BOEKBESPREKINGEN

George Harinck, Herman Paul en Bart Wallet (red.) Het gereformeerde geheugen. Uitg. Bert Bakker, Amsterdam; 648 blz.; € 39, 95.

Dit mooi uitgegeven en consistent geredigeerde boek onderzoekt de manieren waarop gereformeerde protestanten in Nederland zich tussen ongeveer 1850 en 1960 hun religieuze verleden herinnerden. Dat herdenken en herinneren had een functie in de versteviging van de groepsidentiteit, de bevestiging van ge-

zagsverhoudingen en ook in het buitensluiten van andersdenkenden. Het verleden zorgt immers voor belangrijke meetpunten over hoe momenteel aan de identiteit vormgegeven wordt. Een voorbeeld? G.J. Schutte schrijft in zijn hoofdstuk over de Afscheiding dat in 2009

wel ‘500 jaar Calvijn’, maar ‘175 jaar Afscheiding’ niet herdacht wordt. Nu wil het dat de redactie van De Waarheidsvriend er vorig jaar toch voor koos over beide historische feiten een themanummer samen te stellen. Zo wordt duidelijk dat voor hervormden in de Protestantse Kerk niet alleen de theologie van Calvijn nog van actuele betekenis is, maar dat het principe van afscheiding tot herstel van de kerk nog altijd afgewezen wordt.

Dit boek, dat iets van een naslagwerk heeft maar tegelijk boeiend lectuur biedt, is helder van opzet. Het kent acht thema’s: Vaders (o.a. Calvijn, Oudvaders, Hellenbroek), Zelfbeelden (Drie Formulieren, Antirevolutionair), Vijandbeelden (Rome, Modernisme), Geschiedbeelden (Reformatie, Réveil, Tweede Wereldoorlog), Ordening (Artikel 36, Verzuiling, Sociaal Congres), Leiders (Groen, Kuyper, Kersten), Breuklijnen (Volkskerk, Doleantie, Vrijmaking) en Sjibbolets (Statenvertaling, Ambtsgewaad, Sprekende slang). De insteek in de tweede helft van de negentiende eeuw maakt dat er nogal eens begonnen wordt bij de gereformeerde reactie (Kuyper) op een bepaald verschijnsel, waarna het hervormde denken als een spiegelbeeld volgt.

Wat ook blijkt, is dat de gereformeerde gezindte tegenwoordig nog belangstelling heeft voor wat honderd of meer jaren geleden breed in de kerk werd gewaardeerd. Zo eindigt het hoofdstuk over de auteur van De Christenreis: ‘Wordt Bunyan tegenwoordig in de refozuil omarmd, daarbuiten roept hij vaak vervreemding op.’ Of het hoofdstuk over de gereformeerde belijdenisgeschriften: ‘De SGP is daarmee de enige politieke partij die nu nog ‘De Drie Formulieren’ onverkort handhaaft.’ Over de Synode van Dordrecht wordt geschreven dat die in de herinnering – weer met uitzondering van orthodoxe christenen – van een boventijdelijke norm naar een belangwekkende gebeurtenis uit het verleden ontwikkelde. Het gereformeerde geheugen maakt duidelijk dát en hoe onze omgang met het verleden tot onze identiteit behoort. Dat geldt de breedte van de christenheid. Wie laat ongelukken uit het verleden bij voorbeeld niet meewegen in zijn denken over het functioneren van de kerkelijke tucht? Zo is het vanuit een herinneringsperspectief naar het verleden kijken niet alleen boeiend, maar ook inspirerend voor het leven in 2010.

P.J. Vergunst

Ds. A.C. Uitslag Thuis in de wereld!? Wereldgelijkvormigheid in de gereformeerde gezindte. Uitg. Den Hertog, Houten; 163 blz. € 13, 90.

Een boek over wereldgelijkvormigheid in de gereformeerde gezindte, vraagt grondige doordenking. Al gauw is de eigen mening van de schrijver dominant of komt het tot een eigen interpretatie

van verschillende bijbelteksten. Helaas is dit boek daar niet aan ontkomen. Enerzijds kraakt de schrijver kritische noten over luxe auto’s, steeds fraaiere huizen, aandelenkoersen, luxe vakanties, rokende kerkleden, refo-cafés waar veel wordt ge-

dronken, werkende moeders, achterklap en roddel, luxe kledinggarderobes en gedragscodes die refo’s elkaar opleggen. Zelfs de Wegwijsbeurs kan niet veel genade in zijn ogen vinden. Aan de andere kant komen geijkte thema’s ter sprake zoals het onderscheid tussen mannen- en vrouwenkleding, make-up, geverfde haren, televisie, dvd’s, internet en sportverdwazing. Over de sportbeoefening zegt hij dat het geen kwaad zal kunnen als in de gereformeerde gezindte bezinning op gang kwam naar verantwoorde lichaamsbeweging en sportbeoefening. In veel dingen heeft hij natuurlijk gelijk. Christenen zijn hemelburgers en geen wereldburgers, zegt de schrijver, en dat vraagt een heilige levenswandel in eenvoud en soberheid. Maar hoe vul je dat in? Regelmatig merkt hij op dat hij zelf ook aan veel dingen mank gaat. Maar dan is het van tweeën één: of daarmee stoppen of positief aangeven hoe het wél moet. Wil trouwens ‘in de wereld’ ook niet zeggen dat we geroepen worden om verantwoorde wereldburgers te zijn, zonder het hemelburgerschap uit het oog te verliezen? De schrijver haalt onder andere de woorden ‘Bedenkt de dingen die boven zijn’ van Paulus aan (Kol.3:2), maar veelzeggend is dat Paulus daarna juist gaat schrijven over de dingen die beneden zijn en hoe we ons daarin hebben te gedragen. Ik krijg de indruk dat de schrijver de kans heeft aangegrepen om alles wat in zijn ogen niet door de beugel kan of waar naar zijn mening vraagtekens bij zijn te zetten aangegrepen heeft om van zich af te schrijven. Ik mis een literatuuropgave in het boek. Heeft de schrijver zich niet ingelezen in thema’s als (pop) muziek, sport en spel, ontmoeting der culturen en omgaan met de media, internet, Hyves en het mobieltje, zoals bijvoorbeeld de verschillende uitgaven van Mediawijzer? Het boek heeft overigens een aantal goede gespreksvragen en stellingen voor nadere bespreking en doordenking. In de grote lijn bevestigt het echter meer de mening van hen die het al met de schrijver eens zijn dan dat het anderen in de gereformeerde gezindte zal overtuigen.

H. Veldhuizen, Wapenveld

P. van der Kraan, A.J. van den Herik, A. Pals Leren om te leven, deel 4a. Heidelbergse Catechismus. Uitg. Groen, Heerenveen; 159 blz., € 6, 95.

Deel 4a van de catechesemethode Leren om te leven is bestemd voor de catechisanten die tussen de jongerencatechisatie en de belijdeniscatechisatie geloofsonderricht van de kerk ontvangen. In dit deeltje, dat uit negentien lessen bestaat, worden de zondagen 32 tot en met 44 van de Heidelbergse Catechismus behandeld. Er hoort een handleiding voor de catecheet bij, alsook de mogelijkheid om digitale werkvormen te gebruiken. Elke les heeft een vaste indeling: een binnenkomer, een bijbelstudie (waarbij naast de Statenvertaling de Herziene Statenverta-

ling gebruikt wordt), een leskern, een zondag uit de Heidelbergse Catechismus, informatie over het onderwerp, om te onthouden en verwerking. De catecheet kan keuzes maken uit de aangeboden leerinhoud en krijgt daarmee de flexibiliteit om op eigen wijze met de

methode om te gaan. Het is goed dat in de methode veel waarde toegekend wordt aan kennis, daar er immers bij veel jongeren een gebrek aan kennis te constateren valt. Ook is het goed dat er in de hervormd gereformeerde gemeenten binnen de Protestantse Kerk een spreiding in aanbod op het terrein van de catechese bestaat. De wijze waarop aan het geloofsonderricht inhoud en vorm gegeven wordt, is immers afhankelijk van allerlei wisselende factoren. Het mooie van deze methode is dat ernst gemaakt wordt met de belijdenis van de kerk en tegelijk naar verbindingen met de ervaringswereld van de jongeren gezocht wordt.

W. Verboom, Harderwijk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen