Overheid als Godsgeschenk

Hoe kan christen zich dienstbaar opstellen?

N a de verkiezingen van 9 juni leek elke mogelijke vorming van een nieuw kabinet kwetsbaar. Stabiele politieke partijen in ons land raakten een deel van hun voorheen trouwe achterban kwijt, het politieke landschap kende een aardverschuiving. Het CDA van premier Balkenende werd de vierde partij in ons land – en als de partij van het midden aan invloed verliest, lijken alle mogelijke coalities instabieler. Bijna vier maanden later staat er nu toch een minderheidskabinet, dat gedoogsteun ontvangt van de Partij voor de Vrijheid met als haar leider de in en buiten Nederland controversiële Geert Wilders. Hoe on-Nederlands is het dat een fractie en vooral haar leider voortdurend onder zware bewaking gesteld moet worden!

Gegeven gezag

De machten die er zijn, heeft God ingesteld. Paulus schrijft het aan de gemeente van Rome, de stad die geregeerd zou worden door heel wrede keizers, door machthebbers die als eersten overgingen tot de vervolging van christenen. Vanwege het door God gegeven gezag leert de apostel de gemeente zich te onderwerpen aan het wettige gezag. Wie dat niet doet, haalt over zichzelf een oordeel (Rom.13:2)!

Wat dit hoofdstuk ons ook leert, is dat burgers voor de overheid niet te vrezen hebben als zij goed doen. Dan zullen ze zelfs lóf ontvangen. Voor Noord-Korea, Iran, Jemen en zoveel andere landen geldt dit niet, omdat de overheid zich daar met harde hand keert tegen de levende God, van Wie ze haar gezag ontvangen heeft. Vijandschap en onderdrukking, marteling en discriminatie – dat kan de volgelingen van Jezus overkomen. Dat kan zelfs het deel zijn van een regering die geroepen is tot het bevorderen van gerechtigheid. Van Romeinen 13 zijn we dan terechtgekomen in Openbaring 13. Dan stimuleert de overheid geen stil en gerust leven, maar dan doet het optreden van de overheid temeer uitzien naar Jezus’ wederkomst.

Overheid en zwaard

Maar wij leven in Nederland, nog altijd ‘het vrije Westen’. Daarom mogen we de overheid op zichzelf positief bejegenen, mogen we dankbaar voor haar zijn. Die gedachte overstijgt de vraag of we blij zijn met de politieke kleur van de premier, met het beleid ten aanzien van vreemdelingen, onderwijs, zorg of zondag. Zonder overheid deed ieder immers wat goed was in eigen oog en zonder overheid is er geen instantie die bevoegd is het kwade in de samenleving in toom te houden en te bestraffen. Ze draagt het zwaard niet zonder reden. Zij mag het kwaad wreken.

Die gehoorzaamheid aan de overheid brengen we niet alleen in de praktijk omdat we anders gestraft worden, maar ook vanwege ons geweten (Rom.13:5). Verzet tegen de regering bezorgt ons namelijk een slecht geweten.

Belijdenis

Dit onderwijs heeft Paulus van Jezus geleerd, die zich met Zijn woorden ‘Geef dan aan de keizer wat van de keizer is’ (Matth.22:21a) uitsprak voor gehoorzaamheid aan de overheid. Elke christen zal in de praktijk de spanning ervaren ten aanzien van veel concreet regeringsbeleid. Niettemin belijdt de kerk in haar grondslag (Nederlandse Geloofsbelijdenis, art. 36): ‘Wij geloven dat onze goedertieren God, wegens de verdorvenheid van het menselijk geslacht, koningen, vorsten en overheden ingesteld heeft, omdat Hij wil dat de wereld geregeerd wordt door wetten en staatsregelingen, opdat de ongebondenheid van de mensen bedwongen wordt en alles in goede orde onder hen toegaat.’

Het motto van de VVD/CDA-regering Rutte-Verhagen is ‘Vrijheid en verantwoordelijkheid’ – een andere keus dan de slogan waarmee het laatste kabinet-Balkenende begin 2007 van start ging: ‘Samen werken, samen leven’. Toen zei Balkenende: ‘Er is een solide financiële basis. (...) Het is nu tijd om samen te werken aan en te investeren in de toekomst.’ Een wereldwijde economische crisis zette zijn eerste zin al snel na 2007 in een ander licht.

Vrijheid van onderwijs

Met het oog op de doorwerking van christelijke beginselen gedacht is dit kabinet waarschijnlijk het meest haalbare en daarom het beste wat er na de verkiezingen in juni mogelijk was. De zogenoemde paars-plusvariant zou een verdere afbraak van christelijke erfgoed betekenen. Al is de invloed van het CDA sterk verkleind, gelukkig maakt de partij opnieuw deel van het kabinet uit. Daarbij beseffen we dat vooral uit strategische overwegingen dit erfgoed niet verder afgebroken lijkt te

worden. Premier Rutte heeft aangegeven dat als een concessie aan de SGP, wier twee zetels in sommige situaties doorslaggevend kunnen zijn om een meerderheid te behalen, het aantal koopzondagen niet verruimd zal worden. Ook is – gelukkig! – afgesproken dat niet getornd wordt aan de vrijheid van onderwijs.

Ondertussen moeten we tegelijk nuchter vaststellen dat dit kabinet voort zal gaan op de weg van verdere neutralisering van het maatschappelijke en politieke leven. De emancipatie is in ons land zo ver doorgeschoten dat elk individu drager geworden is van zijn normen en waarden. Daarom waren we blijer met het ‘Samen’ van Balkenende dan met de ‘Vrijheid’ waarmee Rutte van start gaat. Er is sprake van niet genormeerde vrijheid en dan kan een mens zomaar slaaf worden van zijn eigen begeerten en hartstochten. De Nederlander wil zelf uitmaken wat voor hem of haar goed en kwaad is. Om die reden zei de n u terugtredende CU-minister Van Middelkoop ooit: ‘Nederland is nog veelzins een burgerlijke natie gebleven, maar innerlijk is zij in de greep van de wetteloosheid gekomen.’ Dezer dagen ontmoette ik een Wycliffbijbelvertaler die met verlof uit Indonesië in ons land verblijft. Hem viel het verziekte klimaat ten aanzien van seksualiteit in de samenleving op. ‘Ik verafschuw het!’

Publieke opinie

In een klimaat waarin de media veel te veel invloed hebben en waar opiniepeilingen beleid kunnen bepalen en publieke meningen mensen kunnen breken, hebben we ‘onverstoorbare’ politici nodig zoals de oud-ministers Donner en Klink, die zich door een overtuiging laten leiden. Isaäc da Costa waarschuwde er anderhalve eeuw geleden al voor dat ‘de publieke opinie, aan zichzelf overgelaten, kwaad berokkent, ongerechtigheid liefheeft, eerlijkheid en godsdienstigheid miskent’. Dat brengt ons bij de populist Geert Wilders, die met zijn ongenuanceerde oneliners een breed publiek achter zich gekregen heeft en dat kon vertalen in een stevige vinger in de regeringspap. Kwamen er in 1994 zeven vertegenwoordigers van de Ouderenpartij in de Tweede Kamer omdat de stijging van de AOW achterbleef en ouderen zich achtergesteld voelden, de huidige onvrede in Nederland betreft de mislukte integratie van buitenlanders en de toegenomen invloed van de islam.

Moslims

Alles draait om de discussie over de vraag of de islam een godsdienst is (de CDA-overtuiging) of een politieke ideologie (de Wildersvisie). Wel, als politici op een van beide polen gaan zitten, komen ze hier nooit uit. Mohammed presenteerde zichzelf als profeet én staatsman, zodat deze godsdienst ook een politieke component heeft. De spanning tussen twee levensovertuigingen zit hierin dat christenen bereid zijn zich te voegen binnen de kaders van een democratie, waar wetgeving getoetst wordt aan de grondwet, terwijl deze visie op de democratie voor moslims onverenigbaar is met hun religieuze identiteit. De islam kenmerkt zich door strijd naar binnen vanwege de eenheid, door strijd naar buiten vanwege de verbreiding. Wie (als overheid) dit principiële verschil niet onderkent, gaat onderuit in door haar gewenst beleid ten aanzien van (orthodoxe) moslims en christenen, bijvoorbeeld op het terrein van het onderwijs.

Het lopende proces tegen Wilders kan duidelijkheid verschaffen over de vraag of de Nederlandse rechterlijke macht de islam vooral als een religie beschouwt of als een politieke ideologie. De politicus staat terecht vanwege het beledigen van moslims en het aanzetten tot haat en discriminatie. Het politieke gedachtegoed van een ander mag je in ons land hard aanvallen, het beledigen van een religie is wel strafbaar.

Onzekerheid

De start van het kabinet-Rutte is omgeven door veel onzekerheid. Hoe gaat Wilders, gezien zijn uitspraak dat hij niets met bruggen bouwen heeft – zich in de praktijk opstellen? Welke maatschappelijke onrust of zelfs ontwrichting zullen het gevolg van ingrijpende bezuinigingen zijn? Hoe en op welke terreinen kunnen christenen in deze fase van onze Nederlandse geschiedenis dienstbaar zijn? Dat is overigens een andere insteek dan de vraag hoe we zoveel mogelijk kunnen redden. En hoe kunnen we stimuleren dat mensen allereerst als beelddrager van God gezien blijven worden, een basis voor het doen van barmhartigheid, voor rechtvaardige en sociale verhoudingen, voor menselijke waardigheid en eerbaarheid. Ons wacht de roeping om koningen en allen die gezagsdragers zijn (1 Tim.2:2) in ons gebed te gedenken. Dan gaat het om ‘smekingen, gebeden, voorbeden en dankzeggingen’.

P.J. Vergunst

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen