BOEKBESPREKINGEN

M.J. Paul, G. van den Brink en J.C. Bette (red.):
Bijbelcommentaar 2 Samuëe en 1 en 2 Koningen. Studiebijbel Oude Testament, deel 4.
Uitg. Centrum voor Bijbelonderzoek, Veenendaal; 1300 blz.; € 65,00.
Ook deel 4 van de Studiebijbel, een inmiddels bekend commentaar op het Oude Testament, is zeer verzorgd. Kaartjes en illustraties zijn functioneel. Wel zijn de inleidingen op de bijbelboeken soms eenzijdig; zo ontgaat mij waarom er onevenredig veel aandacht geschonken wordt aan de speculatieve structuuranalyse van H.H. Klement. De commentaar wordt afgesloten met verschillende excursen die de moeite waard zijn. Hierdoor wordt de kennis over de achtergrond van het Oude Testament verdiept en daardoor dragen zij bij tot het verstaan van de Schrift. De excurs over godsdienstige dansen wekte echter mijn bevreemding op. Zou er echt een strikte scheiding aan te brengen zijn tussen de dans in Israël en de sacrale dans bij de omliggende volken? En zouden er vanuit het Oude Testament algemene kaders af te leiden zijn voor de liturgische dans in de eredienst? Hier wreekt mijns inziens de hermeneutiek (uitlegkunde) van (sommige) auteurs. Ze lezen de Schrift te weinig vanuit het midden: Jezus Christus, om van Hem uit te bepalen welk gezag oudtestamentische teksten hebben. Wanneer wij uitgaan van de groeibeweging in de Bijbel, iets wat de auteurs ook erkennen, dan zullen wij niet zomaar algemene kaders af willen leiden uit tijdgebonden en cultureel bepaalde fenomenen.

De verklaring zelf is in heldere taal geschreven. In de hoofdtekst wordt beknopt en duidelijk het Schriftgedeelte uitgelegd, in noten wordt hier vervolgens dieper op ingegaan. De hoofdlijn van de bijbelboeken wordt goed aangegeven. Op terughoudende en voorzichtige wijze worden soms lijnen naar het Nieuwe Testament getrokken. Dit is zeer te prijzen. Allegorese namelijk versluiert het juiste inzicht in de Bijbel. Terecht proberen de auteurs recht te doen aan oudtestamentische opvattingen, die soms anders zijn dan nieuwtestamentische. Bijvoorbeeld wat betreft voorstellingen van leven na de dood. De schrijvers proberen duidelijk te maken dat uitvoerige voorstellingen van het hiernamaals nog lang niet zo zijn uitgekristalliseerd als in het Nieuwe Testament. Het is positief dat zo de eigenheid van het Oude Testament belicht wordt.
De auteurs hebben oog voor die details waar de gewone bijbellezer snel overheen zou kunnen lezen. Ze wijzen bijvoorbeeld op het feit dat wanneer Elia op de Karmel drie maal vier kruiken water laat uitgieten over het altaar, hiermee het getal twaalf gesymboliseerd wordt, zoals ook het altaar zelf uit twaalf stenen bestaat, het getal van de stammen van Israel. Soms dragen ze echter ook zaken aan die er niet of nauwelijks toe doen. Het lijkt erop dat ze de stof niet geheel machtig zijn. Maar de eerbied en liefde die uit de Studiebijbel spreekt, doet weldadig aan.
Mijn indruk is wel dat de auteurs soms nogal gemakkelijk omgaan met de weerbarstigheid van de oudtestamentische stof. Vragen die ook bij gewone gemeenteleden leven, worden daardoor niet beantwoord. Twee voorbeelden hiervan.

De auteurs betrekken bij de exegese de bijbelboeken Kronieken 1 en 2. Dat is op zich een merkwaardige keuze. De kronist is namelijk zelf afhankelijk van Samuel en Koningen. Hij gebruikt dit materiaal om de geschiedenis te schrijven met een eigen spits. De auteurs houden hier te weinig rekening mee, waardoor ze zich in allerlei bochten moeten wringen, met als resultaat dat vragen niet voldoende beantwoord worden. Wanneer ze 2 Samuel 24 behandelen, moet daarbij dan ook 1 Kronieken 21 betrokken worden. Een verschil in beide hoofdstukken is dat in 2 Samuel 24 God David aanport tot de volkstelling, terwijl in Kronieken satan deze rol vervult. De conclusie die getrokken wordt is wel mager: ‘Satan volvoert wat God toelaat.’ In plaats van harmonisatie had deze passage beter kunnen worden behandeld vanuit het gegeven dat Kronieken een later geschrift is en dat de Kronist er blijkbaar moeite mee heeft om God en het kwade zo nauw met elkaar te verbinden, zoals in Samuel gebeurt. Op deze wijze had de commentaar aanmerkelijk verdiept kunnen worden. Nu blijven deze kansen liggen.

Een ander voorbeeld. In 2 Samuel 21 wordt de aangrijpende geschiedenis van wraak van de Gibeonieten en de rol van Rizpa beschreven. In de uitleg wordt gezegd dat er hier sprake is van een samenleving met accent op het collectieve. David schikt zich naar de wil van God door de zonen van Saul te laten sterven, en tegelijk verbreekt hij de eed aan Jonathan niet. Ook doet hij recht aan de familie van Saul, dankzij de vasthoudendheid van Rizpa. Dit zijn zaken die er zeker toe doen. Maar daarmee zijn we nog niet bij de kern. M.A. Beek wijst mijns inziens de sleutel aan in zijn boek Wegen en Voetsporen van het Oude Testament. Wat de duistere bloedwraak tegen het huis van Saul niet had bewerkt, wordt bewerkt door de moederlijke liefde en trouw van Rizpa. Niet wraak bewerkt verzoening, maar liefde. Jammer dat dergelijke nieuwere maar in inmiddels klassiek geworden inzichten geen plaats krijgen.

Ik kom tot een afronding. In dit deel van de Studiebijbel wordt veel interessant materiaal geboden. Maar niet alle geboden informatie is even zinvol. In der Beschränkung zeigt sich der Meister, maar ik kan mij niet aan de indruk ontworstelen dat op vele plaatsen van de commentaar een oefenende leerling, in plaats van een vaardige meester aan het werk is. Het lijkt soms alsof de auteurs zich aan de materie hebben vertild. Daarom zal dit werk theologen niet kunnen voldoen. Ook voor de gewone bijbellezer blijven zaken onderbelicht. Dit neemt niet weg dat er voor de geïnteresseerden veel waardevol materiaal wordt aangedragen. Wij zijn de auteurs ook dankbaar voor hun inzet, om te proberen de Bijbel verstaanbaar te maken voor mensen in onze tijd. Hun opzet is om mensen te laten zien dat de Schrift naar Christus leidt.

W. Peene, Kootwijkerbroek

Micha Gelber:
Bergen-Belsen en daarna.
Uitg. Verbum, Laren; 145 blz.; € 14,95.

Patrick Desbois:
Holocaust door kogels.
Uitg. Verbum, Laren; 237 blz.; € 19,95.
In het Noord-Hollandse Laren is de Verbum Holocaust Bibliotheek (www.verbum. nl) gevestigd. Deze geeft een reeks boeken met memoires of biografieën uit over de Holocaust, waarvan de hier aangegeven edities de meest recente zijn.
In het eerste deel komt het levensverhaal aan de orde van Micha Gelber, die op zevenjarige leeftijd met het gezin in Westerbork kwam en vervolgens op transport werd gesteld naar Bergen-Belsen. In 1945 zetten de nazi’s tweeduizend gevangen in een trein die hen verder oostwaarts moest brengen, het ‘verloren transport’. Maar onderweg werden ze door de Russen in Trobitz bevrijd. Het gezin overleefde en emigreerde naar Israël. Micha kwam uiteindelijk weer in Nederland en is voorzitter van de Stichting Comité Loods 24, dat jaarlijks de Jodenvervolging in Rotterdam herdenkt.

Het tweede boek gaat over een Franse pater (Desbois) die op zoek is gegaan naar nog levende getuigen van de moord op naar schatting 1,5 miljoen Joden in afgelegen dorpen in de Oekraïne, de ‘vergeten Holocaust’. De meeste slachtoffers kregen de kogel of werden levend begraven. De grootvader van de auteur zat als Franse soldaat in het nazi-kamp Rava-Ruska in de Oekraïne opgesloten. De burgemeester van die plaats toonde aan Desbois de massagraven. Met een team van elf Oekraïense en Franse onderzoekers werden zevenhonderd nog onbekende massagraven blootgelegd en meer dan zeshonderd getuigen ondervraagd. In dit boek, voorzien van foto’s in kleur en bekroond met de National Jewish Book Award, is een aantal interviews vastgelegd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen