BOEKBESPREKING

‘O, commandant G., slechte commandant G., gruwel van de dagen die ik maar niet kan vergeten en schrikbeeld van de nachten die ik mij nog zeer goed herinner! De vreemde God (…) die ik dien, wil je een geschenk geven – en Hij wil je het door mij geven! (…) Ja, als mijn geloof het bij het rechte eind heeft, zal jij ook een nieuw zelf in een nieuwe wereld krijgen – dat hoop ik tenminste, ook al kan ik er niet helemaal zeker van zijn. Maar toch, een misdaad is een misdaad, dus ik heb er bepaald geen zin in.’

Dit citaat van de Kroatisch-Amerikaanse theoloog Miroslav Volf laat ons in een notendop kennismaken met een aantal belangrijke karaktertrekken van zijn boek Een nieuw verleden (pag. 180). Zoals de ondertitel aangeeft, gaat dit boek over het omgaan met herinneringen in een gebroken wereld. Die herinneringen zijn voor Volf zelf onlosmakelijk verbonden met een zekere commandant G., een veiligheidsagent uit het Titoregime (1945-1980). In het boek functioneert commandant G. als een belangrijke gesprekspartner. Commandant G. heeft nogal een spoor getrokken in het leven van de jonge Miroslav door hem gedurende lange tijd zeer streng te verhoren. Volf gold namelijk als staatsgevaarlijk. Hij was de zoon van een lutherse dominee, getrouwd met een Amerikaanse en had bovendien een proefschrift over Marx geschreven dat je tussen de regels door zou kunnen uitleggen als kritisch ten aanzien van de communistische regering in Joegoslavië. Er was vanuit Belgrado dus reden genoeg Volf als verdacht te beschouwen.

Deze verhoren zouden van Volf een verbitterd man gemaakt kunnen hebben die alle vertrouwen in rechtvaardigheid en menselijkheid verloren had. Dat is echter niet gebeurd, want Volf dient, naar eigen zeggen, ‘een vreemde God’ die hem gebiedt zijn vijanden lief te hebben. Dat is de tweede constante in het boek: het getuigenis van het Evangelie wijst Volf een weg in de omgang met zijn herinneringen.

Daarmee kom ik bij een derde lijn. Want dat wat Volf zelf bedacht zou kunnen hebben als het gaat om de omgang met herinneringen aan het kwaad, dat hoort hij ook van andere stemmen die in de moderne westerse cultuur klinken. ‘Een misdaad is een misdaad’ is in onze cultuur een voortdurend terugkerend refrein. We zijn verplicht die misdaden te gedenken, bijvoorbeeld uit respect voor de slachtoffers. Dit soort waarnemingen (we herkennen ze allemaal, denk alleen al aan het verschijnsel ‘stille tocht’ dat de laatste jaren een enorme vlucht neemt) brengt Volf tot een diepgaande analyse van onze cultuur.

Hij ziet in de eindeloos herhaalde oproep tot gedenken een teken van leegte. We missen in onze cultuur ander kapitaal om op een goede manier met herinneringen aan het kwaad om te gaan, luidt zijn analyse. Er bestaat geen ‘goed’ (voor Volf het Evangelie van kruis en opstanding) meer om het ‘kwaad’ tegemoet te treden. Daar hebben we alleen nog maar de herinnering aan het kwaad voor en dat is volgens Volf absoluut niet voldoende. Bovendien is onze herinnering op zichzelf al problematisch, zegt Volf. Hoe betrouwbaar is die bijvoorbeeld en hoe betrouwbaar zijn wij zelf eigenlijk in onze omgang met de herinnering?

De drie hierboven geschetste lijnen worden in het boek op een indringende wijze met elkaar in verband gebracht. Want omgaan met herinneringen in de lijn van het Evangelie is niet eenvoudig. Dat is een risky journey, zoals Volf ooit in een interview zei. Iets waar een mens ‘bepaald geen zin’ in kan hebben. Maar toch vraagt Christus het van ons en om die reden kunnen we er eenvoudig niet aan voorbij.

Ook aan Volfs boek kun je niet eenvoudig voorbij. Het is grondig, pastoraal en persoonlijk. De veelheid van gesprekspartners vermoeit soms, net als de niet altijd even zorgvuldige vertaling. Maar er staat iets op het spel, dat voel je voortdurend, en dan kan een boek wel een stootje hebben.

W.P. Vermeulen, Goudriaan/Ottoland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen