GLOBAAL BEKEKEN

Het verhaal dat de Statenvertalers allen de pestepidemie in 1635 overleefden is in tal van varianten verteld, niet altijd even betrouwbaar, soms sterk gekleurd.

• De bekende kinderboekenschrijver W.G. van de Hulst (1879-1963) deed dat het mooist, zegt dr. John Exalto in Spoken op het Kerkhof. Verkenningen van de protestantse vertelcultuur (uitg. Meinema, Zoetermeer). In een boekje dat door het Nederlands Bijbel Genootschap in een oplage van 140.000 exemplaren in 1935 werd uitgegeven bij het derde eeuwfeest van de Statenbijbel ten behoeve van de bovenbouw van de basisscholen schrijft hij:

Stilte…

Stilte in de kamer, waar de mannen zorgzaam werken.

Stilte óók daar buiten in de stad: – een vreemde bànge stilte.

Er gaat een droeve lijkstoet door de stille straat… Nog een; en nòg een… Honderden en nog eens honderden mensen van Leiden worden in die dagen begraven. De ‘zwarte dood’ is gekomen. Jongen en ouden, sterken en zwakken, armen en rijken worden door de vreselijke pestziekte… weggemaaid.

En in de stille kamer? ... Wie heeft daar het eerst gezegd: ‘Zullen wij heengaan? Zullen we deze bange stad ontvluchten en naar onze eigen steden terugkeren? De pest zal ons misschien vinden.’

De mannen zien elkaar aan, heel ernstig.

Het gevaar is zo groot. Een stille angst benauwt hun ’t hart. Maar dàn? ... Wie heeft daar het eerste gezegd: ‘Laten wij bidden’?

Dan knielen de mannen neer tussen hun oude boeken en hun nieuwe papieren. Zij vertellen hun Hemelsen Vader van hun angst; en ze smeken Hem, hun bange harten toch moedig te maken. Het werk mag niet worden neergelegd.

Ze blijven. Die trouwe mannen blijven op hun post, al woedt òm hen de dood. Ze blijven, en werken hun schone, hun grootse werk van de stilte.

En – niet één is aan de vreselijke ziekte bezweken.’

• Het meest betrouwbaar is prof.dr. C.C. de Bruin in zijn De Statenbijbel en zijn voorgangers (1937), zegt Exalto.

Van november 1634 tot oktober 1635, zo verhaalt De Bruin, waren de vertalers en revisoren (overzieners) in Leiden bezig de laatste hand te leggen aan de tekst van het Nieuwe Testament en de apocriefe boeken. Halverwege 1635 werd de stad getroffen door een pestepidemie die duizenden slachtoffers eiste. De revisoren gaven gehoor aan het advies van de Leidse hoogleraar Andreas Rivet (1572-1651) om de stad te ontvluchten en dienden daartoe bij de Staten- Generaal een request in.

Vlugger dan het ingewikkelde raderwerk van de bestuursmachine verliep intusschen de herziening der apocryphe boeken. Terwijl de reviseurs vanuit het werkvertrek, dat dicht bij de begraafplaats gelegen was, op één dag soms honderd lijken ter aarde zagen bestellen, volbrachten zij den 10den October hun arbeid. Zij beschouwden het als een genadige bestiering des Allerhoogsten, dat Hij hen allen onder deze omstandigheden in het leven spaarde.

Het Historische Documentatiecentrum van het Nederlands Protestantisme (1800-heden) verzorgde een heruitgave van het geschrift van prof.dr. W. Nijenhuis, Hoe calvinistisch zijn wij Nederlanders? (1994). De auteur verzamelde tal van (voor)beelden uit de media en uit de literatuur. Het begon met een voordracht van een studente aan de theologische faculteit in Groningen van een satirisch poëem van de Vlaming Ernst van Altena.

Als ik ze zie die Nederlanders in hun kerken, hervormd gereformeerd, nazaten van Calvijn, met hun gezichten stijf als witgekalkte zerken en met hun zekerheden uitgemalen fijn, als ik ze galmende hun waarheid hoor verkonden

nooit uit de nette plooi en nimmer uit de band, dan denk ik: Nederland mag vrij zijn van de zonde maar, lieve Heer, geef mij het zondig Vlaanderland.

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen