Iedereen is diaken

D ienen en delen verscheen onder redactie van de christelijk gereformeerde hoogleraar dr. G.C. den Hertog en de hervormd-gereformeerde dr. A. Noordegraaf. Het is een bijzonder verzorgd basisboek geworden. Het probeert heldere theologische lijnen te trekken en wil tegelijk praktisch zijn. Ik zie het graag in de handen van veel diakenen, die het bij de doordenking van het beleid in hun vergaderingen zouden kunnen gebruiken. Het kan als een spiegel werken en eventueel laten ontdekken hoe dingen zo georganiseerd kunnen worden dat van diaconaat niet alleen iets voor diakenen maar voor alle gemeenteleden maakt.

Daarom is het goed als ook predikanten en voorgangers het lezen. Het geeft inzicht in de theologische doordenking van het diaconaat, dat meer is aandacht voor arme gemeenteleden en verdelen van geld aan organisaties. Een boek om te bestuderen, te overdenken en ermee aan de slag te gaan. Hier en daar bevat het boek wat overlappingen, maar dat is moeilijk te voorkomen als verschillende auteurs over hetzelfde onderwerp schrijven.

Gastheer

In het eerste hoofdstuk geeft dr. Noordegraaf een inleiding op de naam en de zaak van de diaconie. Hij brengt de laatste ontwikkelingen op wetenschappelijk gebied rond het denken over diaconaat naar voren. Diakonia wordt vaak gezien als een woord dat afgeleid is van ‘tafeldienst’, iets wat niet in hoog aanzien stond maar in het jodendom een positievere klank kreeg. Dienst houdt in ‘niet voor jezelf opkomen, maar jezelf wegcijferen’. Bij deze algemeen aangenomen visie wordt hier een vraagteken geplaatst naar aanleiding van een studie van J.N.

Collins. Volgens deze theoloog is de tafeldienst nergens een verachtelijke slavendienst, maar wordt het woord gebruikt voor alle activiteiten die passen bij goed gastheer- en gastvrouwschap. In bredere betekenis kan het woord gebruikt worden als ‘bruggenbouwer’. ‘Een diakonos is een ‘gobetween’, een gevolmachtigd dienaar, die in opdracht van zijn zender handelt.’ Of: diakonia is de ‘volvoering van een taak in opdracht van een ander’ (A. Hentschel).

Deze visie geeft een correctie in het denken over diaconaat. Dr. Noordegraaf houdt terecht wel de lijn vast met de profetieën over de dienaar van de Heere, ook de lijdende Dienaar uit Jesaja 53. Bij de voetwassing (Joh.13) zien we juist het dienende aspect, anders had Petrus niet op deze manier op Jezus gereageerd.

Barmhartigheid

Het tweede hoofdstuk bekijkt de gegevens van diaconale aspecten, zoals het sabbats- en jubeljaar uit het Oude en Nieuwe Testament. Wie een beetje thuis is in het Oude Testament weet dat er geboden zijn die aandacht geven aan kansarmen: weduwen, wezen en vreemdelingen. Hij weet dan ook van het profetisch protest tegen de overheden die dit verzaken of bewust hun eigen volk onderdrukken (Amos).

Kernbegrippen zijn natuurlijk barmhartigheid en gerechtigheid. Twee begrippen die niet tegen elkaar mogen worden uitgespeeld. Gerechtigheid is in de Bijbel een religieus begrip en niet primair juridisch. Hoe staan wij, met het oog op Gods geboden, in de verhouding tot Hem en onze naaste? Ook wordt gekeken naar gegevens uit de apocriefe boeken, de intertestamentaire periode. Overigens zou het aardig kunnen zijn om de tekst van het Hebreeuws eens te leggen naast die van de Griekse vertaling van het Oude Testament, de Septuaginta, die juist in de overgangsperiode naar het Nieuwe Testament zo’n belangrijke rol heeft gespeeld.

In de stad

In grote lijnen volgt dr. Noordegraaf in het derde hoofdstuk zijn eerdere publicatie Oriëntatie in het diaconaat. In elke tijd, van de Vroege Kerk tot nu, heeft de praxis van het diaconaat een rol gespeeld in wisselende contexten en speelde de vraag in welke mate de kerk haar taak zag in verhouding tot de staat.

Een kernhoofdstuk dat ik met veel belangstelling heb gelezen, is geschreven door dr. G.C. den Hertog. Het betreft een theologische en hermeneutische verkenning van de bijbelse gegevens in onderling samenhang gebracht, om te komen tot formulering van de hoofdgedachten van het diaconaat. Interessant is vooral de praktische uitwerking van diaconaat tussen kerk en samenleving. Hoe spelen we in op de vragen van deze tijd? Er wordt gekeken naar de (missionair-)diaconale presentie in de stad. Wat is er in het verleden allemaal misgegaan en hoe kan dat vandaag beter? In een ander boek, Als een kerk opnieuw

begint van G. Noort (red.), las ik een mooi voorbeeld van de International Christian Fellowship in Rotterdam met het project House of Hope.

Maar al ging er in het verleden wel eens wat mis, het was wel de kerk die het vraagstuk van de zorg in de negentiende eeuw op de agenda heeft geplaatst. In de twintigste eeuw is de taak bijna helemaal overgenomen door de overheid en door haar geprofessionaliseerd.

Verweven

In de volgende hoofdstukken wordt ingezoomd op het diaconaat in relatie tot de gemeente, tot de samenleving en wereldwijd. Diaconaat is iets van de hele gemeente geworden, mede doordat er meer aandacht is voor de charismatische aspecten van het gemeente-zijn. Een goede zaak, want we moeten niet denken dat

diaconaat werk van een select groepje is. Zou juist in een tijd van secularisatie de gemeente als geheel niet diaconaal moeten zijn ingesteld en zou het niet wervend kun-

nen zijn, zoals in de vroegchristelijke gemeente, als ze zich present stelt in het midden van de samenleving?

In het hoofdstuk ‘Diaconaat en gemeente’ zegt K.T. de Jonge: ‘Alle facetten van de kerkdienst zijn diaconaal. Het diaconale zit er als het ware doorheen verweven.’ Het begint al bij het binnenkomen van de kerk: is die toegankelijk voor gehandicapten? Maar ook in alle onderdelen van de eredienst, zoals avondmaal, collecte, gebeden, verkondiging – het zijn allemaal aspecten die te maken hebben met diaconaat. Er moet dan ook niet zoiets zijn als een aparte diaconale zondag, want elke zondag is volop diaconaat.

Er wordt een pleidooi gevoerd

voor het zogenaamde diaconale huisbezoek om alle leden persoonlijk thuis in hun privésituatie toe te rusten. Een inhaalslag is nodig om mensen meer bewust te maken van het diaconale element in het christelijk leven. De auteur pleit zelfs voor het opnemen in het beleidsplan. Ik vraag me wel af of dit specifiek nodig is. Hetzelfde kan worden beweerd van zending en evangelisatie. Is niet het gevaar dat het een nieuw fenomeen, een nieuwe activiteit moet worden in de toch al overbezette agenda’s van ambtsdragers? Laten ouderling en diaken samen op stap gaan waarbij ieder zijn eigen taak tijdens het huisbezoek in de gaten houdt.

WMO en Present

In het hoofdstuk over diaconaat en samenleving komen praktische zaken aan de orde. Hoe diaconaal

is de gemeente? Welk model hanteert ze? Is ze een dienstbare gemeente (alleen gericht op eigen kerkleden), een verantwoordelijke kerk (idem, maar dan formeel uitgevoerd door comités),

een uitreikende gemeente (aandacht ook voor buitenkerkelijken) of een locale speler (meedoen op institutioneel niveau met anderen)? Is de gemeente intern of extern gericht? Hoe doen we mee in de samenleving? Soms is er huiver omdat de gemeente bang is meegenomen te worden in een activistische sfeer. Maar zullen we de uitdagingen en mogelijkheden niet kunnen benutten om uit te stralen wat christen-zijn betekent? Een interessant hoofdstuk, dat schrijft over inspelen op ontwikkelingen in de samenleving, zoals de WMO en een initiatief op lokaal niveau zoals Present. ‘In het begin van de 21e eeuw werd ten gevolge van de ‘good governance’ gedachte de betrokkenheid met de kerken echt nihil.’ Als dit waar is, ligt dat mijns inziens niet zozeer aan de good governancecode. Deze is volgens mij goed en noodzakelijk, maar de oorzaak ligt meer in het feit dat mensen die de kwaliteiten hebben zich niet meer voor dergelijke functies beschikbaar willen stellen. Er zijn toch genoeg kerkleden die voldoende geprofessionaliseerd zijn om in een raad van toezicht deel te nemen of een verantwoordelijke positie als directeur te aanvaarden? In allerlei ontwikkelingen in de zorgsector, zoals marktwerking en fusievormingen, zullen we alert moeten zijn of dit niet ten koste gaat van de cliënt en identiteit.

Gemeenteopbouw

In het hoofdstuk over diaconaat wereldwijd wordt besproken hoe de diaconie kan inspelen op zaken die in de wereld spelen. Hoe kun je selecties aanbrengen in verzoeken voor allerlei giften en zijn er juiste criteria opgesteld om hieraan gehoor te geven? Hoe verhoudt werelddiaconaat zich tot zending? Moet er niet meer overleg zijn? Het komt allemaal aan de orde. Op bladzijde 208 wordt helaas gezegd dat het geld de wortel is van alle kwaad, wat een foutieve vertaling van NBV is – dat moet ‘een’ wortel zijn.

Het laatste hoofdstuk, van de hand van drs. H.H. van Well, gaat over diaconale gemeenteopbouw. Daarin wordt gesproken over een visie op de gemeente als een charismatische gemeente (geen gave ongebruikt laten tot schade van de hele gemeente) en de fundamentele plaats van het diaconaat daarin. Dit moet leiden tot een visie op gemeenteopbouw als bijbels leerproces. Een gezamenlijk en wederkerig proces, waarin denken en doen een eenheid vormen kan met het ambt als een bemiddelend orgaan om de juiste voorwaarden te scheppen. Daarbij zou ik het spreken met troostvolle woorden uit de Schrift, zoals ons bevestigingsformulier zegt, niet willen vergeten.

A.A. Floor

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen