BOEKBESPREKING

Paul van Geest, Eginhard Meijering, Liuwe Westra:
De status van de kerkvaders. Geschiedenis, thema’s, perspectief.
Uitg. Meinema, Zoetermeer; 243 blz.; € 20,50.
Met de kerkvaders wordt een bepaalde groep van bisschoppen, kerkelijke leraren en schrijvers uit de vroegchristelijke kerk aangeduid. Zij mogen zich de laatste decennia in een groeiende belangstelling verheugen, in zowel rooms-katholieke als protestantse kring. Opmerkelijk genoeg is omgekeerd de bestudering van de kerkvaders (patristiek genoemd) aan de meeste theologische faculteiten van de verschillende universiteiten in snel tempo afgebouwd.
Dit is de reden geweest voor de drie bovengenoemde auteurs om een boek te schrijven over de status van de kerkvaders. Met de bedoeling om die status te verhogen, opdat de bestudering van de kerkvaders aan de theologische faculteit weer meer ruimte en respect zal ontvangen. Zij willen het grote belang van de kerkvaders voor ons huidige theologiseren laten zien.
Dr. Van Geest beschrijft waarom de studie van de patristiek vanuit wetenschappelijk oogpunt van belang is.
Dr. Meijering gaat in op allerlei vooroordelen die vanuit modern oogpunt bestaan tegen de kerkvaders: hun onverdraagzaamheid, ketterbestrijding, speculatieve denken.
Dr. Westra behandelt een onbekende tekst uit de Vroege Kerk en laat zien hoe die op wetenschappelijk wijze kan worden bestudeerd en vruchtbaar gemaakt voor het heden.
De kerkvaders waren voor de reformatoren en voor de nadere reformatoren (Voetius!) van zeer groot belang. Luther en Calvijn wilden niet een nieuw geloof ontwerpen. Nee, het evangelie moest in volle heerlijkheid stralen. En de kerkvaders waren daarbij voor hen van groot belang. Het denken van de kerkvaders over de persoon van Christus, het wezen van God, de verlossing, maar ook over allerlei praktische morele zaken hielp hen om zelf over deze onderwerpen een beter inzicht te krijgen.
Voor ons geldt dit niet minder. Al hebben wij nieuwe uitdagingen (secularisatie, islam), ook wij kunnen door de kerkvaders zeer geholpen worden de rijkdom en volheid van het christelijk geloof meer te verstaan en uit te dragen.
Het is dan ook prijzenswaardig dat de schrijvers hun boek hebben geschreven om meer ruimte en respect voor de kerkvaders te bewerken bij de theologische faculteiten. Het boek zit wel enigszins in een harnas, omdat het probeert binnen gangbare wetenschappelijk kaders over de kerkvaders en hun belang te spreken. Vooral het eerste hoofdstuk lijdt daaraan. Dat geeft dat het boek niet direct enthousiast weet te maken om de kerkvaders ter hand te nemen. Dat is jammer. Vanuit de kerk en het geloof is de positie van de kerkvaders veel rijker en breder te omschrijven.
Tegelijk blijft ook de poging van dit boek zeer te waarderen, omdat het probeert binnen de bestaande wetenschappelijke randvoorwaarden het nut en belang van de kerkvaders te laten zien. Dat zal de enige manier zijn om een faculteit van het belang te overtuigen.
Voor ieder die bij het theologische wetenschappelijk onderwijs is betrokken, is het daarom een nuttig boek. Het laatste hoofdstuk is ook voor studenten theologie van belang, om zo te zien hoe een concrete tekst uit de Vroege Kerk vruchtbaar kan worden bestudeerd.

P.F. Bouter, Leerdam

Dr. A. Baars:
Calvijn. Vluchteling en vreemdeling.
Uitg. Willem de Zwijgerstichting, Enschedé (Postbus 40082, 7504 RB); 48 blz.; € 4,30 (gratis voor donateurs).
Is de bijbelse opdracht om gastvrij te zijn voor de vreemdelingen in ons midden vandaag de dag niet achterhaald? Zou Calvijn zich in onze tijd gemakkelijk gevoeld hebben bij de opvattingen van Geert Wilders in dit opzicht, of juist uiterst ongemakkelijk? In de brochure Calvijn,Vluchteling en vreemdeling van de Willem de Zwijgerstichting nodigt prof.dr. A. Baars, hoogleraar aan de Theologische Universiteit Apeldoorn, zijn lezers uit om over deze vragen na te denken.
Ondanks de vele publicaties in het Calvijnjaar dat nu achter ons ligt, kan nog steeds de vraag gesteld worden wie Calvijn eigenlijk is. Voor dr. Baars vormen de begrippen vreemdeling en vluchteling een venster waardoor nieuw licht valt op de persoonlijkheid van Calvijn. Beide begrippen zijn onlosmakelijk verbonden met zijn biografie en theologie. Wie aan het begin van de 21e eeuw leeft in het ‘vrije Westen’, spreekt en discussieert over vluchtelingen en vreemdelingen, ziet op tv beelden van bootvluchtelingen, leest in zijn krant over de ontruiming van de ‘jungle van Calais’. Calvijn heeft echter over vreemdelingen en vluchtelingen geschreven en gesproken als ervaringsdeskundige. Hij kent de gevoelens van heimwee naar zijn vaderland Frankrijk en heeft zich in Genève levenslang een vreemdeling gevoeld. Het motief van vluchteling zijn en het werken onder vluchtelingen in Genève heeft onmiskenbaar invloed gehad op zijn theologie en vroomheid. Pas drie jaar voor zijn dood ontving Calvijn het burgerrecht van Genève. Calvijn trouwde met Idelette van Buren. Zij was niet alleen de weduwe van Jean Stordeur, maar was ook vanwege het geloof noodgedwongen vanuit de omgeving van Luik uitgeweken naar Straatsburg. Als dienaar van Gods Woord in de stad Genève was Calvijn predikant en pastor voor de vele vluchtelingen die vanuit Frankrijk naar de vrije stad Genève waren uitgeweken.Dr. Baars laat in zijn studie zien dat het begrip vluchteling-vreemdeling een gelaagd begrip is. Hij onderscheidt drie belangrijke betekenislagen: allereerste de letterlijke, historische betekenis, vervolgens hebben de begrippen ook een kerkelijk aspect en ten slotte is er de geestelijke dimensie van het vreemdelingschap.

Calvijn roept de gemeenteleden in Genève op gastvrij te zijn voor de vreemdelingen en vluchtelingen. Wie vriendelijk is voor mensen van wie hij niets terug kan verwachten, weerspiegelt in zijn houding de genade van God. Immers, God bewijst Zijn gunst aan zondaren zonder iets van hen terug te verlangen. Van iedereen mag volgens Calvijn verwacht worden dat hij gastvrij is voor vluchtelingen. Ook in de vreemdelingen zien we het beeld van God terug en wekt ons dat op tot naastenliefde.
Kerk-zijn betekent voor Calvijn radicale keuzes maken. In de context van de zestiende eeuw betekent dat in zijn ogen de keuze voor de ballingschap, wanneer God in het geboorteland niet op een zuivere wijze gediend kan worden. Wie de weg van het compromis bewandelt en – zij het niet van harte – meedoet aan de rooms-katholieke eredienst, is in Calvijns ogen halfhartig.
Ten slotte is er de geestelijke dimensie van de vreemdelingschap. Wie Christus is ingelijfd door het geloof, heeft de hemel als vaderland. Het leven op aarde is een voorbereiding op de eeuwigheid. Op indringende wijze heeft Calvijn dit verwoord in een van zijn gebeden: ‘En wanneer wij nog velerlei strijd in deze wereld te strijden hebben, die ons leven bijna tot een voortdurende kwelling maakt, laat ons toch niet eraan twijfelen dat er boven nog een rust voor ons overblijft, door onze Heere Jezus Christus.’ Dr. Baars onderstreept dat we Calvijns gedachtegoed niet moeten typeren als wereldmijding of zelfs een afkeer hebben van de wereld en dit leven. Voor een pelgrim is echter het ware leven hier op aarde niet te vinden. Net als een trouwe wachter op zijn wachtpost ziet hij uit naar het moment van de aflossing. In deze brochure worden ons noties aangereikt die in de 21e eeuw gemakkelijk ondergesneeuwd raken. Om de brochure geschikt te maken voor bespreking in groepen zijn per hoofdstuk gespreksvragen toegevoegd.

W.H.Th. Moehn, Oldebroek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen