Nieuwe Atheïsten

We herinneren ons nog wel de aanval van de zogeheten Nieuwe Atheïsten eerder dit jaar op wat zij noemen ‘de ziekte die godsdienst heet’. Een billboard langs de A4 met de tekst: Er is waarschijnlijk geen God. Durf zelf te denken en geniet van het leven. Initiatiefnemer: Floris van den Berg, bestuurslid van de Vrije Gedachte. De Nederlandse atheïsmecampagne is op touw gezet naar het voorbeeld van de Britse beweging ‘Atheism - Gimme Five’.

Weekblad De Groene Amsterdammer wijdde er onlangs een omslagverhaal aan (21 augustus). Redacteur Aart Brouwer biedt daarin een uitvoerige weergave van hun gedachtegoed en betuigt uiteraard zijn instemming. Toch is zijn verhaal interessant voor wie religie geen ziekte is, maar eerder tot welzijn brengt. Ik ontleen aan zijn overzicht een aantal gegevens.

We hebben te maken met een voornamelijk Angelsaksisch verschijnsel met bioloog Richard Dawkins als boegbeeld. Medestanders van hem zijn de Brit Christopher Hitchens, de Amerikaanse schrijver Sam Harris en zijn landgenoot Daniel Dennett. Ze traden in 2007 met zijn vieren op voor de televisie en staan sindsdien bekend als ‘The Four Horsemen’ waarin een verwijzing zit naar Openbaring 6:1-8. In het Nederlands taalgebied zijn hun medestanders de filosoof Herman Philipse en de juristen Paul Cliteur en Dirk Verhofstadt. Op 30 mei wordt in ons land de eerste ‘Atheïsmedag’ georganiseerd en de al genoemde slogan verspreid.

Boeken van de genoemde Angelsaksische schrijvers verschenen al eerder in vertaling. Kenmerkend voor hun offensief is de botte bijl. Ik citeer: ‘Geloven in God is niet alleen dom, het is slecht voor je gezondheid en je levensvreugde en het is ook nog misdadig, omdat het aanzet tot geweld en groepsdenken waarvan anderen onvermijdelijk het slachtoffer worden. En de Nieuwe Atheïsten willen dit maar liefst categorisch bewijzen.’ Christopher Hitchens maakt de intellectuele balans op van zijn ervaringen met religie en constateert: ‘Religie is gewelddadig, irrationeel, intolerant, verbonden met racisme, stammenstrijd en hypocrisie, geworteld in onwetendheid en gekant tegen vrij onderzoek, minachtend over vrouwen en onderdrukkend voor kinderen.’ Nog botter wordt de bijl als ze met statistieken en anekdotes proberen aan te tonen dat ‘gelovigen dommer, minder ontwikkeld en minder beschaafd zijn dan ongelovigen en ook viezer, lelijker en slechter gekleed’. Terecht merkt Brouwer op: Te flauw voor woorden!

‘Hun werk wemelt van zulke gelegenheidsargumenten, aangevuld met gratuite scheldpartijen. ‘Less is more’, zou je de auteurs willen toevoegen. De litanieën van de Nieuwe Atheïsten maken het ‘beschavingsoffensief ’ dat hun voor ogen staat zeer problematisch. De zachtmoedige kerkhistoricus John Cornwell toont zich oprecht verontrust dat een collega-academicus als Dawkins zulke taal uitslaat: ‘Je laat er bij je lezers weinig twijfel over bestaan dat, mocht je ooit politieke invloed of macht krijgen, je beleid bepaald zou worden door je opvatting van geloof als een ziekte’. De theoloog Alistair McGrath sloeg terug met ‘Dawkins als misvatting’, waarin hij het ‘atheïstisch fundamentalisme’ van de bioloog en zijn geestverwanten blootlegt. Dawkins maakt het hem ook wel erg makkelijk, McGrath hoeft hem maar te citeren: ‘De God waarin Dawkins niet gelooft is ‘een kleinzielige, onrechtvaardige, onbarmhartige albedil; een wraakzuchtige, bloeddorstige etnische zuiveraar; een vrouwenhater, homohater en racist; een moordenaar van eigen en andermans kinderen en een volkerenmoordenaar; een funeste, megalomane, sadomasochistische en wispelturige, kwaadwillige dwingeland’, schrijft hij: ‘Welbeschouwd geloof ik ook niet in zo’n God. En ik ken ook niemand die dat wel doet.’

De Nieuwe Atheïsten begrijpen weinig van godsdienst en hun protesten staan gelijk aan blaffen tegen de maan, schreef Jan Willem Nienhuys eens in Skepter. Het wraakzuchtige wezen dat Dawkins omschrijft, is natuurlijk niet God maar de mens. ‘Alle idealen – goddelijke, transcendente, menselijke of bedachte – kunnen misbruikt worden. Zo is de menselijke natuur’, schrijft McGrath: ‘En als we dit weten, moeten we nagaan wat we hieraan moeten doen in plaats van kritisch uit te halen naar religie.’ Het echte waanbeeld in de hele discussie, meent hij, is de opvatting van Dawkins, Hitchens en Harris dat de wereld er beter op zou worden als religie werd uitgebannen.’
McGrath merkt op: Als er geen godsdienst meer was, dan zou een ander stelsel van denkbeelden voor cohesie in de samenleving van mensen zorgen.

‘Interessant om te zien hoe verdedigers van het christendom de aantijging pareren dat het meeste geweld in de geschiedenis veroorzaakt is door de godsdienst. Hier is de Amerikaanse denktank-conservatief Dinesh D’Souza volledig in zijn element. Hij laat zien dat de Nieuwe Atheïsten terugvallen op verouderde bronnen, apocriefe verhalen en eenzijdige interpretaties bij hun beschrijving van gruwelen die zijn begaan in naam van de godsdienst. Bij de heksenprocessen in Salem stierven geen ‘duizenden’ vrouwen, maar vijfentwintig. Moderne historici hebben het beeld genuanceerd van de Inquisitie als een moordmachine, dat grotendeels op verzinsels berust. ‘En wat te denken van de Dertigjarige Oorlog? In het begin speelden religieuze motieven een rol, maar de historici benadrukken dat er vooral om politieke macht gevochten werd. Dat religieuze motieven ondergeschikt werden aan de politiek, blijkt wel uit de rol van het katholieke Frankrijk, dat een leger bestaande uit Zweden en Fransen op de been bracht om de protestantse partij in Duitsland te hulp te komen tegen de grootste katholieke mogendheid ter wereld, het Heilige Roomse Rijk.’
Veel moderne conflicten die door de Nieuwe Atheïsten als ‘godsdienstoorlogen’ worden geboekstaafd, zijn dat niet. Het conflict tussen Israël en de Palestijnen bijvoorbeeld komt voort uit geschillen over land en zelfbeschikking. Zelfmoordterrorisme is evenmin het exclusieve domein van gelovigen die op een beloning in het hiernamaals hopen. De beruchte bomgordel en het gebruik van burgervliegtuigen als terreurwapen zijn nota bene ‘uitgevonden’ door marxistische Tamilactivisten. Godsdienst is vaak geen aanstichter van geweld, maar een middel om sociale of politieke conflicten te legitimeren. D’Souza merkt op dat Hitchens zich verslikt in zijn eigen godsdienstgrap: ‘Een man loopt door Belfast en opeens duikt een figuur op die een vuurwapen op hem richt en vraagt: ‘Protestant of katholiek?’ ‘Geen van tweeën’, roept de man uit: ‘Ik ben atheïst.’ Waarop de ander zegt: ‘Een katholieke atheïst of een protestantse?’ Wat de grap tweemaal zo leuk maakt, aldus D’Souza, is dat hij het tegendeel illustreert van wat Hitchens wil zeggen: het conflict in Noord-Ierland is helemaal niet van religieuze aard.’

Interessant is ten slotte een opmerking van Terry Eagleton, een marxistische literatuurprofessor uit Lancaster. Hij vraagt zich af waarom mensen de laatste tijd toch weer zoveel over God spreken. Zijn antwoord luidt 'dat alle afgeleide goden zoals de wetenschap, de Rede, het liberalisme, het kapitalisme niet hebben kunnen voorzien in de behoefte aan een verbinding van de diepste, universele waarheden met het dagelijks leven van miljoenen mannen en vrouwen.’ Brouwer, zelf atheïst, concludeert: Waarschijnlijk heeft de mens een leegte in zich waar God precies in past. Ik moest denken aan wat de in 1990 overleden schrijver Frans Kellendonk eens schreef: ‘Ik heb in het hart van de schepping een leemte ontdekt waar God, als Hij bestaat, mooi in zou passen, maar helaas is het niet zo dat het geloof begint waar het verstand ophoudt.’ En dat ‘helaas’ sloeg op hemzelf: hij wilde wel geloven, maar kon het niet.

Ieder die gelooft weet dat het geloof in z’n leven niet het resultaat van logisch denken is, maar veeleer gevolg van een wonder in je leven. Op dat wonder van de Heilige Geest blijf je je leven lang aangewezen. We steunen daarbij als gelovigen op Jezus’ woorden: 'Ik heb voor u gebeden dat uw geloof niet ophoudt.' Dat besef stemt ootmoedig temidden van het hier vermelde geweld tegen religie in onze tijd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen