BOEKBESPREKINGEN

Evert W. van de Poll:
Samen in de naam van Jezus. Over evangelische liturgie en muziek.
Uitg. Boekencentrum, Zoetermeer; 246 blz.; € 21,50.
Evert W. van de Poll heeft een boeiend boek geschreven dat ik met veel belangstelling las. Hij schreef het met het oog op evangelische gemeenten, maar ook voor kerkelijken valt er veel te leren. Uitgangspunt is dat de liturgie enerzijds vrij van vorm is, maar dat er anderzijds goede orde en grondige doordenking dient te zijn van wat er in de samenkomsten gebeurt.
Het boek heeft drie delen. In het eerste deel gaat Van de Poll na hoe de liturgie in de bijbeltijd was. Dat valt overigens niet mee, want de gegevens zijn, met name in het Nieuwe Testament, summier. Hij pleit voor het woord ‘samenkomst’ als woord voor het bijeenkomen van de christelijke gemeente. Dit in tegenstelling tot de woorden ‘viering’, vanwege associaties met vrolijk feest en uitgelaten sfeer, ‘worship’ of ‘aanbidding’, waarbij het accent al gauw ligt op wat wij doen voor God, terwijl het eerste en wezenlijke is dat God naar ons toe komt, en ‘kerkdienst’ of ‘eredienst’, waarbij eveneens de nadruk te veel ligt op wat wij voor God doen. Een van de hoofdlijnen is dat een ‘universele’ liturgie niet bestaat: elke liturgische vormgeving is voor een belangrijk deel ingekleurd door de cultuur, de historische achtergrond en door theologische inzichten. Voorzichtig is hij met het accent op lofprijzing, wat veel in evangelische samenkomsten voorkomt en de gedachte kan oproepen dat wij de weg vrijmaken voor God om in ons midden te komen. Ook is hij voorzichtig met het organiseren van iets speciaals om buitenkerkelijken te trekken. De gewone samenkomst heeft, als deze een goede uitstraling heeft, al een missionaire dimensie. Krijgt in evangelische samenkomsten de lofprijzing, vaak uitlopend op aanbidding, en het lange tijd achter elkaar zingen niet te veel nadruk ten koste van het Woord? Zijn veel liedjes niet erg ik-gericht en gericht op evaring? Ook veel psalmen kennen de ik-vorm maar zijn veel meer theocentrisch, God-gericht. Van de Poll pleit daarom voor oriëntatie op en verankering in de psalmen, zonder dat hij zich tot de psalmen wil beperken, omdat lofzangen en geestelijke liederen (Ef. 5:19-20; Kol. 3:16) in tegenstelling tot de psalmen rechtstreeks van de Persoon en het werk van Jezus zingen. Ook maakt hij heel wat kritische opmerkingen bij geoefende muziekteams die vaak een erg grote plaats in de samenkomsten hebben en de vele decibels geluid die zij maken. Een van zijn conclusies is dat muziek niet eigentijds populair hoeft te zijn om tijdgenoten te kunnen raken. Gemeenten met traditionele kerkmuziek trekken evenzeer buitenstaanders.
Ook deel 2, over muziek, geeft veel informatie. De psalmen werden in de Bijbeltijd reciterend opgezegd, wat via de synagoge in de eerste gemeenten en later in de oosterse kerken terechtkwam. De psalmen zijn niet in één bepaalde stijl te vangen. Positief staat Van de Poll daarom tegenover het project Psalmen van nu, waarin de psalmen op nieuwe melodieën in de traditie van de lichte muziek worden gezongen.
Deel 3 is een praktisch deel en handelt over verschillende aspecten van liturgie in de evangelische gemeenten, met onder andere liturgische modellen voor doop (die voor Van de Poll volwassendoop is), kinderzegening, inzegening van het huwelijk en de afscheidsdienst bij de een begrafenis. Een boek dus dat veel positief-kritische opmerkingen heeft ten aanzien van liturgie in evangelische samenkomsten, maar evenzeer kritisch is naar de kerken toe. Dat laatste mag ook.
Ik heb wel een aantal vragen. Is het waar dat de gemeenten in het Nieuwe Testament vrije vormen hadden? Was er in de eerste plaats geen oriëntatie op de synagoge? Zijn de geestesgaven ook een vast onderdeel in de samenkomst of is het geschrevene in 1 Korinthe 12 en 14 niet een uitzondering en juist voor Paulus aanleiding om grondig orde op zaken te stellen? Wijst Paulus tongentaal niet eerder terug dan dat hij het zou willen bevorderen? Is het voorschrift in de wet om het kind bij het reinigingsoffer mee te nemen naar de tempel (Lev. 12) of is wat Jozef en Maria doen (Luk. 2:22) uitzondering? Zijn bewegingsliederen, reidans, kaarsen, vlaggen, mime en sketches elementen die we in het Nieuwe Testament en de Oude Kerk in de samenkomsten tegenkomen en zo ja, zijn ze dan ook aan te bevelen voor ons? Heeft, in de lijn van Calvijn, een ‘sobere’ liturgie met de nadruk op het Woord en de verkondiging van het Woord toch niet de voorkeur?
Hoe dan ook, een leerzaam boek. Ik noteerde onder andere: Wat we in de samenkomst doen moet integer zijn, niet aanstootgevend, een bemoediging in het geloof, een aansporing tot heilige levenswandel en mag er ook aangenaam, goed verzorgd en fraai uitzien.

H. Veldhuizen, Wapenveld

A. Groothedde en C.S.L. Janse:
De kerk in het midden.
Uitg. Reformatorisch Dagblad i.s.m. De Banier; 234 blz.; € 18,95.
Voor het eerst verscheen er in de eerste maanden van 2009 een fotojaarboek over de gereformeerde gezindte, dat het voorgaande jaar in beeld brengt, een zinvol initiatief. De titel illustreert de centrale plaats die de kerk voor de gereformeerde belijders heeft. Deze uitgave is niet alleen bedoeld om gebeurtenissen uit het recente verleden nog eens aan het geestesoog voorbij te laten gaan, maar heeft ook een belangrijke documentaire waarde. We vergeten immers snel wat geweest is. Hopelijk is dit mooie lees- en kijkboek het begin van een serie.
De samenstellers zijn kerknieuwsredacteur en oud-hoofdredacteur van het Reformatorisch Dagblad en dat betekent dat ze gebruikmaakten van fotomateriaal van deze krant. Het feit dat vooral het RD de bron is waaruit dit jaaroverzicht is samengesteld, maakt dat er soms voor belangrijke zaken geen ruimte is. Zo krijgt HGJB-directeur ds. H.J. van Wijnen aandacht als nieuwe programmamanager van JOP, maar lezen we niets over zijn in november 2008 spraakmakende artikel in Kontekstueel, waarin hij aangaf dat voor veel jongeren de term ‘gereformeerd’ nietszeggend is en het gereformeerd belijden nauwelijks functioneert in de geloofsoverdracht aan jongeren.

Ik heb nog een paar wensen voor de komende editie. Hier en daar ben ik niet gelukkig met de verwoording van wat plaatshad. Twee voorbeelden:
a. Vrij veel aandacht is er voor kritische reacties op de HSV (p. 61), terwijl niet vermeld wordt dat de Gideons meer dan 100.000 exemplaren van het Nieuwe Testament onder leerlingen van de bovenbouw van het voortgezet onderwijs verspreidden, er van de tweede deeluitgave een derde druk verscheen en van de editie met het Markus-evangelie en de boeken Ruth en Jona 20.000 exemplaren verspreid werden;
b. over de door de Gereformeerde Bond en de stichting Evangelie & Moslims uitgegeven nota De ontmoeting met moslims als gemeente van Jezus Christus melden de auteurs dat opgeroepen wordt ‘respectvol met moslims om te gaan’. Zelf hebben we in december vooral gecommuniceerd dat we de kerk ‘oproepen om in de ontmoeting met moslims vrijmoedig het getuigenis van Jezus Christus uit te dragen’. Dat is een andere invalshoek. Een foutloos jaaroverzicht maken is nauwelijks mogelijk. Een volgende editie zal echter geen foto’s uit vroegere jaren moeten bevatten: ds. Heetderks was in 2008 geen synodepreses meer, maar staat nog wel op de foto van het moderamen (p. 13), terwijl ook de foto over het CHE-symposium op p. 47 uit een vroeger jaar is. In het overzicht van de standplaatswisseling van predikanten vallen enkele slordigheden in de spelling van de namen van hervormde predikanten op: ds. H.J. Lam, ds. C.H. Hogendoorn, ds. P. van Duijvenboden. Ook is de hervormde predikant ds. H. Poot geen voorzitter van Christenen voor Israël.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen