar je kunt toch op goede gronden, zeker als we de tekst lezen in het geheel van het paulinisch getuigenis, verdedigen dat ook de toorn van God in Christus’ offer gestild wordt. Ik heb me ook afgevraagd waar we het ‘in Christus’ uit vers 18 bij moeten betrekken. Persoonlijk lees ik het als: God in Christus was de wereld verzoenende met Zichzelf. Is dat helemaal hetzelfde als ‘dankzij het werk van Christus’ (p. 165).
Bij 2 Korintiërs 5:17 schrijft dr. Van Spanje dat de uitdrukking kainè ktisis (nieuwe schepping) refereert aan de persoonlijke herschepping, de nieuwe geboorte, door God. Ik zeg niet dat dit aspect ontbreekt, maar moeten we de uitdrukking toch niet primair heilshistorisch verstaan? Om het dogmatisch te zeggen: is het heilsordelijke bij Paulus niet gefundeerd in het heils historische, in concreto de dood en de opstanding van Christus? Ligt vers 17 niet in de lijn van de verzen 14 en 15: als één gestorven is, zijn zij allen gestorven.
Ook heb ik me afgevraagd of je hard kunt maken dat het conflict tijdens het ‘tussenbezoek’ (vgl. 2 Kor. 13:2) te maken heeft gehad met een financiële kwestie. Hangt het conflict niet samen met de miskenning van Paulus’ apostolisch ambt in Korinthe dat mede als gevolg kan hebben gehad dat men de apostel van kwade motieven verdacht aangaande de inzameling van de collecte?
Ik weersta de verleiding om uit dit commentaar te gaan citeren. Ik denk bijvoorbeeld aan de uitvoerige exegese van 2 Korinthe 3 in het licht van Exodus 34 en aan de brede bespreking van 2 Korinthe 8 en 9. Resumerend, een prachtige commentaar die ik met name de predikanten onder ons van harte aanbeveel. Het moge een stimulans zijn om Paulus’ brieven in de prediking regelmatig aan de orde te stellen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen