Visie op vrijheid

Verkiezingen tonen ons een momentopname van het peil van de Nederlandse samenleving. Dan gaat het over hoe mensen de economische situatie ervaren, welke mogelijkheden er voor hen zijn in sociaal opzicht. Dan gaat het echter vooral om het geestelijke peil, om welke levensovertuiging mensen stimuleert in het maken van keuzen, wat zij ervaren als vrijheid en gerechtigheid. Wie kiest het volk als zijn leiders? Het leert ons wat er leeft onder de mensen. In ons overwegend welvarende land domineren gevoelens van ontevredenheid en onveiligheid, van onzekerheid ook over de toekomst. De filosoof Ad Verbrugge spreekt over een cultuur van onbehagen. Ik vind dit altijd weer een aangrijpende constatering: onbehagen – terwijl velen van ons meer vakantieweken hebben dan onze grootouders vakantiedagen hadden. Ontevredenheid – terwijl de schappen van de winkels ons zoveel te kiezen laten dat mensen er in de war van raken.

Weinig betrokken
De verkiezingen van komende woensdag voor de Provinciale Staten hebben (opnieuw) nauwelijks een provinciaal karakter, maar staan in het kader van de landelijke politiek. Zo is het eigenlijk altijd. De kiezer is weinig betrokken bij de bestuurslaag van de provincie. In 1966 deed meer dan 94 procent (voor die tijd gold een opkomstplicht) van de stemgerechtigde kiezers mee, welk percentage sinds 1999 minder dan vijftig procent is. Stel dat de statenleden niet de taak hadden om de leden van de Eerste Kamer te verkiezen, dan was dit cijfer vast nog dramatischer geweest. Er is in Nederland bij miljoenen mensen dus een grote onverschilligheid te vinden over wie ons vanuit welke overtuiging zullen regeren. Vanwege de bevoegdheid de leden van de Senaat te kiezen is de landelijke politiek nauw betrokken bij de uitslag van deze verkiezingen. De vraag is of het kabinet-Rutte en gedoogpartij PVV samen een meerderheid in de Eerste Kamer zullen halen. Maar dat is niet de enige reden waarom elke christen verantwoordelijkheid draagt ten aanzien van deze verkiezingen.

Welzijn en cultuur
Al is het werk van de provincies niet erg zichtbaar, wat er op dit bestuurlijke niveau gebeurt, doet er wel degelijk toe. De provincies bepalen het beleid ten aanzien van de ruimtelijke ordening, heeft bevoegdheden op het gebied van water en milieu, van verkeer en vervoer. Daarnaast liggen hun taken bij welzijn en cultuur, waarbij we denken aan de geestelijke gezondheidszorg, toezicht op verpleeghuizen, bibliotheekwerk, sport en recreatie. Onze stem is een uitdrukking van het verlangen dat op al deze terrein bijbelse noties als gerechtigheid en barmhartigheid tot uitdrukking komen. Immers, Gods geboden hebben ook wat te zeggen in wat we lezen, hoe we ontspannen, in de zorg voor onze naasten, bij het omgaan met Zijn schepping. Als voorbeeld van het gewicht van onze stem noem ik de jeugdzorg, waarvoor de Provinciale Staten in de zittingsperiode van de nieuwe staten nog verantwoordelijk zijn. Daarna gaat die naar de gemeenten. Volgens de wet behoort de provincie ervoor te zorgen dat kinderen die dat nodig hebben, jeugdzorg aangeboden krijgen. Om dat mogelijk te maken koopt de provincie zorg in bij zorgaanbieders, waarbij de Stichting Gereformeerd Jeugdwelzijn (SGJ) een van de spelers is. De keuzevrijheid van cliënten is daarbij een belangrijke voorwaarde. Niet in alle provincies is die vrijheid goed geregeld. In diverse provincies bewaken de christelijke statenfracties die keuzevrijheid, waardoor christelijke zorgaanbieders in die provincies ook cliënten kunnen bedienen.

Voltooid leven
Voortdurend zijn er in de landelijke politiek thema’s aan de orde die meer behelzen dan de reikwijdte van de bezuinigingen – al doet onze levensovertuiging bij de invulling van die bezuinigingen ook terdege mee. Neem de doorgaande lobby van de Nederlandse vereniging voor vrijwillige euthanasie en haar inzet om te komen tot een kliniek voor levensbeëindiging. Dankzij het CDA/VVD-kabinet met de gedoogsteun van de PVV is ‘een voltooid leven’ als aanvaarde reden voor levensbeëindiging nog geen aanvaard criterium, wat bij een links of een paars kabinet wel het geval geweest zou zijn. Dit actuele voorbeeld leert ons dat vrijheid een beslissend criterium is. Het vrije individu, dat zelf aangeeft dat zijn of haar leven voltooid is, oriënteert zich vooral op zijn eigen zelfbeschikking en vrijheid, en richt zich niet meer op de gemeenschap. Dr. Ad Verbrugge schrijft dat als gevolg hiervan het hoogste levensideaal niet meer gevonden wordt in gemeenschapszin, vorming en rechtvaardigheid, maar in de vrijheid van de individuele persoon met zijn particuliere behoeften en verlangens. Het gevolg is wel, vervolgt hij, dat een mens gaat leven ‘alsof de wereld er is om door jou geconsumeerd te worden, om jou een goede tijd te geven.’ Zo worden burgers meer en meer tegen elkaar botsende personen. Dezer dagen kwam Eerste-Kamerlid Roel Kuiper (CU) met een klein boekje vol politieke verkenningen, Mijn land, waarin hij op de laatste bladzijde schrijft: ‘Ik ga voor een samenleving waarin mensen elkaar als bondgenoot zien.’ En ook: ‘Ik hoop dat veel mensen gaan beseffen dat God het is die onze vrijheid, onze veiligheid, onze welvaart en onze liefde draagt.’ Het zijn uitspraken die aantonen waarom het christelijke denken haaks op de geest van de tijd staat.

U, mens
Christenpolitici hebben er weet van dat het goede leven genormeerd is door de geboden van God, die ons gegeven zijn om Hem te eren én tegelijk tot ons eigen welbevinden. Dé keuze is daarom volgende week niet allereerst of het kabinet-Rutte en de gedoogpartij in de Senaat een meerderheid zullen krijgen. Het draait om de vraag of datgene wat God ons gezegd heeft, van betekenis is voor de inrichting van onze samenleving en overwogen wordt bij de totstandkoming van wetten en regels. Wat de profeet Micha heeft doorgegeven, geldt ook voor onze tijd: ‘Hij heeft u, mens, bekendgemaakt, wat goed is en wat de HEERE van u vraagt: niets anders dan recht te doen, goedertierenheid lief te hebben en ootmoedig te wandelen met uw God.’

Confessionele partijen
De vraag is welke reële mogelijkheden er anno 2011 in het openbaar bestuur zijn. In juni jl. heeft de halvering van het CDA ons laten zien dat de vlag van de christelijke politiek er niet goed bij hangt. En politicologen berichtten vorige maand over hun in opdracht van het Nederlands Dagblad gedane onderzoek waaruit blijkt dat confessionele partijen sinds 1998 in grote Randstad-gemeenten veertig procent van hun raadszetels verloren hebben. Het aantal wethouderszetels ging zelfs met zestig procent achteruit. ‘Het CDA wordt in de stad steeds meer een onbetekenende splinterpartij.’ Het ligt niet in de verwachting dat de marginale positie van christelijke politieke partijen zal veranderen. Maakt dit ons moedeloos? Nee! De eerste christenen hebben al van de apostel Johannes geleerd dat niemand anders de wereld kan overwinnen dan die gelooft dat Jezus de Zoon van God is. (1 Joh. 5: 5) In het onlangs verschenen laatste deel van de serie Commentaar op het Nieuwe Testament, Apostelen, schrijft prof. dr. J. van Bruggen dat de apostolische brieven in de Bijbel geen wereldverbeteringsprogramma’s ontwikkelen maar wel mensverbeteringsprogramma’s. ‘Het lijkt op het eerste gezicht alsof de apostelen geloven dat men in deze tijd alles maar bij het oude moet laten. Toch is dit niet juist. De heiliging van de christenen is een vreedzame inval op de hen omringende wereld en bedoelt die wereld van binnenuit ten goede te keren.’

Heilig leven
Petrus benadrukt geen andere dingen dan Johannes. Hij geeft aan dat een christen als een vreemdeling geroepen is om de daden te verkondigen van ‘Hem die u uit de duisternis geroepen heeft’ en verantwoording af te leggen van de hoop. Daarbij is de vooronderstelling voor die verantwoording het leiden van een heilig leven. Daar gaat het om, ook als we ervaren qua levensovertuiging een enkeling te zijn in gemeenteraad of statenvergadering, als kamerlid of europarlementariër, of in welk ander goddelijk beroep dan ook.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen