Boekbespreking

Als deel 15 in de ADChartasreeks verscheen van de hand van dr. C.M. van Driel een biografie over Arie Noordtzij (1871-1944), hoogleraar Oude Testament in Utrecht. Een naam die sommigen zullen associëren met de Korte Verklaring der Heilige Schrift. En inderdaad, A. Noordtzij is de auteur van enkele deeltjes in deze bekende en gewaardeerde serie. Verder is hij bekend geworden door zijn boek Gods Woord en der eeuwen getuigenis en zijn opvatting over de scheppingsdagen in Genesis (de zogenaamde kadertheorie die later door N.H. Ridderbos is overgenomen en uitgewerkt). In de tijd van zijn hoogleraarschap was hij in gereformeerde kringen bekend en geliefd. Net als zijn vader, M. Noordtzij, die naam maakte als hoogleraar Oude Testament in Kampen. Noordtzij geldt als een belangrijk vertegenwoordiger van de neocalvinistische voormannen van de tweede generatie. Als achterkleinzoon van Hendrik de Cock droeg zijn vroomheidsbeleving het stempel van de Afscheiding, terwijl hij anderzijds gegrepen was door Kuypers neocalvinistische idealen. In 1912 werd hij benoemd tot hoogleraar te Utrecht. Daarmee was hij de eerste kerkelijk-gereformeerde theoloog die aan een openbare faculteit der godgeleerdheid werd benoemd en bestond de Utrechtse theologische faculteit destijds voor driekwart uit hoogleraren met een gereformeerde overtuiging.

Het boek beschrijft op uitvoerige en leven-

dige wijze het klimaat binnen de Gereformeerde Kerken na de dood van Kuyper (1920) en Bavinck (1921). Gingen de discussies in gereformeerde kring rond de eeuwwisseling vooral over de verhouding van verbond, verkiezing, doop en wedergeboorte, na de

Eerste Wereldoorlog dienden zich als gevolg van de cultuuromslag in Europa andere vragen aan. De beweging van de zogenaamde ‘jongeren’ zette voorzichtig vraagtekens bij de neocalvinistische beginselen van de ‘vaderen’. De ‘jongeren’ signaleerden verstarring en intellectualisme. Op de achtergrond speelde de vraag of de gereformeerde Schriftleer, zoals Kuyper en Bavinck die opnieuw geformuleerd hadden en afgebakend richting de ethischen, afgerond was. Noordtzij zag het als zijn taak om de organische inspiratieleer verder uit te bouwen en te verdiepen. Daarbij legde hij accenten waarvan gereformeerde collega’s zoals J. Ridderbos en G.Ch. Aalders vreesden dat Noordtzij onbedoeld een knieval maakte voor de ethischen. De accenten betroffen vooral diens soepele omgang met inleidingskwesties, zijn nadruk op de menselijke factor in de Godsopenbaring en zijn definitie van historiciteit. Ook ten opzichte van de uitspraken van Assen-1926 (waar Ridderbos een belangrijk aandeel in had) nam Noordtzij een eigen positie in, al wilde hij absoluut niet door Geelkerken geclaimd worden.

Het is de schrijver gelukt om facetten van de gereformeerde wereld uit de jaren 1920, die tot dusver in de schaduw gebleven zijn, voor het voetlicht te halen. Het boek nodigt uit om ook andere gereformeerde leidslieden uit die tijd wat meer voor het voetlicht te halen, zoals Ridderbos en Aalders. Op die manier krijgen we het beeld scherper of het ‘wantrouwen’ dat deze prominenten binnen de gereformeerde wereld ten opzichte van hun gereformeerde collega in Utrecht ten toon spreidden, misplaatst is geweest. Wie de ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Kerken na 1920 overziet, kan niet anders concluderen dan dat de accenten van Noordtzij door de kinderen en kleinkinderen van de ‘jongeren’ wel zeer uitvergroot zijn en achteraf gezien het einde hebben ingeluid van een gereformeerde Schriftleer, zoals die de ‘vaderen’ van het eerste uur maar ook Noordtzij voor ogen stond.

M.A. Kuijt, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen