Geloof als folklore

V an kerkverlating is niet alleen sprake in de grote kerken, maar evenzeer in de kleine kerkgenootschappen die behoren tot de gereformeerde gezindte. Dat is algemeen bekend, maar wordt in de statistieken niet direct duidelijk, omdat degenen die in deze stroming hun kerk verlaten cijfermatig gecompenseerd worden door het geboorteoverschot.

Veel interessanter dan cijfermateriaal zijn echter ervaringsverhalen. Het is maar weinigen gegeven de indrukken die ze als kind opdeden zo te verwoorden dat daarmee een eerlijke spiegel wordt voorgehouden, die je met een kleur op de wangen doet zeggen: zien we er echt zo uit? Sinds kort is er echter uit de bevindelijk gereformeerde kring zo iemand opgestaan. Ze heet Franca Treur.

Sensitief

Ik ben haar boek gaan lezen nadat ik Franca op de televisie gezien had met aan haar linkerhand Maarten ’t Hart en aan haar rechterhand Jan Siebelink. Dat was een apart gezicht: een knappe jonge vrouw te midden van deze twee oudere mannen.

Het ging natuurlijk om de inhoud, het gesprek over hoe het geloof in de boeken van deze drie ter sprake komt. Maarten ’t Hart zei: ik spot met het geloof, dat hebben mensen me zeer kwalijk genomen. Jan Siebelink: ik vergroot bepaalde dingen uit, maar ik spot niet, blijf integendeel op zoek naar het mysterie ervan, dat ik nog steeds niet kan pakken. Jij spot niet, zei Maarten ’t Hart tegen Franca Treur. Maar verlangen om nog eens echt met dit geloof aan de slag te gaan is er bij jou ook niet, zei Jan Siebelink.

Nu ik de roman gelezen heb, zeg ik: beide waarnemingen kloppen exact. Wat doet Franca Treur dan? Zij beschrijft heel sensitief de indrukken van een jong meisje dat opgroeide in een boerengezin in Zeeland, dat behoorde tot de Gereformeerde Gemeenten. Het lezen van dit boek riep veel herkenning bij mij op. Als ik de gave had zo te kunnen schrijven als Franca, had ik hele stukken zelf zo kunnen schrijven, terwijl ik niet eens uit Zeeland kom en ook niet uit de Gereformeerde Gemeenten.

Op afstand

Wat ik herken is dit. Een geloofsgemeenschap leeft bij het bewustzijn dat haar een zeer grote schat is toevertrouwd, de openbaring van de levende God, en dat er mensen zijn die de toegang tot deze schat hebben gevonden. De meesten van deze gemeenschap hebben het echter meer van horen zeggen dan dat ze zelf het geheim kennen. Dan neemt een geheel van vormen, rituelen, streekgewoonten, boerencultuur – en nog veel meer dat voor de betrokkenen te maken heeft met het unieke geloof dat ze aanhangen, maar dat op de buitenstaander in hoofdzaak als folklore overkomt – de plaats in van een leven uit de rijkdom van de geschonken openbaring.

Het sterke van Franca Treur is dat ze het niet als clichéfolklore beschrijft, maar ook en vaak als ontroerende folklore. Ze spot niet. Ze wordt nergens fel. Ze ontroert en ontlokt een glimlach. Maar juist deze manier van schrijven zet mij als lezer meer op afstand van heel dit gebeuren dan de spot van Maarten ’t Hart en de worstelingen van Jan Siebelink, inclusief alle karikaturen. Ik voel vertedering, maar geen enkel verlangen hier nog eens bij te horen.

Postmoderne uitdaging

Ik ontmoet in Franca Treur de postmoderne ongelovige, die niet veel behoefte heeft zich ergens tegen af te zetten, maar die mij als gelovige sterk confronteert met de vraag: is jouw geloof en de manier waarop jouw geloofsgemeenschap dat beleeft meer dan een vorm van religieuze folklore? Van het kijken in die spiegel ga ik meer ongerust op mijn stoel heen en weer schuiven dan van de spot van Maarten ’t Hart.

Maar ik word ook uitgedaagd: wat houdt het christelijk geloof nu ten diepste nog in wanneer je alle cultuur en traditie er af trekt? Wat betekent back to the basics? Met deze vragen wil ik dit jaar opnieuw hartstochtelijk bezig zijn. Met het oog op jonge mensen als Franca Treur, die ooit lid was van de CSFR. Met het oog op zo velen die permanent het risico lopen om de baby met het badwater achter zich te laten, omdat wij het verschil niet echt duidelijk hebben kunnen maken.

W. Dekker

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen