Onder de preek gebeurt het?!

W at gebeurt er in de kerk, waar het Woord verkondigd wordt? Wat hopen we dat er zal gebeuren, wat geloven we dat er kan gebeuren en wat gebeurt er volgens voorgangers en kerkgangers feitelijk?

Het is zo langzamerhand een bekend gegeven dat voor het gevoel van veel kerkgangers (en predikanten? ) de verkondiging van het Woord als beslissend gebeuren om het geloof te ontvangen en te behouden, aan betekenis heeft ingeboet. Intussen geldt dat ook weer niet voor alle kerkgangers. Dat maakt bezinning er niet gemakkelijker op. Juist dan kan het wel boeiend zijn te onderzoeken waarom voor een aantal kerkgangers ‘het’ onder de preek nog steeds gebeurt en voor anderen niet.

De studiedag is dan ook interactief opgezet, in de hoop dat we niet alleen predikanten ontmoeten, maar zeker ook gemeenteleden.

Aan het begin van de dag mogen allen een voorlopig antwoord geven op de vraag die het thema van de dag vormt: onder de preek gebeurt het? ! Ieder mag voor zichzelf of het vraagteken of het uitroepteken invulling geven. Daarna komen er inleidingen van zowel twee gemeenteleden als een predikant.

In de middag wordt het gesprek voortgezet na een en lezing van dr. P.J. Visser, die zal proberen een voorlopig antwoord te formuleren. Aan het einde van 2010 zal een boekje van ds. Visser over het thema verschijnen, mede naar aanleiding van wat op de studiedag naar voren is gekomen. Dat wordt dan het tweede deel van de Areopagusreeks.

In deze bijdrage wil ik enkele gedachten aanreiken ter verheldering van het thema. In discussies hierover merk ik namelijk dat er heel snel op totaal verschillende golflengtes over het onderwerp wordt gesproken. Er zijn in ieder geval drie benaderingen, die elkaar niet uitsluiten, maar die wel duidelijk van elkaar onderscheiden moeten worden: de psychologische, de communicatietheoretische en de theologische benadering.

Communicatie

Een preek kan onder het gezichtspunt van de communicatietheorie helemaal geslaagd zijn. De preek was communicatief zeer zorgvuldig opgebouwd. Iedereen heeft na afloop de kern onthouden waar het om ging, een beeld is blijven haken dat precies bij die kern aansluit, door een duidelijke plot zijn de hoorders geboeid van begin tot eind. Als dat zo is, dan is er zeker iets gebeurd. In het Engels spreek je dan van een ‘event’.

Er zijn predikers, die de gave hebben zo te communiceren. Wie de gave van nature niet zo heeft, kan wel wat leren op dit gebied. ‘Areopagus’ probeert hier ook iets aan te doen. Het is niet onbelangrijk, want als de preek niet eens bij het oor komt, dan zal ze zeker het hart niet bereiken. Toch kan het zijn dat een preek het oor bereikt, maar nauwelijks de emotie, laat staan de diepere lagen van de ziel.

Psychologie

Daarom is er ook een andere manier om over de preek als gebeuren te spreken, namelijk wanneer mensen erdoor ontroerd worden, geraakt in hun emoties of in hun ziel. Die twee dingen zijn overigens ook nog weer niet hetzelfde. Emoties zitten aan de oppervlakte.

Mensen pinken tranen weg onder de dienst, maar na een flinke regenbui op weg naar huis is alles weer vergeten. Met de ziel bedoelen we het innerlijke leven in al zijn facetten, de bewuste en de onbewuste. Een preek kan er bijvoorbeeld diep inhakken wanneer een bijbelverhaal op dieptepsychologische wijze wordt uitgelegd en mensen iets gaan voelen van wat ze verdrongen hebben of waar hun diepste verlangens liggen.

We moeten de psychologische kracht van een goede preek niet onderschatten. Mensen onthouden misschien niet alles van zo’n preek, maar worden er wel door geraakt; op psychologisch niveau gebeurt er ook iets, misschien werkt zo’n preek zelfs wel therapeutisch. Maar zijn we dan ook al bij het ‘gebeuren’, waar het in de theologie, in ieder geval in de traditie van de Reformatie over gaat?

Theologie

Onder de preek gebeurt het!? Dan gaat het theologisch om de zaak, die Calvijn aldus verwoordde: ‘Als de stem van de ware prediker weerklinkt, druppelt het heilig bloed van de verzoening.’

Geloven wij dat nog? Kunnen wij het objectieve hiervan in onze belevingscultuur nog vatten? Of kunnen we bijna alleen nog maar vanuit communicatie oogpunt en psychologie op de preek reageren en vinden we er daarom vaak niet veel aan? Spannende vragen. We bidden en werken om er verder in te komen. Kom, denk, werk, bid met ons mee op 9 april.

W. Dekker

Opgave studiedag Studiedag voor predikanten en gemeenteleden, 9 april, 10.00-16.00 uur, kerkelijk centrum ‘De Brug’, Schuilenburgerweg 2, Amersfoort. Met medewerking van predikanten (G. van Meijeren en P.J. Visser) en gemeenteleden (A. Looijen en T. Metske). Toegang: € 27, 50 (IZB-leden: € 25). Meer informatie: www.izb.nl. Aanmelden: areopagus@izb.nl of via tel. 033-4611949.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen