Vrijwillig volgen past mens

Het woord predestinatie (letterlijk voorafbestemming) kan worden opgevat op de manier van het determinisme, waarbij alles van tevoren bepaald is. Dit is het fatalisme dat je tegenkomt in de Griekse filosofie of in het denken van de islam. Het calvinisme is ten onrechte van determinisme beschuldigd.
Van determinisme is veel meer sprake bij de tegenhanger van het calvinisme: het theologische universalisme, dat in onze dagen zo wijdverbreid is. Volgens die theorie zal iedereen gered worden. Wat er ook gebeurt in de geschiedenis, God heeft op de een of andere manier besloten om de hele wereld te redden. Goedschiks of kwaadschiks zullen alle mensen gered worden. De universalist moet op een bepaalde manier de vrijheid van ons als schepselen ontkennen, omdat immers heel de mensheid gered zal worden, of ze het wil of niet.
Tegenover het determinisme staat het indeterminisme. Daarin is gedurende het tijdsbestek van de geschiedenis niets uiteindelijk bepaald. Het is de mens zelf die gaat beslissen over zijn redding. De arminiaanse theologie is een voorbeeld van indeterministisch denken.

Tussenin
Het calvinisme staat tussen deze twee in en kiest tot op zekere hoogte voor wat in de filosofie een ‘absolute noodzaak’ wordt genoemd. Volgens deze opvatting volvoert God wat Hij besluit. Hij doet dat echter met respect voor de orde van de bijoorzaken, met inbegrip van de vrijheid van het schepsel. Bij Calvijn gaat het echter niet om de abstract filosofische absolute noodzaak, maar wordt de noodzaak bepaald door de Middelaar, door de persoon en het werk van Jezus Christus.
In onze context zijn de discussies over de predestinatie er moeilijker op geworden, omdat ze plaatsvinden in een culturele situatie waarin het individualisme de overhand heeft. Men spreekt over de predestinatie in filosofische termen van determinisme, indeterminisme, van vrijheid of van noodzaak, en vergeet daarbij deze dingen in bijbels licht te zetten.

Middelaar
De benadering van Calvijn is geheel anders. Calvijn beperkt de kwestie van de predestinatie niet tot een filosofisch perspectief. Dat doet de Schrift ook niet. Hij brengt de predestinatie nadrukkelijk in verband met de Middelaar Jezus Christus, de Uitverkorene en met de uitverkorenen, die in Hem zijn.
Ik poneer hier de volgende stelling: Jezus Christus is de Uitverkorene en de uitverkorenen zijn mensen die zich met Hem identificeren en die met Hem, het Hoofd van het verbond, verenigd zijn. Anders gezegd, de verkiezing wordt onderworpen aan de christologie (de leer aangaande Christus).
In het verleden hebben specialisten steeds stukjes van het onderwijs van Calvijn bestudeerd. Daardoor staan we, ondanks eeuwenlange studie, nog in de kinderschoenen voor wat betreft onze kennis van de totale structuur van het denken van Calvijn. Nog maar kort geleden zijn denkers, zoals Richard Muller, ermee begonnen het denken van Calvijn als een geheel te beschouwen en te onderzoeken wat de plaats en de functie van de predestinatie, van de verkiezing en van de wil van God in die totale structuur zijn.
Het is in het denken van Calvijn als bij een kathedraal. In een kathedraal zijn er ramen, pilaren en muren. Als deze onderdelen afzonderlijk worden bekeken, lijken ze in disharmonie met elkaar. Maar zij worden verbonden en samengevoegd om de kathedraal te bouwen.
Zo is de predestinatie een van de onderdelen van het denken van Calvijn. Je moet deze zien in de context van zijn christologie.

Uitverkorene
In zijn commentaar op het hogepriesterlijk gebed van Jezus in Johannes 17 zien we bij Calvijn interessante verbindingslijnen tussen de predestinatie en de christologie. Jezus Christus is de Uitverkorene, de Gekozene, die de verbondsbeloften vervult. Hij is de Middelaar, verbonden met Zijn volk.
Voor Calvijn heeft God nooit enig goed gedaan aan zijn oude volk Israël buiten de Middelaar om. Dat geldt ook voor de Kerk. Jezus Christus is in Zijn hoedanigheid als Middelaar nooit zonder Zijn volk en het volk van God in Jezus Christus is nooit zonder Christus. Calvijn kan niet aan de Middelaar denken zonder direct te denken aan degenen die in en met Hem zijn uitverkoren. Hij kan zich het uitverkoren volk in Hem niet voorstellen zonder tegelijkertijd aan Jezus Christus te denken. Deze twee zijn in het denken van Calvijn onafscheidelijk.
In Johannes 17 bidt Jezus eerst voor Zichzelf, dan voor Zijn discipelen en vanaf vers 20 bidt Hij voor degenen die door het getuigenis van de apostelen zullen geloven.
Jezus bidt eerst voor Zichzelf, maar niet in individuele zin, omdat Hij gaat lijden aan het kruis. Hij bidt in het volle besef dat de zaligheid van Zijn volk afhangt van de voltooiing van Zijn werk. Dat werk is in het plan van God en volgens de wil van God aan Hem toevertrouwd. Hier zien we de uitverkoren Christus, die bezig is het werk te volvoeren dat Hem voorgesteld en toegewezen is door de Vader. God heeft aan Christus de macht over het gehele mensdom gegeven, opdat Hij het eeuwige leven geve aan allen ‘die Gij Mij gegeven hebt’.

Christus is het Hoofd
De eenheid van de Kerk is een eenheid die geplaatst is onder het gezag van Jezus Christus, omdat Hem de macht is gegeven over alle vlees. ‘Ik heb u verheerlijkt op de aarde; Ik heb voltooid het werk dat U mij gegeven hebt om te doen.’ (Joh. 17:4) Wat is hier de verheerlijking die het werk verheerlijkt dat aan Jezus Christus is toevertrouwd?
Hier is ongetwijfeld sprake van een toespeling op de heerlijkheid die wordt beschreven in de proloog van het Evangelie van Johannes: ‘Wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van de eniggeboren Zoon van de Vader, vol van genade en waarheid.’ (Joh. 1:14)
Jezus Christus voltooit Zijn werk als Middelaar door de genade en de waarheid van het Woord over te dragen, omdat hij de Middelaar is die de heerlijkheid van Zijn Vader geopenbaard heeft. Dat is de kern van het werk dat Hem is toevertrouwd. Hierin is geen enkel spoor te vinden om van te moeten huiveren, zelfs niet voor de zwakste christen. In Christus ziet hij de genade van God; in Christus hoort hij de waarheid van God.
Ziedaar, wat Christus ons geeft; zó is de fundamentele betekenis van de predestinatie. Er hangt beslist geen zwaard van Damocles, van onzekerheid, boven ons hoofd. De verzekering van onze zaligheid wordt ons verklaard in Christus. Dus te weten of je een uitverkorene bent is te weten of je bij Christus hoort. In Johannes 10:14 zegt Jezus: ‘Ik ben de Goede Herder. (…) Ik ken Mijn schapen en Mijn schapen kennen Mij.’ Zo is de Messias bij Zijn volk, als een herder bij zijn kudde. De Messias kan nooit gezien worden zonder de Zijnen en de kudde is nooit zonder de Herder.
Hoe verklaart Calvijn dit alles in zijn commentaar op Johannes 17? In Johannes 17:2 vraagt Christus niets dat niet in overeenstemming is met de wil van Zijn Vader. ‘De macht over alle vlees’ betekent het Koninkrijk of de macht die gegeven is aan de Heere Jezus Christus, toen de Vader Hem tot Hoofd en Koning heeft aangesteld. Voor ons is in de orde van de verkiezing Christus degene die verkoren is tot Koning en Hoofd van Zijn volk. We moeten er bij het slot van vers 2 op letten dat de Zoon het eeuwige leven geeft aan al de Zijnen. Jezus Christus heeft dus de macht ontvangen, niet voor Zichzelf maar voor onze zaligheid.

Gehoorzamen
Calvijn schrijft vervolgens in zijn commentaar: ‘Het past ons dus wel dat we ons vrijwillig onderwerpen aan de Heere Jezus. En dat niet alleen om God te gehoorzamen, maar omdat er niets aangenamer is dan deze gehoorzaamheid, want zij verzekert ons van het eeuwige leven.’|
Daar hebben we dus de verkiezing. Wij zien dat Jezus Christus deze genade slechts toekent aan degenen die Hem gegeven zijn. Maar hoe zijn ze Hem gegeven? Want de Vader heeft Hem alle dingen onderworpen, verworpenen en niet uitverkorenen daarbij inbegrepen. Welnu, alleen de uitverkorenen zijn van Zijn schaapskooi of van Zijn bijzondere kudde (Joh.10). Hij heeft hen onder Zijn hoede genomen als leidsman en herder. Zodoende breidt zich het koninkrijk van Christus over alle mensen uit, maar Hij brengt de zaligheid slechts de uitverkorenen aan.
Door een vrijwillige gehoorzaamheid volgen de schapen de stem van de herder. Hierin bestaat geen enkele ontkenning van de mense­lijke vrijheid. Niemand wordt genoodzaakt of gedwongen. Degenen die zich genoodzaakt of gedwongen zouden voelen, aldus Calvijn, zullen de afvalligen zijn, als ze het oordeel van God zullen ondergaan en als ze verplicht zullen worden de knieën te buigen voor Jezus Christus.
In het denken van Calvijn is het als bij een kathedraal. De uitverkiezing is onderdeel van het totale denken van Calvijn, zoals ramen en pilaren elementen zijn van de hele kathedraal.
Degenen die de stem van de goede herder horen, verstaan dat Hij de Middelaar is en volgen Hem, niet genoodzaakt en gedwongen, maar omdat de Heilige Geest hen de macht geeft om dat te kunnen doen. Zij kunnen kiezen, vrijwillig gehoorzamen aan Jezus Christus om als verloren zondaars door Hem te worden gered.

Paul Wells

Vertaling: ds. H. van Ginkel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen