Catechese

De woorden catechisatie of catechese komen in de Bijbel niet voor. Betekent dat ook dat de zaak van de catechese daar ontbreekt? Integendeel, de woorden leren en onderwijzen zijn juist schering en inslag in het Woord van God.
Dat begint al in het Oude Testament. De oorsprong van de catechese ligt duidelijk in Israël. De opdracht om te leren vloeit regelrecht voort uit het verbond dat God met het nageslacht van Abraham is aangegaan. Hij wil hun God zijn en zij mogen Zijn volk zijn. Dat brengt de hoge roeping met zich mee om te leven naar Gods geboden en beloften. Om weten wat dat allemaal inhoudt, moet het Joodse volk leren, permanent leren. Van de wieg tot het graf, zoals iemand het uitdrukte.
Dat is niet alleen een zaak van de kinderen, maar ook van de ouders. Het Hebreeuwse woord dat gebruikt wordt in Deuteronomium 4:10 heeft twee kanten: leren en onderwijzen. De ouders moeten de voorschriften van de Thora leren, zodat zij ze op hun beurt weer kunnen doorgeven aan hun kinderen. De aspecten van leraar en leerling zijn zitten allebei opgesloten in het Hebreeuwse woord voor leren (lamad). Wie zelf niet voortdurend ontvangt, heeft ook niets te geven.

Inkerven
Waar en door wie wordt in het Oude Testament dus catechese gegeven? Thuis, in het gezin! Ouders moeten hun kinderen Gods heilzame geboden inscherpen, inprenten – de uitdrukking in Deuteronomium 6:7 is heel sterk. Zoals een jongen met zijn zakmes zijn eigen naam in een tak snijdt, zo moeten ouders Gods woorden kerven in de ziel van hun kinderen. Het memoriseren, het herhalen van wat werd aangereikt, neemt daarbij een belangrijke plaats in.
Naast de ouders zijn de priesters en anderen actief in het onderwijsproces binnen het kader van het verbond (Lev. 10:11; 2 Kron. 17:7).

Drie domeinen
Ook in het Nieuwe Testament komen we de opdracht om te leren met de regelmaat van de klok tegen. Belangrijk is in dit verband het zendingsbevel van de opgestane Heiland, zoals we dat tegenkomen aan het einde van het Mattheüs-evangelie. Bij nader inzien gaat het hier om een dubbelgebod. Er moet geleerd worden voorafgaande aan de doop. We kunnen dan spreken van missionaire catechese. Voordat iemand toetreedt tot de christelijke gemeente krijgt hij onderwijs in de kernen van het christelijk geloof. Na de doop houdt het leerproces niet op. De nieuwe gelovigen moeten ook leren om te onderhouden wat Christus geboden heeft. Dit onderwijs betreft dus vooral de navolging, de hoofdlijnen van de christelijke ethiek. In de Vroege Kerk wordt deze dubbele lijn vastgehouden en uitgewerkt.
In de gereformeerde traditie is van meet af aan grote nadruk gelegd op het belang van de catechese. Luther en Calvijn schreven catechismussen met het oog op het onderricht binnen de gemeente. Op de bekende Synode van Dordrecht (1618-1619) werd bepaald dat de catechese moest worden gegeven in drie domeinen die op elkaar aansluiten: het gezin, de school en de kerk.

Vrouwen
Lange tijd werd het kerkelijk onderwijs beschouwd als een ambtelijke aangelegenheid. Met name de predikant, die ervoor opgeleid was aan de universiteit, werd geacht deze taak op zich te nemen. Mocht hij er – om welke reden dan ook – niet toe in staat zijn, dan nam een andere ambtsdrager het van hem over. Zijn er bijbelse bezwaren tegen het geven van catechisatie door niet-ambtsdragers en mogen ook vrouwen bij deze taak worden betrokken? De laatste decennia is er meer oog gekomen voor de gaven die de Heilige Geest uitdeelt tot opbouw van de gemeente. Deze zijn niet beperkt tot de ambtsdragers. De Geest van Pinksteren wil allen die door het geloof aan Christus verbonden zijn inschakelen: jongeren en ouderen, mannen en vrouwen. In de diverse ‘gavenlijstjes’ uit het Nieuwe Testament (Rom. 12; 1 Kor. 12, Ef. 4) wordt ook de gave van het onderricht genoemd (Rom. 12:7). Het valt niet in te zien waarom vrouwen bij deze belangrijke taak moeten worden uitgesloten. In Titus 2:3 roept de apostel Paulus de vrouwen in de gemeente op om ‘leraressen van het goede’ te zijn. In de Nederlandse gereformeerde kerk van de zeventiende en achttiende eeuw traden ziekentroosters en schoolmeesters op als catecheten. Ook zijn er aanstellingsbrieven bekend waarin kerkenraden vrouwen benoemden als catechiseermeesteressen.
In onze tijd worden steeds meer vrouwen betrokken bij de catechese, ook binnen de gereformeerde gezindte. Van hen wordt, net als van de mannen, verwacht dat zij beschikken over de nodige kennis en vaardigheden. Niet minder noodzakelijk is dat zij een warm hart hebben voor de jongeren met wie ze optrekken en dat zij een voorbeeld zijn van levend geloof. Juist in onze tijd hebben jonge mensen behoefte aan inspirerende voorbeelden, identificatiefiguren aan wie zij zich kunnen spiegelen en optrekken.

Uw vraag voor deze rubriek kunt u mailen naar geref.bond@tiscali.nl of per post naar Apeldoorn sturen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen