BOEKBESPREKINGEN

Dr. A. de Reuver:
Verlangen naar het Vaderland.
Uitg. Groen, Heerenveen; 110 blz.; € 9,95
Sommige boeken zijn voedsel voor de geest en zetten aan het denken. Andere boeken raken meer de ziel en zijn teerkost op de levensweg. Het meest aanlokkelijk zijn de uitgaven die het allebei doen en de ‘gedachten des harten’ in werking stellen. Tot deze laatste categorie reken ik de recente editie van prof.dr. A. de Reuver, die als negende publicatie in de serie Studium Generale van Driestar-educatief het licht zag onder de titel Verlangen naar het Vaderland.
Met deze sprekende titel is het leven van de ware christen in deze wereld als vreemdeling op aarde getekend. Het burgerschap van het hemelse vaderland gaat immers met die vreemdelingschap gepaard. Dit centrale bijbelse gegeven licht de auteur toe met behulp van een zevental voor hem duidelijk congeniale theologen. Je proeft in dit boek niet alleen de klassieken die ten tonele gevoerd worden, maar evenzeer de schrijver zelf. Het is een voluit ‘reuveriaans’ boek, dat herinnert aan eerdere publicaties van de auteur, waarin eveneens op blijde toon de toekomstmuziek van de pelgrim ten gehore wordt gebracht. Dat houdt in dat ook in deze publicatie naar voetiaans model vroomheid en wetenschap (pietas cum scientia conjungenda) samengaan. Dat maakt deze uitgave zeer aantrekkelijk.
Achtereenvolgens komen Augustinus, Bernardus van Clairvaux, Thomas à Kempis, Luther, Calvijn, Willem Teellinck en Kohlbrugge aan de orde. Daarbij moge de homogeniteit, die zij ondanks accentverschillen vanwege tijd en cultuur in hun verwachting aan de dag legden, opvallend zijn, zij verbaast ons niet. Want hoe divers hun vertolking ook is, hun hoop stond op God en Zijn toekomst. Dat was geen lege, maar een gegronde en gevulde hoop. Gevuld met de belofte van God, waarbij in het licht der eeuwigheid de glans van het heden verbleekt en vervaagt.
Zomin echter die hoop leeg is, zomin devalueert zij het leven van de christen tot leegloperij. Vreemdelingschap is vast verbonden aan rentmeesterschap en roeping, gekoppeld als zij is aan Christus.
Vreemdelingen op aarde zijn geen toeristen, maar allochtonen, die zich alle moeite getroosten om hun vaderland, waar hun hart verlangend naar uitgaat, te bereiken. Daarom zijn zij niet gebonden aan het schema van de wereld, maar wel op de wereld zelf als Gods wereld en op haar barensnood betrokken. In het spanningsveld van vreemdelingschap en burgerschap mogen zij de wereld en haar begeerten minachten, het leven als voorbereiding op het vaderland is als geschenk en opdracht niet genoeg te waarderen en te hoogachten.
Verlangen naar het Vaderland is in tweeërlei zin een ‘opwekkend’ boek. Met geestelijke instemming gelezen word je er midden in de vreemdelingschap van deze wereld vrolijk van. En omdat het opwekkend is, wekt het ook op. Het wekt op om aan Gods roeping gehoor te geven en als Abraham op weg te gaan en dat vaderland te zoeken. Dat geldt niet het minst de jonge mensen, aan wie – vaak ook in de kerk – het zicht op het vaderland onthouden wordt. Laten vooral zij onthouden wat Augustinus ons voorhoudt: ‘De overste van de wereld zal trachten de reizigers op weg naar Sion de herberg van deze aarde zo lief te doen krijgen, dat zij er blijven hangen en vergeten hun reis naar het eeuwig huis voort te zetten.’

E.F. Vergunst, Ridderkerk

Arnold Provoost:
De eerste christenen. Hun denken en doen.
Uitgeverij Davidsfonds/Leuven en Kok/ Kampen, € 29,95.
Het blijft opmerkelijk hoe het kleine groepje van apostelen en medegelovige mannen en vrouwen in de eerste eeuwen na Pinksteren uitgroeide tot een kerk die tot in de uithoeken van de toenmalige wereld was verbreid. En dat zonder groots opgezette campagne of geweld. Er is wel gesproken van ‘een zegetocht van zachtmoedigen’. Het is niemand gelukt hiervoor een sluitende verklaring te geven. Als christenen zien we er het wonder in van de Heilige Geest: ‘Niet door kracht, noch door geweld, maar door Mijn Geest zal het geschieden.’
A. Provoost is kenner van deze opmerkelijke periode, en dan in het bijzonder wat betreft de archeologische vondsten uit die tijd. Hij is emeritus ere-hoofddocent vroegchristelijke archeologie aan de universiteit te Leuven. Zijn gedegen kennis blijkt uit de beschrijving van wat er aan christelijke restanten over is uit die tijd: gebouwen, inscripties, gebruiksvoorwerpen, graven, versieringen, munten enzovoort. Dat betekent wel dat de ondertitel niet helemaal het boek dekt; over het denken en doen van de christenen is vanuit hun eigen geschriften van die tijd veel meer te zeggen. Provoost beperkt echter zich tot de zaken die er archeologisch nog te vinden zijn. Dat doet hij grondig en gedetailleerd. Het boek is dan ook goed onderbouwd, maar leest tegelijk wat stroef.
Op grond van zijn archeologisch speurwerk komt Provoost tot allerlei conclusies. Bijvoorbeeld dat het beeld dat de eerste christenen voor het grootste deel bestaan hebben uit armen en slaven niet klopt. Inscripties geven aan dat een groot deel van hen bestond uit handelaars, ondernemers en ambtenaren. Feitelijk een dwarsdoorsnede van de maatschappij van die dagen.
Provoost geeft ook vele voorbeelden van afbeeldingen en versieringen die christenen aanbrachten, bijvoorbeeld bij de graven. Daaruit treedt een blij en gelukkig levensgevoel naar voren. En dat in een tijd die gekenmerkt werd door angst! Het christelijk geloof tilde hen kennelijk op boven het noodlot en gaf hen een plek onder de bewarende zorg van God als Herder. Provoost wijst erop dat juist afbeeldingen van Christus als de Herder veelvuldig voorkomen.
Rondom de kerkbouw laat Provoost zien hoe er aanvankelijk sprake was van huiskerken en zaalkerken, terwijl vanaf ongeveer 325 n.Chr., als de kerk tot eerste godsdienst in het Romeinse Rijk is verklaard, de basilica de bouwvorm wordt van de christenen. Een basilica valt op door haar eenvoud en lengtevorm, waardoor alle aandacht uitgaat naar wat er vooraan gebeurt: daar is de lezing van de Schrift, de preek, de bediening van het sacrament, de gebeden. Daar ging het de eerste christenen om in hun eredienst.
Een opmerkelijk punt is verder dat Provoost aangeeft hoe de eerste eeuwen niet permanent gevuld waren met vervolgingen van de christenen. Hij meent dat er niet eens zoveel waren. Nu heeft hij gelijk dat het Romeinse Rijk niet constant bezig was met vervolging, maar hij lijkt aan de andere kant de verdrukking toch ook kleiner te maken dan ze in werkelijkheid was. Dat komt omdat hij alleen kijkt naar periodes waarin echte vervolgingen werden gepleegd door de Romeinse overheid, met opsporing en dergelijke. Maar ondertussen was er ook sprake van christenen die door medeburgers bij de overheid werden aangebracht. En deze werden ook geregeld terechtgesteld als ze inderdaad christenen bleken te zijn. Als dat er in betrokken wordt, is de verdrukking een heel stuk ernstiger.
Het boek is niet direct geschikt voor wie een eerste, eenvoudige kennismaking met de Vroege Kerk zoekt, maar wel heel nuttig voor de (wetenschappelijk) geïnteresseerde die een grondig overzicht zoekt van wat de archeologie oplevert met betrekking tot de eerste christenen.

P.F. Bouter, Leerdam

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen