De vreemdeling in het midden

D e meesten zijn niet uit eigen keus nieuwkomer. Oorlogsgeweld bijvoorbeeld maakte hen vluchteling en noodgedwongen klopten ze in Den Haag aan. Ze dragen een trauma uit het verleden bij zich en zijn bovendien onzeker over de toekomst: mogen we blijven, ontvangen we een status? Veel kerken ontfermen zich over ‘de vreemdeling in hun midden’. Dit jaar van migratie wil ook gemeenten stimuleren die hem of haar nog niet helemaal in beeld heeft.

Intussen is het onderwerp migratie een gevoelig onderwerp. Zeker de laatste jaren is het tot een politieke kwestie van formaat geworden. De ene politicus brandt er liever zijn vingers niet aan, de andere heeft de oplossing allang paraat. En de man in de straat heeft er ook zo zijn gedachten over. Voordat we het weten komen we niet verder dan emotie. Bezinning is daarom zeker nodig.

Cijfers

In 2007 verscheen van de hand van Paul Scheffer Het land van aankomst. In dit boek zoekt Scheffer, publicist en prominent PvdA-lid, naar wat zich onder de oppervlakte van onze multiculturele samenleving afspeelt. Jarenlang werd de multiculturele samenleving gezien als een prachtig en haalbaar ideaal. Van die wolk zijn we inmiddels afgedaald en momenteel verkeren we in een impasse, met het migratievraagstuk als belangrijk onderdeel.

Cijfers kunnen de spanningen illustreren. Scheffer komt met de schatting dat in 2000 wereldwijd ongeveer 175 miljoen mensen in een ander land verbleven. Opvallend genoeg steeg in de periode tussen 1970 en 2000 de migratie ‘slechts’ van 2, 2 naar 2, 9 procent. Maar wie verder inzoomt constateert dat bij de rijkere landen sprake is van een verdubbeling. In West- Europa zelfs van een vervijfvoudiging, van 2, 2 in 1956 tot 10, 3 in 2000. Dat onze samenleving verandert is dus meer dan een gevoel; de cijfers laten het zien.

Nu haal ik deze getallen niet naar voren om even snel met de materie af te kunnen rekenen. Onze tijd gaat gebukt onder het juk van de versimpeling, daarom is het goed nog eens extra naar deze cijfers te kijken. Scheffer geeft namelijk aan dat zonder de instroom van migranten de bevolkingsgroei in Europa zou afnemen. Vergrijzing en verkleuring geven het migratievraagstuk een extra gewicht. Hij stelt het zelfs nog scherper: vergrijzing staat tegenover vergroening. In het (arme) zuiden neemt het inwoneraantal enorm toe, in het (rijke) noorden neemt de bevolkingsgroei af.

Economische vluchteling

Het evenwicht raakt nog verder zoek, met als gevolg dat de economische vluchteling uit het zuiden naar het noorden komt. Op zichzelf begrijpelijk, maar hier ligt de vinger bij een gevoelige plek. Scheffer signaleert enerzijds een groot tekort aan laaggeschoolde arbeidskrachten, maar er is ook de tweede generatie, de kinderen van de gastarbeiders. Hij wijst op wat de econoom Arie van der Zwan zegt: ‘door de arbeidsmigratie te versoepelen zeg je impliciet dat het grote arsenaal weinig opgeleide en niet geïntegreerde allochtonen dat nu in de bijstand zit of een uitkering heeft, nooit meer aan de slag komt. Dat is de tragiek van de grote steden.’

Moet dan het noorden met behulp van wat heet een nieuwe Berlijnse muur beschermd worden tegen het zuiden? Nee toch? ! Migratie is inderdaad een ingewikkeld vraagstuk. Genoeg vragen. Een ding is duidelijk: met de oneliner ‘vol is vol’ ben je er niet. De thematiek gaat dieper.

Grenzen

In onze tijd is het globalisering wat de klok slaat. Zeker door internet voelen wij ons wereldburger en is de wereld een dorp. Opmerkelijk genoeg versterkt dat juist de roep om de eigen grenzen te bewaken. Paulus kende ook zoiets als globalisering. In zijn rede op de Areopagus stelt hij dat God uit één bloed heel het menselijk geslacht gemaakt heeft om op heel de aardbodem te wonen. In één adem voegt hij eraan toe: en Hij heeft de hun van tevoren toegemeten tijden en de grenzen van hun woongebied bepaald. Met grenzen is dus niks mis. Integendeel, ze zijn door God gegeven.

Scheffer ziet ook het nut van landsgrenzen: ‘elke gemeenschap bestaat bij gratie van grenzen, die weliswaar meer of minder open kunnen zijn, maar zonder een zekere afbakening tussen gevestigden en buitenstaanders gaat het niet. Het bijzondere van culturen en groepen berust op afsluitingen, zonder dat zouden ze nooit een stabiel kenmerk kunnen zijn van het menselijk leven.’ Belangrijk dus om als land een (duidelijke) identiteit te hebben.

Maar in diezelfde passage van Paulus in Handelingen 17 lees ik dat God, Schepper van ieder mens, ook ieder mens tot bekering roept. Wel dat stukje land van God ontvangen,

maar vervolgens Hem daar niet dienen, dat kan niet. Dat brengt ons bij een diepere laag van het migratievraagstuk. Is de scheefgroei tussen noord en zuid alleen maar te wijten aan ‘toevallige’ gebeurtenissen? Kunnen wij onze welvaart alleen maar typeren als zegen? De migratie is massaal op gang gekomen toen wij goedkopere arbeidskrachten nodig hadden – eigenbelang dus.

Maar behalve een probleem hier, is er toch ook een probleem elders? In de Bijbel speelt het begrip rentmeesterschap een cruciale rol. Het heeft onder andere ook deze notie: hoe verdelen wij de zegen die de Heere God ons geeft? Het migratievraagstuk vraagt om een verdere doordenking van dit gegeven.

Recht

Intussen lees ik dat de aardbeving in Haïti geen reden voor emigratie vormt. De ramp in Haïti biedt de inwoners van het Caribische land geen kans om naar de Verenigde Staten te emigreren. De Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, Janet Napolitano, verzocht de lokale bevolking in eigen land te blijven om de boel weer op te bouwen. In hoeverre hier alleen het belang van Haïti een rol speelt en niet ook Amerikaans eigenbelang, kan ik niet beoordelen.

Ondertussen is het wel een belangrijk gegeven dat we de wereldproblemen niet oplossen door mensen van het zuiden naar het noorden te laten reizen, hoe dicht beide soms ook bij elkaar liggen. Belangrijker is het zuiden hulp te bieden. Dat geldt ook voor de vluchtelingen onder de migranten. Een organisatie als ZOA-Vluchtelingenzorg besteedt daar veel aandacht aan, met ‘recht’ als een van haar kernwaarden. De organisatie zegt op te komen ‘voor de rechten van kwetsbare en gemarginaliseerde mensen. In het zuiden bestrijdt ZOA onrecht door het opzetten van hulp- en wederopbouwprogramma’s voor mensen die door een conflict zijn getroffen. In het noorden bevorderen we het bewustzijn over onrecht in de wereld, zodat meer mensen zich uitspreken voor recht.’

Door de vreemdeling in ons midden komt de nood van deze wereld dichtbij en krijgt het een gezicht. ‘Vergeet de gastvrijheid niet’, schrijft de Hebreeënbrief, ‘want hierdoor hebben sommigen zonder het te weten engelen onderdak verleend’ (Hebr.13:2). In een jaar van de migratie spreekt Mattheüs 25 ons nog sterker aan. ‘Ik was een vreemdeling’, zegt Jezus Christus daar. Wie heeft Mij gastvrij onthaald?

800.000 christenen

Het is opvallend dat wij migratie vaak associëren met islamisering. Door de migratie wonen nu 1 miljoen moslims in Nederland. Maar realiseren we ons dat door diezelfde migratie 800.000 christenen van elders in Nederland gehuisvest zijn? Beoefenen wij met hen de gemeenschap der heiligen? Delen wij hun pijn, hun armoede, hun moeite? We zien hoe ze nog steeds gehecht zijn aan hun volkscultuur en daarom ook het liefst een eigen gemeente vormen. Leren we niet van hen hoe gekleurd ook vaak onze (kerkelijke) gebruiken zijn? Wat is het stimulerend om elkaar over en weer te leren kennen.

En als het gaat over de moslim in ons midden? Migratie betekent dat de volken van deze wereld in beweging zijn en om de hoek bij ons wonen. Dat zijn de volken die Christus op het oog had toen Hij zei: ‘Gaat dan heen, onderwijst alle volken, hen dopende in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.’ Zeker, dat ‘gaat dan heen’ blijft gelden, maar soms hoef je niet ver te gaan. Is het misschien te dichtbij?

Natuurlijk, onze nationale identiteit is belangrijk. Maar hopelijk is ze niet de enige die we hebben. Mijn vaderland is de hemel, zei de reformator Martin Bucer. Wie is er dan geen migrant? We hebben hier immers geen blijvende stad? We zoeken de toekomende. Hier zijn we vreemdelingen. Als ik de uitdrukking ‘Nederland is vol’ hoor, moet ik vaak denken aan die andere woorden: ‘Opdat Mijn huis vol worde!’

C. van Duijn

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen