BOEKBESPREKINGEN

Tjerk de Reus:
De Balans van Bovenberg. Economie en geloof in crisistijd.
Uitg. Kok, Kampen; 176 blz.; € 16,50.
Tot 1 oktober heeft de Sociaal Economische Raad de kans om een alternatief aan te dragen voor de verhoging van de aow-leeftijd van 65 naar 67 jaar. Iemand die al lange tijd aandringt op zo’n verhoging, is de econoom Lans Bovenberg. Hij is hoogleraar in Tilburg en een van de invloedrijkste economen van dit moment. Bovenberg geniet met name bekendheid door zijn pleidooi voor een omvattende visie op werken, opvoeden, leren en rusten, het zogenaamde levensloopdenken.

De Balansvan Bovenberg is de neerslag van een reeks gesprekken die de journalist Tjerk de Reus met Bovenberg voerde. Het boek biedt een portret van Bovenberg en staat stil bij zijn drijfveren en denkbeelden. Wat levert deze aanpak op?
In de eerste plaats is het interessant om iets te weten over Bovenbergs achtergronden. In verschillende hoofdstukken komt zijn persoonlijke ontwikkeling aan de orde en zijn wetenschappelijke loopbaan die bekroond werd met de prestigieuze Spinozapremie. Daarnaast krijgt de lezer een kijkje in het netwerk waartoe Bovenberg behoort. Hoewel hij zichzelf niet als CDA-ideoloog wenst te zien, komen veel van zijn denkbeelden terug in het gedachtegoed van die partij en in de visies van huidige kabinetsleden. Dat is niet helemaal vreemd als je bedenkt dat Bovenberg met onder anderen Balkenende en Klink tijdens de ‘Paarse jaren’ in een beraadsgroep zat die het CDA weer aan ideeën moest helpen. Bovenberg is dus niet alleen de bevlogen wetenschapper maar ook te vinden in de wandelgangen van de macht.
Een voorbeeld dat nauw aansluit op het huidige kabinetsbeleid: de vrije markt heeft zeker zijn schaduwzijden, maar is in principe een nuttig instrument. Als die markt maar is ingebed in waarden en normen. ‘Mensen weten vaak niet wat goed of verstandig voor hen is. Daarom hebben ze levensbeschouwelijke inzichten nodig …’ (p.108).
Dit boek biedt zo inzicht in de achterkant van het huidige beleid en dat is boeiend. Toch stelt het algehele beeld van het boek teleur. En dan bedoel ik niet zozeer de overlap en de herhaling die er in verschillende hoofdstukken zit. Tjerk de Reus, die zijn sporen heeft verdiend met diepborende opstellen over moderne literatuur en theologie, wordt in deze publicatie helaas gehinderd door zijn bewondering voor Bovenberg. Hij probeert hier en daar wel vragen te stellen bij zijn opvattingen, maar zijn kritiek is (te) mild en te globaal. Sommige hoofdstukken (8-9) functioneren als een vehikel voor Bovenbergs opvattingen. Echte discussie of tegenspraak ontbreekt. Daar komt bij dat de ondertitel van het boek suggereert dat het vooral over de economische crisis gaat. In werkelijkheid komt dat alleen aan de orde in het laatste hoofdstuk. Maar juist daar wordt niet doorgevraagd over thema’s als gerechtigheid en de bijbelse visie op rijkdom.
De fascinatie van De Reus heeft onmiskenbaar te maken met het feit dat Bovenberg zich er niet voor schaamt christen te zijn. In zijn publicaties en (leken)preken probeert Bovenberg economie en geloof te verbinden. Maar juist dan worden dingen beweerd die neigen naar simplisme en platheid (bv. in ‘de economie van Pasen’) en wordt de tegenstem van de journalist node gemist.

G. van Meijeren, Dirksland

J. den Admirant:
Op weg naar de troon.
Uitg. Jeruzalem of Rome, Assen; 128 blz.; € 14,90.
Van de hand van J. den Admirant (Hoogeveen) verscheen een boek met als titel Op weg naar de troon. Het boek is het eerste deel van een serie van drie waarin blijkens de ondertitel onderzoek gedaan wordt naar ‘het koningschap in het licht van Israëls profeten’. Dit eerste deel is een bundeling van enkele eerdere studies, hier en daar wat aangepast. De titel is ingegeven door het aanstaande koningschap van kroonprins Willem-Alexander. Urgenter dan de vraag of onze kroonprins klaar is voor de kroon, is een andere vraag: zijn we klaar voor het kroningsfeest van Koning Jezus?
De eerste hoofdstukken gaan over de geschiedenis van Israël waarin – volgens de schrijver – de geschiedenis van Nederland zich duidelijk weerspiegelt. ‘Gelovige, protestantse geschiedschrijvers en predikanten hebben in hun geschiedschrijving en prediking vele malen een vergelijking gemaakt tussen Gods handelen met Israël in bijbelse tijd en Zijn handelen met het Nederlandse volk. De gereformeerde geschiedschrijving heeft iets profetisch’ (p. 71). Dat klemt te meer daar de schrijver van mening is dat de volkeren van Noord-West Europa afstammen van de tien ‘verloren’ stammen van Israël (‘Efraïm’). ‘Er moeten dus vele Israëlvolken zijn – zelfs zonder deze dat weten’ (p. 68). Bovendien zouden volgens de schrijver verschillende vorstenhuizen van Noordwest-Europa van koning David afstammen. De schrijver ziet daarom voor de Oranjes een rol weggelegd om ons land voor te bereiden op de komst van de Messias en Zijn koninkrijk. God is bezig de vervallen hut van David weer op te richten. Jeruzalem zal weer het geestelijk en staatkundig middelpunt van Israël en de volkeren zijn.
Wie voor het eerst kennis neemt van deze gedachten, zal niet precies weten wat hij of zij van dit alles denken moet. Kan de lijn van Efraïm, cq. het huis van David rechtstreeks doorgetrokken worden naar ons land en het huis van Oranje zoals de schrijver doet? We denken aan de dissertaties van C. Huisman en R. Bisschop over de relatie God, Nederland en Oranje. Het ligt allemaal niet zo duidelijk als Den Admirant voorgeeft. Maar ook al zouden we de parallel tussen Israël en Nederland in historisch opzicht niet zo trekken als de schrijver doet, we stemmen wel met hem in dat de geestelijke toestand van ons volk als twee druppels water lijkt op die van Israël in bijbelse tijd. De ongeestelijke toestand waarin ons land (samen met Israël) verkeert, roept om de komst van de Verlosser uit Sion, Die komen zal om de goddeloosheden van Jakob af te wenden. De indringende oproep van de schrijver om na te gaan hoe wíj als land en volk (maar ook persoonlijk) op weg zijn naar de Troon, kunnen we niet naast ons neerleggen.

M.A. Kuijt, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen