GLOBAAL BEKEKEN

Bij Stichting IJsselacademie 2009 verscheen een fraai boek van dr. Hommo Reenders over gereformeerden in IJsselmuiden en Grafhorst (1835-1985) onder de titel Kerk aan de overkant.

Over de geruchtmakende zaak rondom de hervormde ds. Johannes Keller (1877-1945):

• Vóór zijn komst had hij al naam gemaakt door zijn provocerende manier van optreden. Hij had de neiging om tegenstellingen in de gemeenten waar hij werkzaam was op de spits te drijven door in het openbaar vanaf de preekstoel collega’s van vrijzinnigheid of diakenen van ontrouw te beschuldigen.

Dit had vroeger al geleid tot grote problemen en conflicten in Dordrecht en Sint Maartensdijk. Het heeft de kerkenraad van IJsselmuiden er echter niet van weerhouden om hem te beroepen. Vooral Hendrik Jonker, de machinist van het Grafhorster stoomgemaal, die krachtdadig was bekeerd en de gemeente 45 jaar als ouderling heeft gediend (de vader van prof.dr. H. Jonker (vdG)), had er sterk op aangedrongen. Na enkele jaren ontstonden in IJsselmuiden echter dezelfde soort problemen als in Dordrecht en Sint Maartensdijk. Toen Keller de onderwijzer G. Pon uit Grafhorst op de preekstoel ‘die goddeloze meester Pon’ noemde, klaagde deze hem aan met het gevolg dat de dominee wegens laster werd veroordeeld. In een classicaal rapport uit 1928 is sprake van ‘de desolate toestand’ van hervormd IJsselmuiden. Steeds meer mensen keerden zich van ds. Keller af. Onder hen waren ook C. Ravenhorst, het hoofd van de hervormde school, en de al genoemde ouderling Jonker. Anderen daarentegen kozen partij voor Keller, zodat de tegenstellingen in de gemeente toenamen. In 1929 werd het een zaak van het classicaal bestuur. Het probeerde ds. Keller te laten afkeuren en met vervroegd emeritaat te sturen. Keller wilde hieraan echter niet meewerken, met als gevolg dat hij, na eerst door de classis veroordeeld te zijn, ten slotte eind oktober 1931 door de synode van de Nederlands Hervormde Kerk is afgezet. Keller en zijn volgelingen erkenden de afzetting niet. Hij zette zijn werkzaamheden voort. De zondag na zijn afzetting preekte hij in het veilinggebouw en op 1 november 1931 stichtte hij de Vrij Hervormde Gemeente.

• Over Willem Jan Westendorp, bijgenaamd Gezangen Westendorp, in de Gereformeerde Kerk:

In de kerk had Willem Jan Westendorp de bijnaam ‘Gezangen Westendorp’, omdat hij als een trouw volgeling van ds. Hendrik de Cock va de Afscheiding weigerde ook maar één gezang te zingen. Als er tijdens de kerkdienst een gezang zou worden gezongen uit de goedgekeurde bundel Enige gezangen, hetgeen al bleek uit de borden voor in de kerk, wachtte hij tot de dominee die aankondigde. Als dat gebeurd was, zette hij z’n pet op in de kerk (een teken van minachting!) knipte luidruchtig het zilveren slot van z’n psalmboek dicht, trok op een felle manier het zijgordijn van de zijbeuk, waar hij zijn vaste plaats had, los en stapte de kerk uit. Telkens weer was dit voor zijn kinderen een bron van ergernis. Maar hoe ze ook probeerden hem te weerhouden, hij bleef het doen.

Willem Jan was een man van vaste principes. Het was voor hem zwart of wit. Begin jaren zestig werd de orde van dienst veranderd. Tot dan toe stonden alle mannen bij het ‘grote gebed’ en bleef iedereen zitten bij votum en groet en ook bij de zegen. De nieuwe orde van dienst schreef voor dat ieder ‘zijn hart tot God verhief ’, dat wil zeggen: ging staan bij het votum en de groet en ook bij de zegen. Bij het gebed mocht niemand meer staan. Daar dachten de gebroeders Westendorp toch heel anders over. Tijdens het grote gebed stonden zij, vier eenzame zwarte ‘palen’, Willem Jan, Andries, Hendrik en Driekus.

Willem Jan Westendorp heeft geen gemakkelijk leven gehad. Hij had dertien kinderen die in leven zijn gebleven en heeft veel kinderen naar het graf gebracht. (…) Aan het eind van z’n leven zijn hem met een korte tussenpoos beide benen afgezet. Hij is gestorven met… een psalm op zijn lippen.

v.d.G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen