Veranderde opvattingen

In 1952 schrijft de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk in een rapport over de ‘onjuiste opvatting, dat geslachtsgemeenschap alleen geoorloofd zou zijn, wanneer de bedoeling of de bereidheid een kind te verwekken aanwezig is. Want dit zou betekenen, dat de seksuele daad in het huwelijk op zichzelf verwerpelijk is en alleen geheiligd wordt door de bedoeling kinderen te verwekken. Deze veronderstelling is echter een miskenning van het wezen der liefde.’ Er wordt over de band huwelijk en liefde gesproken. Thans wordt in de voorlichtingsfolder over vaccinatie tegen baarmoederhalskanker het hebben van seksuele contacten op jonge leeftijd zonder meer als uitgangspunt genomen. Ik citeer: ‘Dan laat ik me wel prikken. Ik wil later wel met meerdere jongens naar bed, niet met eentje’ en ‘De klas lacht instemmend.’

Vertier
Seksualiteit is bij veel jongeren met wisselende seksuele contacten ordinaire seks geworden. Een puur seksueel vertier. Ook de wereld van volwassenen heeft zich aangepast aan bevrijdende moderne opvattingen over seksualiteit. Over huwelijk en liefde wordt in de folder niet gesproken.
De zogenaamde seksuele revolutie van de jaren zestig en zeventig heeft de visie op seksualiteit grondig veranderd. Maar die revolutie was slechts een deel van de geweldige revolutie op alle terreinen van de maatschappij. Begrippen als secularisatie, individualisering, materialisme, emancipatie, vrijetijdsbesteding, overmatige consumptie, zelfexpressie, bevrijding, televisie en internet, verlies van sociale controle, alcoholmisbruik en echtscheiding zijn begrippen die horen bij die totale revolutie.

De pil
Goed beschouwd heeft de historicus Johan Huizinga in zijn bekende boek uit 1935 In de schaduwen van morgen al gewezen op de komende geweldige verschuivingen in de maatschappij. In zijn ogen geen veranderingen ten goede. We moeten vaststellen dat ook mensen in de kerk betrokken waren bij die revolutie. Met zoveel dynamiek in onze maatschappij en met de teloorgang van zoveel tot dusver gangbare normen en waarden kon het niet uitblijven dat er ook in de seksuele moraal een herwaardering zou komen van het geslachtsverkeer. Gesprekken over seksualiteit behoorden tot de jaren zestig veelal tot de taboesfeer en zo er al over gesproken werd, dan was ook de hulpverlener iemand van zijn tijd.
In de jaren zestig en zeventig kwam er veel meer openheid en in de jaren tachtig werd het als een kunstfout beschouwd wanneer in de spreekkamer ook het onderwerp seks niet regelmatig aan de orde kwam.
De jonge generatie had met die ontwikkeling geen moeite. Al op jonge leeftijd krijgen ze immers in de biologielessen het onderwerp seksualiteit vrijmoedig behandeld. Een ontwikkeling die hoort bij een moderne maatschappij. Daar is ook niets mis mee. Maar buiten de schooltijden en in de uitgaansgelegenheden bleven de contacten steeds minder beperkt tot het gezellig samenzijn en ging jongeren verder. Daar vonden de grote veranderingen plaats: een gezellig feest werd steeds meer een introductie om na afloop samen naar bed te gaan.
Angst voor zwangerschap behoefde er niet meer te zijn. De onderzoeker Pincus ontdekte in 1958 dat er tabletten konden worden gefabriceerd om de eisprong te voorkomen. De betekenis van ‘de pil’ in die seksuele revolutie kan moeilijk overschat kan worden.

Exclusief
De christelijke gemeente leeft vanuit het Woord en luistert naar wat daarin gezegd wordt over de lichamelijke omgang tussen de geslachten. In de Bijbel is er een wezenlijke verbinding tussen relatie en seksualiteit. Seksualiteitsbeleving mag niet losgemaakt worden van die duurzame, monogame, eenheid die we huwelijk noemen (Matth. 19). Het seksuele is exclusief gereserveerd voor en opgenomen in die verbondenheid voor het hele leven. Tegelijkertijd valt op dat in de Bijbel zeer open gesproken wordt over de lichamelijk relatie tussen man en vrouw. Waarvan akte!
De laatste decennia hebben we gezien dat er afstand genomen is van dit unieke verbond. De eerder genoemde zelfexpressie, individualisering, bevrijding, maar ook het zoeken naar geborgenheid en liefde, het zoeken naar andere betekenisvolle verbintenissen, hebben geleid tot alternatieven voor de traditionele plaats van de seksuele relatie.
Bij veel jongeren is seks tot centrale waarde verheven met als gevolg maximale consumptie van seks met wisselende partners. De liefde is uit het zicht verdwenen. Zullen zij later in staat zijn een stabiele liefdesrelatie in stand te houden? Het hoge percentage echtscheidingen geeft het antwoord al.

Samenwonen
Samenwonen is alom geaccepteerd als een alternatief voor het huwelijk, evenals het krijgen van kinderen binnen die relatie. Voor de keuze van samenwonen worden allerlei redenen aangegeven. De belangrijkste is wel deze: alvorens de stap naar het huwelijk te doen wordt een proefperiode ingebouwd om de stabiliteit van de relatie te testen.
Het afscheid nemen van elkaar in deze samenlevingsvorm wordt als minder belastend en ingrijpend beschouwd als een echtscheiding. Mijn ervaring is dat de psychische averij na jaren samenwonen en vervolgens afhaken dikwijls even groot is als bij echtscheiding.

In-bed-gebeuren
Binnen de band van het huwelijk was het aangaan van een seksuele relatie met een derde (‘vreemdgaan’) tot de jaren zestig een reden om nagewezen te worden. In mijn loopbaan ben ik regelmatig geconfronteerd met buitenechtelijke escapades. Ook bij kerkgangers. Veelal ligt de oorzaak natuurlijk niet in de behoefte aan meer seksualiteit of in een uitdaging naar meer verstrooiing. De werkelijke reden is een probleem in de relatie. Hoe dan ook, het blijft overspel. Van wezenlijk belang in de benadering van al deze verschuivingen is de sterke verandering in de visie op de plaats en de betekenis van de seksuele omgang. De ontkoppeling van seksualiteit en huwelijk heeft geleid tot devaluatie van de seksuele daad: van een ingebed gebeuren tot een in-bed-gebeuren.
Een gebeuren wat te consumeren is en waar lust aan te beleven valt. Een vorm van lichamelijk contact zoals een omhelzing bij een ontmoeting of een schouderklop. Niets meer en niets minder. De seksuele omgang is een vanzelfsprekendheid geworden in de omgang met elkaar.

Vanzelfsprekend
Die vanzelfsprekendheid van seksuele activiteit op jonge leeftijd wordt het beste weergegeven met het noemen van motieven bij de vraag naar een recept voor de pil: ‘want ik ken mijn vriend al twee maanden’ of ‘mijn moeder vindt dat het veiliger is’ of ‘mijn vriend wil dat ik aan de pil ga’ of ‘ik ga met vakantie en je weet maar nooit’. Bij velen is de pil gaan behoren tot de huisapotheek, zoals paracetamol en neusdruppels. Een gesprek over die vanzelfsprekendheid is nauwelijks mogelijk, want ‘het hoort bij deze tijd’ of ‘al mijn vriendinnen doen het’ of ‘mijn vriend wil het’.
Eenzelfde vanzelfsprekendheid zien we bij de vraag naar een recept voor de morning-afterpil of bij het plaatsen van een spiraaltje: er is nauwelijks aandacht voor de werking van deze anticonceptiva (die eigenlijk interceptiva zijn: middelen die de innesteling van het embryo in het baarmoederslijmvlies verhinderen).
Helaas moeten we vaststellen dat veel volwassenen de seksuele activiteit op jonge leeftijd ook zijn gaan beschouwen als een vanzelfsprekendheid, behorend bij de groei naar volwassenheid. De publieke opinie heeft de nieuwe seksuele moraal geaccepteerd.

Tegen stroom in
Deze vanzelfsprekendheden behoren niet tot het leven in de christelijke gemeente. Daar wordt de levensstijl niet bepaald door ‘men’ of door de publieke opinie, maar door waarden en normen die we uit de Bijbel halen. De leden van de gemeente mogen uitdragen dat de seksuele omgang een intense beleving is van de liefdevolle en totale verbondenheid in het huwelijk. Net zoals trouw, geborgenheid, strijd en het elkaar bijstaan in goede en slechte tijden ook tot die totale levensgemeenschap behoren.
Dit radicale uitgangspunt uitdragen naar onze jongeren is een grote klus. Het lijkt een onmogelijke opgave om met deze visie de wereld te bereiken waarin onze jongeren verkeren. Het is roeien tegen de stroom in.
Maar we mogen er van uitgaan dat jongens en meisjes ook verlangen naar betekenisvolle verbintenissen, waarin geborgenheid gevonden wordt. We moeten hun leefwereld ernstig nemen en de dingen concreet durven benoemen. Het hanteren van genoemde uitgangspunten is een handvat om in de Woordverkondiging, op gemeenteavonden, jongerenbijeenkomsten en catechese de wezenlijke inhoud, betekenis en de enige en echte plaats van de seksuele omgang te bespreken. In alle openheid en met alle openhartigheid.

Volgende week deel 5, over de oorzaak van de verseksualisering van Nederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen