Boekbesprekingen

Johan Snel
Recht van spreken. Het geloof in de vrijheid van meningsuiting. Uitg. Boekencentrum (CHE-reeks), Zoetermeer; 112 blz.; € 11,90.
Snel is historicus en als docent journalistiek verbonden aan de Christelijke Hogeschool Ede. Tevens is hij onderzoeker bij het lectoraat religie in media in de publieke ruimte. De CHE als kenniscentrum wil door middel van de CHE-reeks aanwezige kennis toegankelijk maken voor een breed publiek. De publieksmedia maakten eind december 2010 melding van de instelling van een mediawaakhond door het parlement van Hongarije. Een mediawet verplicht tot registratie van alle media, inclusief die op internet. Nieuwszenders moeten ‘politiek neutraal’ zijn. Belediging op grond van ras, geslacht en religie is verboden. Dit wordt getoetst door de machtige Hongaarse media-autoriteit (NMHH), waarvan de leden allen aanhangers zijn van de regerende Fidesz-partij. De autoriteit kan boetes opleggen tot 720.000 euro, opdracht geven tot het doen van invallen op redacties en journalisten dwingen hun bronnen prijs te geven. Dit alles heeft plaats in een EUland, waar de persvrijheid wordt gegarandeerd door Europese verdragen. Overbodig kan een discussie over persvrijheid, zelfs in een EU-land dus niet heten. Maar ook wanneer de vrijheid van meningsuiting wel en zelfs zeer ruim wordt gerespecteerd, zoals in ons eigen land, ontstaan hierover desalniettemin heftige discussies. Snel kiest in zijn boek positie in het actuele publieke debat over de vrijheid van meningsuiting dat al zo’n tiental jaren gaande is en in die tijd een toegespitst, principieelideologisch karakter heeft gekregen. Hij levert nauwelijks een juridisch betoog over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. De auteur is op zoek naar de diepere, achterliggende beweegredenen van het debat en kiest daarom voor een politiek-culturele dan wel politiek-filosofische benadering. Hij schetst, analyseert en peilt de culturele ontwikkelingen op dat punt van de achterliggende halve eeuw die van invloed zijn op het actuele debat en plaatst deze tegen de achtergrond van de functie van de grondrechten in een (democratische) rechtsstaat in een pluriforme, multireligieuze samenleving. Er valt niet aan te denken om zijn analyse in enkele zinnen weer te geven; daarvoor is zij te rijk aan inhoud. Vrijheid van meningsuiting is één van de klassieke, liberale grondrechten, in oorsprong bedoeld als waarborg tegen overheidscensuur, naast bijvoorbeeld de vrijheid van godsdienst. Grondrechten zijn niet absoluut; er gelden wettelijke grenzen. Zoals belediging, aanzetten tot haat en geweld. Wat Snel echter betoogt, is dat deze vrijheid door veel hedendaagse bepleiters ervan tot een sacrale waarde is verheven onder invloed van het secularisme, dat een nieuwe seculiere, antireligieuze meerderheidsmoraal voorschrijft en wil afdwingen. Secularisme heeft de trekken gekregen van een nieuwe publieke religie, een soort staatsgodsdienst. Dan is het geen wonder dat de vrijheid van goddienst, die de traditionele godsdiensten beschermde, het moet afleggen tegen de vrijheid van meningsuiting. Die godsdiensten, waarvan de aanhangers minderheden vormen, krijgen een gure tegenwind te verduren. Ruimte om naar hun opvattingen te leven, wordt eigenlijk door de secularistische radicalen niet meer gegund. Want godsdiensten heten intolerant en staan de vrijheid in de weg. In grote lijnen zou ik de scherpe analyse van Snel kunnen delen, al zijn er bij diverse aspecten kanttekeningen te plaatsen of nuances aan te brengen. Maar dit is onvermijdelijk wanneer lijnen dieper en ver worden doorgetrokken en menige ontwikkeling of verschijnsel in termen van -ismen wordt geduid. Medebepalend is uiteraard ook de politieke taxatie van verschijnselen als de islam(isering) bijvoorbeeld in relatie tot de vraag of daarvan wel of geen bedreiging van de vrijheid van meningsuiting uitgaat, maar ook de vraag wat men tot de kernwaarde van een politiek in gehoorzaamheid aan de Bijbel rekent. Persoonlijk onderschrijf ik de stelling dat vrijheid in cultureel opzicht de dominante waarde van de individualistisch ingestelde secularistische libertijnen is, die daardoor een bedreiging vormt voor christelijke en andere minderheden. Niettemin ben ik van mening dat in politiek opzicht een grotere bedreiging uitgaat van het gelijkheidsideaal dan van het vrijheidsideaal. Zo zijn er meer aspecten waarover men van gedachten zou kunnen verschillen. Die passen niet in een korte bespreking. Duidelijk moge zijn dat Snel een qua inhoud rijk boek heeft geschreven, bovendien helder van opzet, in vlekkeloos en prettig lezend Nederlands, goed gedocumenteerd, voorzien van namen- en begrippenregister. Het brengt bepaald een verdieping aan in de discussie. Het is lectuur voor ieder die zich meer dan oppervlakkig bij het debat over de vrijheid van meningsuiting betrokken weet, dus onder anderen voor studenten, journalisten, politici en niet in de laatste plaats voor puur positivistisch ingestelde juristen.

G. Holdijk, Uddel

---
G.W. Lorein (red.)
Geschriften over de Perzische tijd. Deel XI Commentarenreeks op het Oude Testament De Brug.
Uitg. Groen, Heerenveen; 354 blz.; € 29,50.
In dit deel van de commentarenreeks op het Oude Testament worden de geschriften over de Perzische tijd behandeld, te weten de boeken Daniël, Ezra en Nehemia, Esther, Haggaï, Zacharia en Maleachi. Zoals de naam van de reeks al zegt, wil men in de uitleg een brug slaan tussen de oorspronkelijke betekenis van de bijbeltekst enerzijds en de situatie waarin wij leven anderzijds. Het doet daarbij weldadig aan dat de auteur – vrijwel het hele commentaar werd geschreven door dr. G.W. Lorein, hoofddocent Oude Testament aan de Evangelische Theologisch Faculteit te Leuven – exegetiseert vanuit een diepe liefde voor het ons geopenbaarde, betrouwbare en gezaghebbende Woord van God. Men proeft dat, niet het minst in de mooie lijnen die worden doorgetrokken naar het Nieuwe Testament. De opzet van het commentaar is enigszins anders dan men van commentaren doorgaans gewend is. Na de inleiding van het betreffende bijbelboek wordt de tekst (heel) kort verklaard. Symbolen verwijzen naar nadere informatie of verdere studie. De andere aanpak is even wennen, maar al spoedig bewijst zich het nut, omdat in alle behandelde bijbelboeken deze opzet consequent wordt aangehouden. In kort bestek – zeven bijbelboeken in krap 350 pagina’s – wordt veel geboden. De inleidingen op de bijbelboeken zijn weliswaar vrij kort, maar helder. Met de naam van de commentarenreeks voor ogen, zou het volgens mij een verrijking zijn als in de inleidingen op de bijbelboeken reeds een korte lijn getrokken zou kunnen worden naar de boodschap van het betreffende boek voor nu en vandaag. In de inleiding op Ezra en Nehemia – en in zekere zin ook bij Esther – gebeurt dat wel, in de andere inleidingen miste ik het. Een en ander zou zeker een meerwaarde zijn geweest. In de inleiding op het boek Daniël bespreekt de auteur kort de opvatting als zou het boek geen eenheid vormen (vanwege het historische deel en het profetische deel). Het gaat hier om een oude discussie die meerdere uitkomsten te zien gaf. Lorein komt tot een datering in de zesde eeuw, waarbij een latere redactie niet uitgesloten wordt. Dat is volgens mij een goed klassiek standpunt. Wie zich snel ergens inlezen wil en adequaat geïnformeerd wil worden, koopt met dit commentaardeel geen knollen voor citroenen.

C.H. Hogendoorn, Oud-Beijerland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen