BOEKBESPREKING

Prof.dr. Rudolf Boon:
Ons cultureel draagvlak. Wat is ermee gebeurd?
Uitg. Aspect, Soesterberg; 267 blz.; € 19,95.
In een interview met de Volkskrant (11.04.2009) verzucht de schrijver en agnost Nicolaas Matsier: ‘Ik ben volstrekt geneigd om dat volautomatische antichristendom (…) te bestrijden. Het is namelijk een vertekening. Het christendom maakt onze bloedsomloop uit.’ Mensenrechten bijvoorbeeld komen rechtstreeks uit het christendom voort. Hierop riposteert de interviewer: ‘uit het humanisme en de Verlichting zult u bedoelen!’
Met deze dialoog is de probleemstelling geschetst van het nieuwe boek van dr. Rudolf Boon (1920), emeritus predikant en hoogleraar theologie: Ons cultureel draagvlak. De auteur stelt een onderzoek in naar het ‘authentieke’ culturele draagvlak van onze westerse samenleving. Is het waar dat de Verlichting de opmaat vormt tot de moderniteit en haar secularisme? En zet de Verlichting daarmee voorgoed een streep onder de periode van het christendom? Boon geeft hierop een ontkennend antwoord.
In zijn boek concentreert de auteur zich op de brandpunten waaruit het beste van onze cultuur is voortgekomen; de geestelijke nalatenschap van Athene, Alexandrië, Rome en Jeruzalem. De Verlichting als bron van het moderne denken is niet uit de lucht komen vallen en vertoont bovendien allerlei facetten en nuances. Rudolf Boon is erop uit om door het trekken van – zoals hij bescheiden opmerkt – ‘enkele houtskoollijnen’ te laten zien dat de West-Europese beschaving geijkt is door de christelijke traditie. Met de 18e-eeuwse Britse politicus Edmund Burke houdt hij het erop dat vervreemding van onze culturele en religieuze fundamenten, onze cultuur naar een staat van verwarring der geesten voert, ja zelfs van ontbinding van de beschaving. In een tijd waarin sprake is van een geweldige mondiale machtsconcentratie (economische en industriële supermachten gesteund door een supertechnicum) en van toenemende spanning met moslims, is bezinning op de waarden van onze West-Europese cultuur geboden.
Het grootste deel van dit boek behelst een overzicht van de bronnen waarop volgens Boon Europa’s cultuur is gestoeld. Dit encyclopedisch aandoende relaas werkt de auteur langs vier lijnen uit. Als lezer word je meegevoerd langs een onafzienbare rij van denkers en geleerden die door hun inbreng hebben bijgedragen aan onze culturele identiteit. Hier betoont dr. Boon zich een erudiet geleerde die zelfstandig kennis heeft genomen van de bronnen. In kort bestek wordt hier veel aangereikt.
De spits van dit boek ligt bij de christelijk geïnspireerde Verlichting. Daar zijn de meest fundamentele beginselen van onze cultuur bewaard en verwerkt.
Boon noemt drie elementen waar we vandaag de dag pal voor zouden moeten staan. De eerste: de humaniteit, waarin de bijbelse gerichtheid op de ander als tegenover meeklinkt. Dan: de democratie met haar wortels in onder andere de kanttekeningen van de Geneefse Bijbel (1560) en tot slot de kritische geest, waarvoor Israëls profeten al lang geleden de weg baanden.
De auteur wil niet terug achter de verworvenheden van de Verlichting. Maar hij rekent af met de vanzelfsprekendheid waarmee moderne mensen met een ogenschijnlijk behoorlijk gevulde culturele bagage, de moderniteit als toonaangevende cultuur aanvaarden.
Anders gezegd: dr. Boon voert een pleidooi voor traditie. Waarin ontvangen wordt – en dus ook kritisch verwerkt – en waarin ook wordt overgedragen. De synagoge en de kerk hebben geestelijk-zedelijke waarden bewaard die onmisbaar zijn voor onze beschaving. Wie daaraan voorbijgaat doet dat tot zijn eigens schade.
Zo wil dr. Boon de Verlichting recht doen alsmede de traditie die daaraan vooraf is gegaan. Een vraag die ik overhoud is of hij daarmee de Verlichting als wereldbeschouwing, die vanuit de totale autonomie van de mens denkt, niet onderschat. Die vraag valt echter buiten het bestek van dit boeiende boek.
In Ons cultureel draagvlak komen niet alleen vele draden vanuit de cultuurgeschiedenis samen, het boek vormt ook een samenvatting van de denk- en leerweg die Rudolf Boon zelf is gegaan.
Met name de verwerking van zijn studies over liturgie, de verhouding jodendom/christendom, middeleeuwse spiritualiteit en de (gereformeerde) achtergronden van de democratie, geven dit boek een eigen accent en richting.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen