Zoektocht naar bevinding

‘Elke maand stroomt het publiek in groten getale toe. Zijn het reguliere kerkgangers of juist niet? Zijn het ‘meezingers’ of juist mensen die al dat psalmgezang moe zijn, mensen die juist de stilte zoeken, die de spirituele werking van muziek willen ondergaan? Waarom zoeken de mensen van nu juist déze uitingsvorm, dit alternatief van loven en geloven? Waarom lopen kerken leeg, terwijl de vraag naar spiritualiteit en meditatieve samenkomsten juist toeneemt?’
Tegen de achtergrond van deze bijzonder prikkelende vraag schreef de Utrechtse organist Gert Oost een aantal opstellen ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van het koor Schola Davidica Utrecht. De titel van het boekje is al even uitdagend: Alternatief (ge)loven. In de titel staan officieel trouwens geen haakjes, maar het kleurverschil op het voorkaft suggereert deze wel.

Zere plaats
Met zijn openingszin valt hij met de deur in huis: ‘Dit boek gaat over geloven en loven.’ De titel doet vermoeden dat de schrijver zich voegt in een lange rij kerkcriticasters, die op een of andere manier op zoek zijn naar een alternatief naast of buiten de kerk. Niets is minder waar, al legt de auteur wel degelijk en onderbouwd de vinger op een zere plaats wat betreft het zoeken naar bevindelijk geestelijk leven dan wel spiritualiteit zowel binnen als buiten de eredienst.
Met ‘alternatief ’ geloven ziet Oost een andere weg geopend, die verschoond wil zijn van alle vrome vormelijkheid. Het is dat geloven – anders en alternatief – dat in de taal van de lofzang eerbiedig en eerbiedend omhoog wil reiken. Als een lofzang tot de Schepper en God, naar Wie hij zoekend en tasten hunkert.

Naar buiten
Boeiend en bepaald ontdekkend vond ik het om te zien hoe Oost zijn blik ook naar buiten richt en het aandurft om ook met controversiële componisten in gesprek te gaan. Voortdurend op zoek naar de taal van spiritualiteit (bevinding), die hij als een diamant tegen het licht houdt, op zoek naar die bepaalde schittering die het hart raakt en een taal die niet zomaar is te verwoorden. (Ge)loven in visioenen, kenmerkend voor Hildegard van Bingen; (ge)loven in de eeuwigheid vanuit de Russisch-orthodoxe vespers van Rachmaninov; de beslotenheid van Taizé, of de stilte die kenmerkend is voor Arvo Pärt en John Tavener (niet de John Taverner uit de zestiende eeuw, maar de John Tavener die in 1944 werd geboren, bekend van de uitvaartdienst van Lady Diana).
Enige moeite had ik met het achtste hoofdstuk over ‘Loven zonder ‘ge’ ervoor of ‘geloven in jezelf ’’ (n.a.v. John Rutter en Andrew Lloyd Webber). Het is nog maar de vraag of je alleen kunt loven, puur voor je eigen plezier, zonder in God te geloven. Het echte doorleefde loven is mijns inziens in essentie dé aanbidding van de eeuwige God, Die wij mogen kennen en vertrouwen.

In gesprek
Bij het lezen van deze bundel kreeg ik gaandeweg het gevoel dat ik met Oost in gesprek was (en hij met mij), tijdens een wandeling rond de Utrechtse Janskerk, maar tegelijk ook door de Europese (kerkelijke) muziekgeschiedenis. Ik herken en doorleef met hem zijn zoektocht naar echte bevinding (in muziek), die vaak zo node gemist wordt. Niet alleen in de erediensten van zoveel gevestigde kerken, maar evenzeer bij programma’s als ‘Nederland zingt’ en ‘Hour of Power’. Om nog maar te zwijgen over de vraag of werkelijke bevinding ook wordt ervaren tijdens massale psalmdagen in de Kamper Bovenkerk.
Oost is kritisch op zijn manier. Maar dan zodanig dat het bij mij geen enkel gevoel van triomfalisme oproept. Ik voel me aangesproken, deel zijn zorg in het zoeken naar (en ontbreken van) die oprechte, verheffende, harten treffende eredienst: het komen tot waarachtige aanbidding in dit ondermaanse. Stil of enthousiast, als het maar in God is.

Humor
De bundel wordt, naast vele foto’s en stukjes partituur, gesierd door een enorm rijk gevoel aan humor. Humor, zoals humor bedoeld is: scherp en eerlijk ontdekkend, maar zonder te kwetsen. Enige basiskennis van muziek is bij het lezen wel vereist, maar verstoort de lijn van het betoog niet.
Zelf heb ik Gert Oost nooit persoonlijk ontmoet, maar ik heb zijn taal van muziek en zijn taal van geloven al lezend leren waarderen. Waar de hele bundel het tempo hoog houdt, heeft het slothoofdstuk het karakter van meditatie en contemplatie. Hier legt de schrijver zijn ziel onbevangen open en spreekt zelfs een zekere geestelijke nalatenschap uit. Loven zonder geloven is voor Gert Oost onmogelijk. ‘Dan wordt de taal muziek, een wereld van klank die je optilt boven jezelf uit. Vreemd eigenlijk: in je onbevangenheid als kind ‘sprak’ je die taal al. Je hebt een heel leven nodig om daar weer bij uit te komen. In die sfeer kun je iets begrijpen van de werking van ‘aardse’ muziek, die je in ‘hogere sferen’ kan brengen, dat is ‘loven’…’
Zijn slotwoorden zijn treffend: ‘Wie dat ervaart kan van geluk zingen. Daar staan we dan, in alle eerlijkheid. Er is geen alternatief: we kunnen niet anders.’

Ds. M.F. van Binnendijk is hervormd predikant te Capelle aan den IJssel.

N.a.v. Gert Oost, ‘Alternatief geloven. Een bundel opstellen over geloven in muziek’; uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 159 blz.; € 14,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen