Extra dimensie in Aix

Sprekers uit alle delen van de wereld overdachten een week lang tijdens het achtste tweejaarlijkse congres van het International Reformed Theological Institute (IRTI), ditmaal gehouden in Aix-en-Provence, hoe groot de invloed van Calvijn geestelijk, kerkelijk en maatschappelijk is geweest. Dichtbij maar ook ver van Genève. Ze stelden ook de vraag hoe diepgaand wereldwijd zijn nalatenschap is bestudeerd, gewaardeerd, of ook kritisch bevraagd. Alleen al de opsomming van Calvijnstudies in Amerika en Canada door de vermaarde Calvijnkenner prof.dr. J. Hesselink was indrukwekkend. Drie zaken blijven mij naar aanleiding van dit congres bezig houden.

Contrast
Hoe komt het dat het bezoek van de congresgangers aan het Musée de Désert (woestijnmuseum) bij Anduze nu nog zoveel meer indruk op mij maakte dan toen ik het pakweg twintig jaar geleden voor het eerst bezocht? Dat museum herinnert er in woord en beeld aan welke offers de nazaten van Calvijn in Frankrijk hebben moeten brengen vanwege hun geloof. De hugenoten moesten tussen de rotsen of in andere schuilplaatsen hun godsdienstoefeningen houden. Velen zijn omgebracht, duizenden gevlucht. Er was maar één trefwoord, het woord dat Marie Durand tijdens haar gevangenschap in Aigues-Mortes in steen grifte: resistez, weersta!
In schril contrast daarmee staan de latere ontwikkelingen in Frankrijk. Prof.dr. P. Wells sprak van een niet-Calvijns protestantisme: meer losweking van dan continuïteit met Calvijn. Hij werd zelfs in het Franse volksbesef een ‘vogelverschrikker’: religie leidt altijd tot oorlog. Intussen is Frankrijk door en door geseculariseerd. Ook de Rooms- Katholieke Kerk raakte in diep verval. De gemiddelde leeftijd van de priesters is 71 (!). De protestantse kerk is klein en als tot niet gekomen in de ogen der mensen. Nochtans is een eerste editie van een door prof.dr. P. Wells in modern Frans vertaalde Institutie vrijwel uitverkocht (drieduizend exemplaren).
Is Frankrijk ons voorland? Of is het hier in feite ook al zover? Wat hebben wij nog echt van Calvijn, gelet op ons eigen verleden? Een breed uitgemeten C-factor. Maar verder een vergruisde kerkelijke erfenis, met links en rechts woekeringen in de traditie. Ook bij ons diepe secularisatie en veel niet-Calvijns protestantisme. Zijn wij intussen ook niet christenen op een koopje? Wat kost het geloof ons nog?!

Belijdenis
Dat Calvijn theoloog van het Woord was, is geen nieuws. Tot diep nadenken stemde een lezing van prof.dr. G. van den Brink over Calvijn en de Drie-eenheid. Calvijn heeft ermee geworsteld om dit leerstuk in de belijdenissen van de Oude Kerk te kunnen aanvaarden.
Hij wilde het eerst in de Schrift terugvinden. Pas op den duur gaf hij zich innerlijk gewonnen, meer aan de geestelijke betekenis ervan dan aan de letterlijke. Hij wilde kennelijk geen confessionalist zijn.
Ik moest denken aan de laatste discussie die prof.dr. C. Graafland losmaakte. Hij wilde dwars door de belijdenis heen (niet eromheen) naar de Schrift. Hij deed dit bijvoorbeeld zijn levenlang wat betreft de dubbele predestinatie (verkiezing en verwerping van eeuwigheid), met name in de Dordtse Leerregels, waarvan ook momenten bij Calvijn aanwezig zijn.
Zou het niet voluit Calvijns zijn als in elke generatie, ook dwars door Calvijn heen wordt teruggegaan naar het Sola Scriptura, alleen het Woord? Wat ge van uw vaderen hebt geërfd, verwerf het om het te bezitten, om er innerlijk vastheid in te vinden.
Overal ter wereld is over het leerstuk van de verkiezing, zo bleek tijdens het congres, gereflecteerd bij het Woord. In ieder geval leidde dit leerstuk bij Calvijn niet tot noodlotsgedachten, geestelijk doemdenken of defaitisme.
Hij wilde er de gemeente, met name de vervolgde gelovigen, de ballingen van zijn dagen mee troosten en bemoedigen. De pastorale, geestelijke schade die met dit leerstuk is aangericht, is meer te wijten aan ontsporingen in de traditie dan aan Calvijn. Terug naar de bronnen, maar niet buiten het Woord om.

Bemoediging
Het derde dat me bezighoudt is de sterke bemoediging die in de gemeenschappelijke belevenis van Calvijns erfenis ligt, hoewel deze in de wereldwijde context soms verschillend is doorvertaald en soms ook bijgesteld. Calvijns invloed is wereldwijd geweest en is dat tot vandaag.
Het congres in Aix was bovendien meer dan theologie: het was ook oefening in gereformeerde geestelijke gemeenschap-in-verscheidenheid. Dr. J. Hesselink, deelnemer van het eerste uur, benadrukte de waarde van de dagelijkse ochtendwijdingen.
De kerkdienst aan het eind, geleid door dr. Peter Lillback, directeur van het Westminster Theological Seminarie (Philadelphia) had iets van een climax. De preek ging over het Schriftwoord dat bij Calvijn het meest centraal stond, omdat alle aspecten van het werk van Christus erin zijn samengevat: ‘Maar uit Hem bent u in Christus Jezus, Die voor ons geworden is wijsheid van God, en gerechtigheid, heiliging en verlossing’ (1 Kor. 1:30). Rechtvaardiging én heiliging als dubbele genade.
Het wereldwijde theologengezelschap zong uit volle borst de psalmen Franstalig in de Geneefse melodieën, te beginnen met Psalm 36, de ‘hugenotenpsalm’. Nederlandse deelnemers hadden vooraf in korte tijd een koortje gevormd. Zingen was in mijn beleving echt twee maal bidden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen