Kerkordelijke jas die knelt

D e herziening van een kerkorde, die regel je niet in een enkele dag. Voor deze omvangrijke taak is enkele jaren uitgetrokken. Bijna een jaar geleden besprak de synode het rapport De kerkorde bij de tijd. Toen was de conclusie dat het in een krimpende kerk steeds moeilijker wordt om te voldoen aan de eisen van kwaliteit en organisatie die de kerkorde stelt. Voorbeelden: wat als de kerkorde een minimaal aantal ambtsdragers voorschrijft, maar de gemeente hieraan niet meer kan voldoen? Wat als de kerkenraad een diaken moet afvaardigen naar de classis en geen van de diakenen is hiertoe in de gelegenheid? Wat als ambtsdragers die de gemeente willen blijven dienen, na acht jaar verplicht zijn terug te treden, terwijl er geen anderen beschikbaar zijn?

Regels vereenvoudigen

Bij de vorming van de Protestantse Kerk was al afgesproken na vijf jaar te bezien welke uitwerking bepaalde ordinanties – regels ten aanzien van het leven in de kerk – in de praktijk hebben. Dat zou onder meer gaan over de structuur van de classis, het toezicht op de gemeenten, de omvang van de synode en de structuur van de dienstenorganisatie. De kerk is bij de evaluatie op zoek gegaan naar verbeteringen die de kwaliteit van het gemeentezijn bevorderen, de overbelasting van de beschikbare mensen verminderen, de regels vereenvoudigen, de flexibiliteit bevorderen en/ of de kosten besparen.

Een jaar na De kerkorde bij de tijd besprak de synode vorige week in een extra vergadering de voorgestelde wijzigingen bij de ordinanties over het belijden, de gemeenten, het ambt, de ambtelijke vergaderingen en de eredienst.

Opvallend dat het generale college voor de kerkorde, die de voorstellen aan de synode doet, niet meegegaan bleek in de suggestie om de mogelijkheid te scheppen dat ook oud-ambtsdragers naar de classis en de synode afgevaardigd kunnen worden. Ds. B. Wallet, voorzitter van het generale college, was hier heel stellig in. ‘Als we deze kant opgaan, keren we terug naar de bestuurderskerk van voor 1951, toen in de Hervormde Kerk de nieuwe kerkorde aanvaard werd. De kerk wordt geregeerd door de ambtelijke vergaderingen, dat is een principieel uitgangspunt. Als we dat loslaten, verandert het karakter van de synode in een soort parlement.’ De lutherse ouderling S. Hiebsch uitte in de bespreking daarom haar dank voor het vasthouden aan een ambtstheologie die past bij een persbyteriale-synodale kerkstructuur.

Twaalf jaar in het ambt

Wat zijn de meest opvallende voorgestelde wijzigingen in de kerkorde die het leven van de gemeente raken? Allereerst dat een ambtsdrager weer twaalf jaar aaneen de gemeente kan dienen. De eerste ambtstermijn van ouderlingen en diakenen wordt in de regel vier jaar, waarna ze herkiesbaar zijn voor een termijn van ten minste twee en ten hoogste vier jaar, met dien verstande dat ze niet langer dan twaalf jaar aaneengesloten ambtsdrager kunnen zijn. Wie vier jaar in het ambt gediend heeft, kan dus aangeven voor een periode van twee, drie of vier jaar verder te willen gaan. Het is een onderstreping van een flexibeler toepassing van de kerkelijke regels in een tijd waarin mensen niet automatisch voor vier jaar een commitment geven en gemeenten tegelijk iemand voor twaalf jaar kunnen vasthouden.

Een ander voorstel was het terugbrengen van het aantal afgevaardigden naar de classis van twee naar één per gemeente, om zo de plaatselijke ambtsdragers minder zwaar te belasten.

Ds. F. van Roest (classis Katwijk) benadrukte dat het dan temeer van belang is dat het moderamen van de classis een afspiegeling van de gemeenten vormt. ‘Anders ontstaat er makkelijk een soort machtsstrijd.’ Hij noemde het van belang dat velen op het grondvlak gaan meedenken met wat er in de kerk speelt.

ACV

Een derde voorstel betrof de afschaffing van de ACV, de Algemene Classicale Vergadering. De ACV is het platform waarin de classes hun regionale taken vormgeven, zoals het adviseren en toerusten van de gemeenten, onder meer bij de ontwikkeling van een visie of bij een fusie. Tevens houdt de ACV toezicht op het functioneren van de visitatie en het college voor

beheerszaken. Deze vierde bestuurslaag tussen classis en synode komt nu te vervallen. In plaats daarvan zou er een verplicht periodiek overleg voor de moderamina van de classes moeten komen, maar daarvan wilde de synode niet weten. Terecht werd aandacht gevraagd voor de positie van de regioaal adviseurs van de ACV, wat dr. J. van Beelen in Gelderland is en ds. L. Wüllschleger tot voor kort in Zeeland was.

Verkleining synode

Een vierde voorstel betrof de verkleining van de synode. Sinds 2004 zijn er twee afgevaardigden uit elke classes, wat betekent dat er met ruim 150 mensen vergaderd wordt. Niet efficiënt, wel duur. Omdat in de Hervormde Kerk en in de Gereformeerde Kerken ervaring is opgedaan met een synode van ongeveer 75 leden, ligt er nu een voorstel om terug te gaan naar 84 leden, van wie 75 afgevaardigd vanuit de classis.

Oud.-kerkrentmeester J.P. Karstens (classis Leiden) vroeg aandacht voor de representativiteit van de classes. Hij rekende voor dat de classis Winterswijk 23.000 leden telt, de classis Nijkerk 50.000 leden.

Ds. B. Wallet zei echter slechte herinneringen te hebben aan de classicale herindeling van twintig jaar geleden, toen nodig vanwege Samen op Weg. Niettemin zegde dr. A.J. Plaisier, scriba van de kerk, toe dat er in april 2011 een notitie ligt waarin bezien wordt hoe het grondvlak evenwichtiger in de synode kan zijn vertegenwoordigd.

Hij raakt hiermee aan een thema waarvoor in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw vanuit de Gereformeerde Bond diverse keren aandacht gevraagd is. Een reëlere afspiegeling van het grondvlak zal hopelijk de animo vanuit de Gereformeerde Bond om de kerk als synodelid te willen dienen, doen toenemen. Want op dit punt past ons zelfkritiek.

Het voorstel van de Rotterdamse ouderling G.G. van Dijk om te komen tot een synode van 100 leden, haalde het niet. Wel werd het voorstel van het college voor de kerkorde om geen vier maar vijf jaar synodelid te kunnen zijn, aanvaard. Ouderling G.M. van der Slikke uit Goes wilde het collectieve geheugen van de synode nog meer versterken en pleitte voor zes jaar. Dat voorstel haalde het niet.

Gemeentestichting

In het kader van gemeentestichting en de komst van pioniersplekken verruimde de synode de mogelijkheden om te komen tot missionaire gemeenten – voor diverse synodeleden een inkoppertje om op te merken dat elke gemeente missionair dient te zijn.

Ds. A. van Lingen (classis Alblasserdam) bepleitte ruimte voor ‘buitenkerkelijke initiatieven die thuisgehaald moeten worden’, ook als ze modalitair iets anders zijn.

Diaken W.O. van Middendorp (classis Hoorn-Enkhuizen) wees erop dat bij spanningen in de gemeente de predikant tijdelijk kan worden vrijgesteld van zijn werkzaamheden. ‘Maar de oorzaak kan ook (voornamelijk) bij een andere ambtsdrager liggen. Het college voor de kerkorde nam zijn voorstel over dat ook ouderlingen en diakenen tijdelijk van hun werkzaamheden kunnen worden ontheven.

Gebed om de Geest

Een lange dag was de synode bezig de kerkorde aan te passen aan de neergang van de kerk die op veel plaatsen merkbaar is. Het raakte mij dat op hetzelfde uur prof. A. van de Beek in Amsterdam zijn afscheidscollege hield, waarin hij zei dat een crisis in de theologie vraagt om het gebed om de Heilige Geest. Die Geest kan schenken dat er in Nederland gemeenten zijn die, hoe klein ook, het Woord bewaren en de Naam niet verloochenen.

Definitief zijn de besluiten niet, want alle classes krijgen nu de gelegenheid zich over de voorstellen uit te spreken, waarna de synode in tweede lezing over alle voorstellen spreekt. Volgens plan zal de herziening van de kerkorde in april 2012 afgerond zijn, een eenmalig en uniek project, aldus ds. Wallet.

P.J. Vergunst

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen