Boekbesprekingen

A. Ros
Davids soete lier. Vijf eeuwen Nederlandse psalmberijmingen. Een overzicht van de Nederlandse psalmberijmingen van de zestiende tot de twintigste eeuw. Uitg. De Banier, Apeldoorn; 434 blz.; € 34,90.
Bijna veertig jaar na zijn tweedelige boek Nederlandse psalmberijmingen (1972) ligt er nu van de hand van A. Ros een prachtig naslagwerk, dat veel meer biedt en veel completer is dan zijn voorganger. De verschijning ervan heeft de auteur helaas niet meer kunnen meemaken. De titel ‘Davids soete lier’ is een citaat van Jacobus Revius, die zelf in 1640 een uitstekende psalmberijming het licht deed zien, bedoeld als mogelijke vervanger van de toen al verouderde berijming van Datheen. Wat vooral opvalt in deze studie, is het royale overzicht. Over de Nederlandse psalmberijmingen is een bibliotheek vol geschreven, maar het betreft veelal detailstudies, gericht op slechts één of enkele berijmingen. Die bieden geen totaaloverzicht, maar Ros doet dat juist wel: na twee nuttige inleidende hoofdstukken over onder meer de Psalmen als Hebreeuwse poëzie en de relatie tussen de Reformatie (Luther en Calvijn) en de Psalmen brengt hij meer dan 130 gehele of gedeeltelijke Nederlandse psalmberijmingen in kaart, verspreid over vijf eeuwen, vanaf de Souterliedekens uit 1540 tot heden. Ook al moest de behandeling per berijming vaak kort zijn, dit naslagwerk biedt belangstellenden een prima basis voor verdere studie. Gereformeerde berijmingen – onder meer van Marnix en Revius – krijgen royaler aandacht, maar berijmingen van lutheranen en doopsgezinden komen evenzeer aan de orde. Terecht gaat Ros het uitvoerigst in op de drie belangrijkste berijmingen op protestants erf: die van Datheen (1566), de Statenberijming van 1773 en de Interkerkelijke berijming van 1967. De auteur beseft hoe complex het berijmen van psalmen is: het gaat om eisen als Schriftgetrouwheid – die stelt hij op de eerste plaats –, verstaanbaar taalgebruik en dichterlijk niveau. Onderbelicht blijft in deze studie de muzikale eis: het ritme van de versregels en het ritme van de melodie mogen niet met elkaar botsen zoals bij Datheen, een belangrijke reden waarom men in de loop van de zeventiende eeuw de ritmische melodieën uit Genève niet- ritmisch ging zingen. Bij zijn vergelijking van de Berijming-1773 en de Berijming-1967 (‘Oude’ en ‘Nieuwe’ Berijming) kiest hij nadrukkelijk voor de eerste, vanwege het gereformeerde karakter en de aansluiting bij de Statenvertaling. Die kwestie is echter complexer dan hij voorstelt. De Berijming- 1773 is namelijk niet onverdacht gereformeerd: Ros geeft dit zelf toe als hij wijst op de Verlichtings-terminologie als ‘het pad der deugd betreden’, ‘Opperwezen’ en ‘volzalig Wezen’ en de royale inbreng van het genootschap ‘Laus Deo, salus populo’, waarvan de meeste leden niet gereformeerd waren, onder wie de remonstrantse Lucretia van Merken, van wie zeventien berijmingen werden opgenomen. En wat de aansluiting aan de Statenvertaling betreft moeten we beseffen dat thans de Herziene Statenvertaling (HSV) is verschenen – een prachtige, consciëntieuze hertaling in hedendaags Nederlands! – die in heel wat orthodox-gereformeerde gemeenten gebruikt zal gaan worden: in kerk, school en gezin of in elk geval in gezinsverband wanneer een kerkgenootschap deze vertaling officieel afwijst. Dit zal de taalkloof tussen toen en nu – blijkend uit woorden als ‘samenrotten’, ‘staving’, ‘outer’, ‘treken’, ‘heir’, ‘wederhorig’ – in nog hoger tempo vergroten.

Terecht constateert Ros dat de Berijming-1773 heel wat geliefde psalmen bevat – daarom is de gehechtheid eraan zo groot – maar ook dat vele ervan niet meer worden gezongen. Hij doet de suggestie deze laatste eventueel te vervangen door die uit de berijming van Revius. Dit lijkt me geen goede oplossing. Ik ben het van harte met Ros eens dat Revius’ berijming behoort tot de beste die ons land heeft voortgebracht – deze had het verdiend al in de zeventiende eeuw die van Datheen te vervangen – maar de taalkloof van ruim 350 jaar is onoverbrugbaar. Ros heeft een bijzonder waardevol boek geschreven, goed leesbaar, met een uitvoerig notenapparaat en een uitgebreide literatuuropgave. De grootste waarde ligt in zijn compleetheid, waardoor ook de twintigste eeuw helder in beeld komt met onder meer de inzet van Hendrik Hasper, de totstandkoming van de berijming van 1967 en latere activiteiten op het terrein van de psalmberijmingen, zoals ‘Psalmen voor Nu’. De uitgever zorgde voor een mooi gebonden boek met veel illustraties. Een fraaie uitgave!

J. de Gier, Ede

---
Hans Ulrich
Wie was Anne Frank? Uitg. Verbum, Laren; 128 blz.; € 14,95.
Een boek over ‘het bekendste slachtoffer van de Holocaust’. De journalist Hans Ulrich voegde een beknopte biografie toe aan de reeks van publicaties die over Anne Frank verschenen. Na een situatieschets van het lot van de Joden in Nederland, voor en in de oorlog, schetst hij het leven van Anne, met zeven andere ‘schuilers’ in het Achterhuis in Amsterdam, de arrestatie en het verraad en haar dood in Bergen Belsen. Het boek is doorvlochten met citaten uit het dagboek, waarvan de auteur ook de aanvankelijk omstreden ‘echtheid’ ter sprake brengt. ‘Wie was Anne Frank?’ is de titel van het slothoofdstuk. Opnieuw een waardevolle uitgave van de Holocaustuitgeverij Verbum, voorzien van een voorwoord van prof. dr. Hans Blom.

J. van der Graaf, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen