BOEKBESPREKING

Er zijn biografieën en biografieën. Dit is wel een heel fraaie. Troelstra (1860-1930) is niet

‘onze’ man maar hij heeft aan het eind van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw een grote rol gespeeld in onze nationale geschiedenis. Hij stond aan de wieg van de socialistische beweging in dit land, die ontstond tegen de achtergrond van de

sociale ellende, waar anderen geen oog voor hadden. Liberaal van huis uit werd hij zich vooral in zijn advocatenpraktijk van die ellende bewust. Een andere figuur in de socialistische beweging was de ex-predikant Domela Nieuwenhuis. Duidelijk wordt in deze biografie echter getekend de ideologische strijd tussen deze twee figuren. Troelstra streefde verandering na langs de weg van de parlementaire democratie (‘de zachte krachten’) en werd als zodanig lid van de Tweede Kamer. Domela streefde verandering na langs de weg van de revolutie, waartegen Troelstra zich voortdurend heeft verzet. Hij wilde geen marxist zijn en was niet congeniaal met de communisten in Europa. Voor een Verenigd Europa hield hij overigens pleidooien. Hij keerde zich zowel tegen de kapitalisten als tegen de communisten en de anarchisten. Met de oprichting van de Socialistisch Democratische Arbeiderspartij (SDAP), waarvan hij een van de ‘twaalf apostelen’ was, kwam de definitieve breuk met Domela. Nochtans is hij het meest bekend gebleven als ‘revolutionair volkstribuun’, door de auteur aangeduid als leider van ‘de revolutie die niet doorging’ in 1918. Daarin was hij overigens een gespleten mens. De biograaf (1942), oud-journalist bij Trouw en de NRC, meldt dat hij na een toespraak tot het volk ‘geheel uitgeput’ en ‘als een gebroken mens’ thuiskwam. Hij had zich te ver laten meeslepen. Hij streed ook voor het algemeen kiesrecht, maar merkte wel op dat hij zich nog een keer moest bedenken als dat ook voor vrouwen zou gelden.

Het is uitgesloten om aan deze vuistdikke biografie in een korte bespreking recht te doen. Ik memoreer nog slechts wat aandachtspunten. Uitgebreid komt aan de orde zijn jeugd en studententijd, zijn dichterschap (in het Fries), zijn schrijverstalent in een keur van bladen, zijn huwelijks- en gezinsleven (gescheiden en hertrouwd), zijn gevoelsleven en karakter (van tijd tot tijd was hij overspannen en verbleef hij in kuuroorden), zijn stijlvolle optreden in de Tweede Kamer, zijn geding met Abraham Kuyper, die zich net als Troelstra beschouwde als een Mozes die het volk uit de slavernij zou uitleiden. Koningin Wilhelmina zei van hem: ‘Troelstra is een genie, van een soort dat ik nog nooit ontmoet heb, af en opgaande in lichtelaaie van geestdrift, heel op zijn eentje, als hij komt op punten waarop hij gloeit.’ Ook zijn religieuze gevoelens komen aan de orde. Hoewel hij ‘de Man van Nazareth’ nogal eens voor het voetlicht haalde, was hij religieus toch vooral gericht op spiritisme.

Toen hij was overleden, werd hij ook in rechtse bladen geprezen als ‘een groot politicus, van het formaat Kuyper, Schaepman en Lohman’. ‘Jammer alleen dat hij een revolutie wilde ontketenen.’ En premier Ruijs de Beerenbrouck, zijn tegenstander in 1918, noemde hem in de Tweede Kamer nochtans ‘een sieraad van het parlement’.

Het socialisme bleek ook een onbetaalde rekening van de kerk te zijn. Groen van Prinsterer zei dat het socialisme kon opbloeien tegen de wanden van de kerk. Ook dat blijkt uit deze biografie, al mag niet worden verheeld het zicht dat ook mannen als Kuyper en Talma hadden op de sociale kwestie. Deze biografie mag een historisch document heten. Ik heb ervan genoten.

J. van der Graaf, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen