Reflectorpaaltjes

In Deuteronomium 6 wordt het woord ‘inscherpen’ gebruikt. De HEERE heeft even ervoor Zijn wet gegeven: ‘Hoor, Israël! De HEERE, onze God, is een enig HEERE!’ Vervolgens worden er twee dingen gezegd van de geboden woorden: 'ze zullen in uw hart zijn en gij zult ze uw kinderen inscherpen.' Het eerste is voorwaarde voor het tweede, dat is duidelijk. Zonder dat ze in het hart zijn kunnen ouders ze kinderen niet inscherpen.
Wat dat laatste betreft, dat moet volgens Deuteronomium altijd gebeuren. Er zijn geen afzonderlijke tijden: het moet als ouders thuis zijn of erbuiten, als ze neerliggen of opstaan. Kortom, overal en altijd. Wij leven niet in de Deuteronomiumtijd, maar de opdracht is nog dezelfde. Kennelijk is het van zeer groot belang om onze kinderen de geboden van God in te scherpen.

Concrete regels
Nu lijkt dat op het eerste gezicht niet zo moeilijk. Kinderen van christelijke ouders leren al jong de Tien Geboden uit het hoofd: thuis, op school of in de kerk. Dat is belangrijk, maar natuurlijk lang niet het enige. De wet van God moet toegepast worden in het leven van alledag, zowel door ouderen als door kinderen.
Dit betekent dat uit de wet van God concrete regels voor het leven worden afgeleid. Daar ontstaan niet zelden problemen in de opvoeding. Regels worden als knellend ervaren. Het nut van de regels kan kinderen en jongeren volkomen ontgaan. Bij andere gelovigen worden vaak andere regels gehanteerd. Al gauw komt dan de vraag: waarom mag hij dit wel en mogen wij het niet? Problemen die veel ouders herkennen. De vraag komt dan op: hoe geven we de wet gestalte in de opvoeding? Hoe gaan we concreet ermee om? Hoe brengen we de kinderen regels bij maar voorkomen we tegelijkertijd dat ze als een last ervaren worden?
Voordat ik aan die vraag toekom, namelijk hoe we het knellen voorkomen, eerst drie klippen waar ik tussendoor zou willen varen.

Uitleggen
Wie zijn of haar oor wel eens te luister legt bij mensen die de kerk de rug hebben toegekeerd, krijgt vaak te horen: ‘Vroeger mocht er niks. Nooit werd uitgelegd waarom we bepaalde zaken niet mochten. Daarom kreeg ik een hekel aan alles wat met de kerk en geloof te maken heeft.’
Als dat waar is, betekent dat dus een gebrek aan uitleg van de uit de geboden afgeleide leefregels. Dat is een ernstige zaak, zo blijkt. Een waarschuwing ook voor onze tijd. Het is van het grootste belang om uit te leggen waarom we dingen doen zoals we ze doen. En waarom we bepaalde zaken (op grond van Gods wet) niet doen. Concreet: waarom doen we bepaalde zaken wel of juist niet op zondag? Uitleg is belangrijk.
Anderzijds kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat we nu soms aan het andere uiterste zijn beland. Alles moet kennelijk verklaard en besproken worden. Jongeren willen graag regels ter discussie stellen. Daar moeten we ook maar de tijd voor nemen. Het valt te overwegen of er niet toegegeven moet worden aan hun wens om de regels mee te bepalen.
Echter soms komen we, terecht, niet verder dan: ‘Zo zegt de HEERE!’ Dat is voldoende. We willen immers in ons hele leven Hem gehoorzamen? Ook dat mag voor jongeren helder zijn.

Consistent
Een ander probleem dat vaak door kerkverlaters genoemd wordt, is de starheid waardoor nooit van regels kon worden afgeweken. En ook wel dat de regels na verloop van tijd steeds ruimer werden. De oudsten uit een gezin kunnen zich dan bedrogen voelen. De jongere broer of zus heeft het veel gemakkelijker dan ik!
Het vergt nogal wat stuurmanskunst om hier tussendoor te varen op een juiste en verantwoorde wijze. Het is van groot belang dat jonge ouders (of aanstaande ouders) dus diep nadenken over de concrete invulling van de geboden van God. Een consistent doorvoeren in de gehele opvoeding is immers van grote waarde.
Anderzijds kan er een moment komen waarop je overweegt: is het nog wel juist om deze regel te blijven hanteren? Vraagt de HEERE dat werkelijk van ons in deze situatie? Het zal helder zijn dat juist op zo’n moment het gesprek van extra groot belang is.

Verschillen
Een en ander is zeer nauw verbonden met het feit dat lang niet alle gelovigen de wet op dezelfde wijze uitleggen. Zelfs in de gemeente waar je als gezin elke zondag hetzelfde Woord hoort als alle andere gezinnen, zie je duidelijke verschillen. Het is een gegeven waarmee kinderen in aanraking komen. Opvallend genoeg gaat dit vaak om de besteding van de zondag. En verder om hoe we omgaan met geld en goed, hoe we onze naaste, die we minder mogen dan een ander, behandelen, hoe ons taalgebruik is enzovoort – zaken die voor ons kennelijk van iets minder belang zijn. Tevergeefs probeer je als ouders je kind te laten weten dat een bepaald woordgebruik niet kan omdat het in strijd is met het derde gebod (bastaardvloek), maar het kind komt er elders wel voortdurend mee in aanraking. Een lastig gegeven in de opvoeding. Zeker als het kind in bepaalde omstandigheden door de thuis geldende regel in de groep in negatief opzicht gaat opvallen.
Wat is het uiterst belangrijk dat we in kringen in de gemeente met elkaar over deze zaken spreken. Want vaak gaat het om zaken die mensen zich misschien niet eens bewust zijn, of in ieder geval niet het probleem voor de ander ervan ervaren. Intussen blijft het moeilijk.
Tussen klippen doorvaren? De ene klip is dat we onze eigen uitleg als enige norm aanduiden. Waardoor iemand die het anders doet dan in onze ogen automatisch een minder goed christen is. De andere is dat we alles maar op zijn beloop laten.

Verkeer
Als kinderen wat ouder worden is het wellicht mogelijk en nuttig om eens met hen te kijken waar, wanneer en waarom de wet gegeven is. Dit gebeurde tijdens de woestijnreis met het oog op de komst in het beloofde land. Wat zou een samenleving zijn zonder wetten? Vergelijk het met verkeer waar geen regels zijn. Zou dat vooruitgang betekenen? We kennen allemaal de situatie dat we dachten onnodig te moeten wachten voor een verkeerslicht. Ze staan altijd onnodig op rood op het moment dat ik aan kom rijden. Toch zijn het diezelfde lichten die het verkeer reguleren tot een vlotte doorstroming en tot vermindering van het aantal ongelukken. Is bij de wet niet hetzelfde aan de hand? Is ons volk zoveel gelukkiger geworden door het loslaten van de zondagsrust? Of door de vrije seksuele moraal? Ik meen het tegendeel waar te nemen. Het houden van Gods geboden is tot zegen voor het gehele volk. Zo bezien beseffen wij en onze kinderen hopelijk dat geboden onderhouden geen inperking van vrijheid is, maar dat juist daarin zegen en geluk gelegen is.

Van de weg af
Met al deze, ongetwijfeld herkenbare dingen is nog het belangrijkste niet gezegd. Dit heeft namelijk te maken met de vraag: waarom moeten we onze kinderen de wet inscherpen? Of, zoals de catechismus zegt: ‘Waarom laat ons dan God, alzo scherpelijk de Tien Geboden prediken? ’ Om – in eigen woorden gezegd – onze zondige aard meer en meer te leren kennen en tot Christus te vluchten. En om naar het evenbeeld van God vernieuwd te worden.
We denken daarbij aan de woorden van de berijmde Tien Geboden: 'gun door het geloof in Christus krachten, om die te doen uit dankbaarheid.' Ooit las ik het beeld van de wet als reflectorpaaltjes langs de weg. Ze moeten ons beschermen, zodat we niet van de weg afraken. Wat zou er in de opvoeding veel gewonnen zijn als kinderen dat leerden zien. We zijn van Christus en om op die Weg te blijven heeft de HEERE ons Zijn geboden gegeven. Van de weg afraken is vaak fataal. Wat een zegen dat de HEERE ons en onze kinderen Zijn wet gegeven heeft, opdat we niet van de weg afraken. Het houden van de geboden heeft daarmee alles te maken. Inscherpen ook. Opvallend is dat aan dat woord in Deuteronomium 6 een ander vers voorafgaat: ‘Zo zult gij de HEERE, uw God, liefhebben, met uw ganse hart, en met uw ganse ziel en met al uw vermogen.’ Liefde tot God – zo mogen ook onze kinderen weten – uit zich onder andere in het houden van Zijn geboden.

Ds. G.H. Koppelman is hervormd predikant te Wapenveld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen