‘Het is genoeg’

H et woord zelfmoord roept vaak allerlei gedachten of herinneringen op. Iemand in de omgeving kan in een impuls te veel alcohol en medicijnen hebben ingenomen en in het ziekenhuis zijn opgenomen. Je kunt zelf bij vlagen lijden aan het leven en de gedachte kennen dat de dood misschien wel beter dan het leven is.

Of, en dat is heel teer, een dierbare ontnam zichzelf het leven en liet de ander ontredderd achter. Ook het pastoraat kan bekend zijn met gemeenteleden die worstelen met suïcidaliteit. Stuk voor stuk pijnlijke situaties, waarin meer vragen te stellen dan antwoorden te geven zijn.

Er zijn drie vormen van suïcidaliteit. De eerste is dat mensen hun gedachten erover laten gaan om een eind aan hun leven te maken. Daarnaast kan iemand ook een ‘poging’ doen, door het innemen van een overdosis medicatie of het bewust veroorzaken van een ernstig auto-ongeluk. Onder een suïcidepoging wordt vaak een ‘poging zonder dodelijke afloop’ verstaan, maar soms is er wel blijvend lichamelijk letsel. De derde vorm is een poging waarbij de afloop wel dodelijk is: de daadwerkelijke suïcide. Deze drie vormen vallen dus samen onder een noemer: suïcidaliteit.

Gas terugnemen

Als je aan veertig suïcidale mensen zou vragen of ze dood willen, zullen ze allemaal ‘ja’ zeggen. Vraag je het nog een keer, dan kan het heel goed zijn dat ze wat gas terugnemen en zeggen: ‘Nou, ja, dat wil ik eigenlijk toch niet, maar ik wil gewoon van mijn … af. Als ik daar geen last meer van zou hebben, dan wil ik wel verder leven.’ Op die puntjes staat vaak het gevoel van somberheid, angst voor de toekomst, financiële zorgen, huwelijksproblemen, wanhoop en allerlei variaties daarop.

Het is dus altijd maar de vraag of iemand echt dood wil. De persoon in kwestie wil af van zijn of haar depressieve gevoel en gedachten (gevoel van somberheid, wanhopige en dwangmatige gedachten, angst voor de toekomst) of van moeilijke omstandigheden (huwelijksproblemen, financiële zorgen, het overlijden van dierbare familieleden). Als dat maar weg zou zijn, zou er wel weer wat meer perspectief zijn.

Depressie

Suïcidaliteit is een veel voorkomend symptoom bij psychische aandoeningen, zoals een depressie. Niet iedereen die depressief is, is ook suïcidaal; wel zijn suïcidale mensen vaak depressief. Ook van moeilijke omstandigheden, zoals het afnemen van lichamelijke krachten bij het ouder worden, kun je depressief worden. Maar ook hier geldt: niet iedereen met deze problemen krijgt suïcidale of depressieve klachten. De een heeft een grotere psychische draagkracht dan de ander.

Een ernstige psychiatrische aandoening waarbij suïcidaliteit ook vaak een rol speelt, is schizofrenie. Mensen kunnen dan in hun waandenkbeelden allerlei ideeën hebben over de dood. Bijvoorbeeld: als ik sterf, word ik een mooie jonge vrouw. Stemmen kunnen iemand aanzetten tot suïcidepogingen of suïcide. Door medicatie kunnen deze wanen of stemmen vaak verminderd worden, maar genezing is helaas (nog) niet mogelijk. Ook voor de naasten van mensen met schizofrenie is het vaak een zware weg.

Christenen

Kunnen christenen suïcidaal zijn? Het antwoord is kort en bondig: ja, dat kan. Ook christenen kunnen vanwege erfelijke aanleg of door omstandigheden depressief worden. We lezen in 1 Koningen 19:4 dat Elia zegt: ‘Het is genoeg. Neem nu mijn leven, HEERE.’ Hij heeft een zware geestelijke strijd geleverd met de Baälpriesters op de Karmel en vlucht voor zijn leven voor Izebel. Hij heeft daarvoor een lange afstand gelopen tussen Jizreel en Berseba en daarna gaat hij nog een dagreis de woestijn in.

Volkomen uitgeput doet hij, zoals we dat nu zouden noemen, suïcidale uitspraken.

In de Bijbel kunnen we geen voorbeelden vinden van ware gelovigen die zich suïcideerden. Veel mensen vragen zich af of iemand behouden kan zijn na overlijden door suïcide. In de Bijbel lezen we daarover geen expliciete uitspraak. Er is één onvergeeflijke zonde en dat is de zonde tegen de Heilige Geest. We kunnen niet zeggen dat suïcide de zonde tegen de Heilige Geest is.

Daarbij komt dat het beter is om naar het hele leven van iemand te kijken dan alleen naar de wijze van sterven. Leefde iemand in afhankelijkheid van de Heere?

Gemeente beschermt

Door de gebrokenheid van de schepping komt suïcidaliteit ook voor in de christelijke gemeente. Hoe kan binnen de gemeente hiermee worden omgegaan? Wetenschappelijk onderzoek heeft vastgesteld dat wanneer iemand is

aangesloten bij een christelijke gemeente dat een beschermende factor is tegen suïcide. Dus niet: geloof veroorzaakt suïcide, maar: geloof, en dan vooral dus het betrokken lidmaatschap van een gemeente, beschermt. Laten we daarvan gebruikmaken.

Allereerst is er de kern van het geloof: de overwinning van de dood door het lijden en sterven van de Heere Jezus Zelf. Als we zelf geen woorden van troost of gedachten van hoop meer hebben, dan blijft waar dat Hij het Leven is! Suïcidaliteit is een vorm van isolatie, van vereenzaming, afzondering. In het woord gemeente zit de betekenis van gemeenschap, samenzijn, contact. Dat staat haaks op isolatie. Probeer voor zover dat mogelijk is met elkaar mee te leven. Door gebed, maar ook door praktische steun. Nodig iemand met suïcidale gedachten of een familielid daarvan eens uit op de koffie of voor een kring. En wie worstelt met suïcidale gedachten zou kunnen proberen ook door de week in contact met de gemeente te blijven. Dit kan door een bijbelkring of vereniging te bezoeken. Het Centraal Bureau voor Statistiek heeft berekend dat het aantal suïcides onder ouderen vele malen hoger ligt dan onder jongeren. Veel ouderen lijden aan somberheid en depressie. Wie kan de beschermende invloed van een ouderenmiddag of ouderenpastoraat in een getal uitdrukken? Ik niet, maar ik denk dat het best een hoog cijfer zou krijgen.

Familieleden

Veel gemeenten doen hun best zoveel mogelijk met de psychisch zieken mee te leven. Toch ervaren deze nog vaak veel eenzaamheid en onbegrip. Helaas ook binnen de gemeente. Datzelfde geldt voor familieleden van iemand die een suïcide of een suïcidepoging heeft gedaan. Ze gaan bij zichzelf na of ze signalen niet hebben opgepikt en voelen zich vaak schuldig. Ze kunnen het gevoel krijgen dat ze erop aangekeken worden. Familieleden mogen niet vergeten worden. Het is best moeilijk om meeleven en pastorale zorg aan suïcidale mensen op een gepaste wijze vorm te geven. We kunnen het lijden niet wegnemen en voelen vaak machteloosheid. Toch mogen we doen wat we kunnen: met regelmaat een kaartje sturen of een bezoekje brengen. Als gemeenteleden hoeven we geen therapeutisch werk te doen. Het mag een kort bezoekje zijn of een kaart met weinig woorden.

Veel patiënten die ik spreek tijdens hun opname, geven aan dat ze het moeilijk vinden om te vragen om steun of voorbede in de gemeente. Maar als het toch, op bescheiden wijze, gebeurt, putten ze er veel troost uit. Het lukt hen vaak niet meer om zelf te bidden. Het bemoedigt hen als ze weten dat dat in de gemeente voor hen wordt gedaan. Vaak vinden ze het lastig om in die moeilijke momenten zelf iets terug te laten horen. Maar ze vertellen in de kliniek met enige trots en glinstering in hun ogen hoeveel kaarten ze vandaag weer hebben gehad. ‘Ik stond in het kerkblad…’

Henrike Rebel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen