Een heel gewone dominee

Dr. Spruyt laat ds. Doornenbal – mede door de vele citaten waaruit het boek is opgebouwd – tot zijn recht komen in de beschrijving van zijn stemmingen, zijn zelfrelativering, zijn persoonlijke tragiek; zijn grenzeloze liefde voor de natuur en de welhaast mystieke beleving ervan; zijn meeleven met zieken en stervenden en zijn lijden aan de onvolmaaktheid van het leven; zijn verknochtheid met moderne literatuur, met de dichter Achterberg als vriend vooral; zijn zin voor stijl en treurnis over de teloorgang ervan; zijn liefde voor de Hervormde Kerk (op zondag ‘hoogkerkelijk’) en zijn afkeer van Kuyper en allen die toen en later gingen doleren of afscheiden (‘echte gereformeerd hervormden zullen de kerk nooit verlaten’); zijn verwantschap (nochtans) met voorgangers en mensen in schuurtjes en onder afdakjes, waar hij op doordeweekse avonden (laagkerkelijk) heentrok en tegelijk zijn openheid naar de meest uiteenlopende gemeenschappen, tot Rome toe; zijn heimwee naar wat teloorging en nooit meer terugkomt; zijn liefde voor het vissersvolk en hun klederdrachten; zijn onbevangenheid ten opzichte van de natuurwetenschappen, dan wel de prehistorie.

Claim
Wie echter ds. Doornenbal wil claimen, kaapt hem. Daarvoor was hij te uniek, te eigen-aardig.
‘Ik ben ervan beschuldigd dat ik sympathieën heb voor Rome, voor de Gereformeerden, voor de Christelijk Gereformeerden, voor de Gereformeerde Gemeenten, enzovoort. Wat mijn modaliteit – of hoe ze dat noemen – betreft, dat ik gereformeerde Bonder ben, Confessioneel, ethisch, modern en niks. En politiek ben ik versleten voor SGP’er, AR’er, CH’er, VVD’er en communist. En ga zo maar door. Misschien heb ik van dat alles wel wat meegekregen. Maar voorlopig ben ik toch nog een hele gewone dominee in de Hervormde Kerk, al is het dan niet zo’n beste.’
Wie hem prees om zijn effen zwarte broek in de tijd dat de streepjesbroek voor dominees nog in zwang was, kreeg te horen dat zijn benen zo lang waren en het dan allemaal te streperig werd.
Claimt iemand hem voor een bepaald soort bevindelijkheid dan laakte hij ‘ziekelijke zielservaring’. ‘Ik meen dat de meest zogenaamd bevindelijke preken alleen maar een treurig lapmiddel zijn voor vrome en zenuwzieke mensen om er iets bijzonders mee te wezen en zichzelf op de been te houden buiten het levende geloof in Christus.’ Maar voor oprechte vroomheid had hij achting. Hij laakte het ook als avondmaalsmijding een ‘bewijs van ernst en diepzinnigheid’ was. Het werkverbond is vaak belangrijker dan het genadeverbond.
Wie zich beroept op Doornenbals nadruk op stijl, dan moet hij bedenken dat hij met lede ogen moest toezien hoe de klederdrachten verdwenen en er modieuze ‘flodderjurken’ en andere moderne confectie voor in de plaats kwamen. Hij vond het lelijk als een vrouw zonder hoed in de kerk kwam maar het was niet aan hem om te bepalen of het christelijk dan wel onchristelijk was als vrouwen zonder hoed in de kerk kwamen. ‘Maar ’t is geen stijl.’ Of alle staketsels die vrouwen vandaag dragen bij hem onder stijl zouden vallen, is ook nog maar de vraag.

Conservatief
Nu lijkt Spruyt ds. Doornenbal in een afsluitend essay ook te claimen, namelijk als christelijk conservatief, in de lijn van de vroegere hervormde volkskerkelijke christelijk-historischen. Uit de beschrijving blijkt echter toch hoezeer Doornenbal ook modern was?! Zijn lezing voor de Rotary in Epe over Achterberg staat geheel in het boek afgedrukt.
Maar Spruyt gebruikt voor conservatisme een ongebruikelijke definitie van de dichter/essayist Benno Barnard. Conservatisme is niet het verlangen om terug te keren naar de spreekwoordelijke jaren vijftig, geen verstarring. Het is het verlangen ‘dat alles blijft zoals het nooit geweest is’. Conservatisme wil in ere houden ‘wat eeuwig geldig is’.
Ds. Doornenbal zou glimlachen als hij alsnog voor een politieke kar werd gespannen. Hij heeft eindeloos verhaald geen verstand van politiek te hebben. Maar die definitie zou hij wel beamen.
Met Spruyt zou ik verder van gedachten willen wisselen over de vraag wat de politieke inhoud van dit gedachtegoed vandaag is. Want hij ziet in de ‘bevindelijke diepte en katholieke breedte’ bij ds. Doornenbal een wegwijzer naar ’de bron van alle beschaving en moraal in de wetten van het Koninkrijk van God – die ons breken als wij hen breken’. Dat laatste zei Doornenbal zelf in een overdenking over de Bergrede. Een brede gedachtewisseling zou welkom zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen