Censura morum

D e vragensteller doelt op het gebruik om in de week voorafgaande aan de viering van het heilig avondmaal een bijeenkomst te beleggen waar gemeenteleden bezwaren tegen belijdenis en wandel van andere gemeenteleden naar voren kunnen brengen. Een onchristelijke levenswandel zou immers de rechte viering van het sacrament in de weg kunnen staan.

Het is dan aan de kerkenraad om over deze bezwaren te oordelen en er eventueel met de betrokkenen over te spreken. Censura morum betekent letterlijk: het kritisch toezien op de zeden, op de levenswandel.

Hervormde kerkorde

In de hervormde kerkorde van 1951 staat een afzonderlijk artikel over de censura morum (ord.10-4). Het luidt als volgt: ‘Ten dienste van de rechte viering van het Avondmaal kunnen ambtsdragers en lidmaten der gemeente bezwaren over belijdenis en wandel van lidmaten der gemeente inbrengen bij de kerkenraad, waarna deze tot behandeling daarvan overgaat.

In het bijzonder zullen ook de ambtsdragers der gemeente voor de bediening van het Avondmaal zichzelve en elkander beproeven en uit hun midden wegnemen, wat voor de rechte viering van het Avondmaal een beletsel zou kunnen zijn.’

Het gaat bij dit alles om de rechte viering. Die staat centraal. De censura morum is een onderzoek of er wellicht belemmeringen zouden zijn die ons verhinderen om met een ontvankelijk hart de zegen van het avondmaal te ontvangen.

Drie cirkels

Deze censura morum beweegt zich in drie cirkels. Het onderzoek of er geen belemmeringen zijn richt zich allereerst op het eigen hart en leven. Zijn er bij mijzelf wellicht verhinderingen, die ik met God of met anderen moet uitspreken? In de tweede plaats heeft de censura morum betrekking op de kerkenraad. De ambtsdragers dienen aan de tafel, gaan voor in de viering. Zijn er in het functioneren als ambtsdragers wellicht elementen binnengeslopen die ons in de weg zitten? Als er in mijn hart bitterheid is of als er boosheid is tegenover de ander, dan zit ik mezelf in de weg. Dan mag ik vragen om daarvan bevrijd te worden om samen met de ander het genadebrood te kunnen ontvangen. Juist dit aspect maakt de oorspronkelijke betekenis van de censura morum uit. In de Dordtse kerkorde is niets te vinden over een censura morum gericht op gemeenteleden. Ze spreekt alleen over de onderlinge censuur in de kerkenraad en in de meerdere vergaderingen. ‘De dienaren des Woords, ouderlingen en diakenen zullen onder hen christelijke censuur oefenen, en malkander van de bediening van hun ambt vriendelijk vermanen’ (art.81).

Andere gemeenteleden

Pas in de derde plaats komt de mogelijkheid om ook bezwaren tegen belijdenis en wandel van anderen, van gemeenteleden naar voren te brengen. Dat is pas in 1951 voor het eerst in de kerkorde opgenomen. In de Dordtse kerk-orde (1619) en in de hervormde Reglementenbundel (van vóór 1951) is daarover niets te vinden. Maar ook in de hervormde kerkorde wordt heel weinig gezegd over de wijze waarop deze censura morum plaatsvindt. Dat kan gebeuren in een kerkenraadsvergadering of in een soort spreekuur van een delegatie van de kerkenraad, dat wordt aan de vrijheid van de gemeente overgelaten.

Protestantse kerkorde

De protestantse kerkorde (2004) noemt de mogelijkheid om bezwaren tegen anderen in te dienen niet meer met zoveel woorden in het kader van de voorbereiding. Overigens blijft die mogelijkheid natuurlijk altijd bestaan, en niet alleen in de week voor het avondmaal. Er wordt wel gesproken over ‘de voorbereiding op de viering van het avondmaal, waarin de gemeente wordt opgewekt tot verootmoediging en vertrouwen’ (ord.7-4-1). Die kan in een aparte voorbereidingsdienst plaatsvinden, maar ook op een andere wijze worden ingevuld.

Daarnaast kan de kerkenraad een samenkomst beleggen ‘ter bezinning en verzoening, met het oog op de waardige viering van het avondmaal’ (ord.7-4-2) en hier zijn de motieven van de vroegere censura morum terug te vinden. Het kan nog steeds gebeuren in de vorm van wat ik nu maar oneerbiedig een ‘klachtenspreekuur’ noem.

Maar veel gemeenten hebben gezocht naar een meer inhoudelijke en positieve manier van voorbereiding, bijvoorbeeld in een bezinningsavond, een avondgebed of een gebedssamenkomst, waarin gemeenteleden met en voor elkaar in voorbede verzoening zoeken. Dat alles met het oog op de ‘rechte viering’.

P. van den Heuvel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen