Boekbesprekingen

Arjan Markus
Adieu God. Over het afscheid van de persoonlijke God.
Uitg. Meinema, Zoetermeer; 124 blz.; € 13,50.
Ds. Arjan Markus, als predikant verbonden aan de Utrechtse Jacobikerk, bespreekt in dit boek twijfels en bezwaren die pleiten voor het afscheid nemen van het geloof in een persoonlijke God. Dit boek is een neerslag van vele gesprekken die hij gevoerd heeft met twijfelaars en zoekers. Tijdens het lezen raakte mij de integere wijze waarop hij dit gesprek voert. Ds. Markus neemt zijn gesprekspartners serieus en durft zo nodig eerlijk zijn eigen verlegenheid te beschrijven. Dit nodigt twijfelaars en zoekers uit dit boek ter hand te nemen om zich mee te laten nemen in zijn betoog. Daarbij is het een nuttige bijdrage voor het missionaire gesprek. Met een persoonlijke God bedoelt Markus ‘dat God een werkelijkheid is die de kenmerken heeft van een persoon’, zoals zelfbewustzijn, het hebben van een wil, intenties en emoties. Sinds de Verlichting is het door de hoge vlucht van de wetenschap niet meer vanzelfsprekend dat het geloof in God samengaat met wat wij weten over de werkelijkheid. Markus laat zien dat geloof en wetenschap hun eigen terrein mogen bewaken, maar elkaar niet hoeven tegen te spreken. Dat het ontstaan en de geboorte van een kind wetenschappelijk te verklaren zijn, hoeft niet uit te sluiten dat er een persoonlijke God achter dit proces zit als geheim van het leven. Zo nodigt ds. Markus uit om ook ‘langs de randen’ van die moderne bril te kijken, zodat er plaats komt voor geloof. Hij bouwt zijn betoog op aan de hand van verschillende vragen die op elkaar aansluiten. Ik noem enkele hoofdvragen. Naast de vraag naar de grenzen van ons kennen, gaat hij in op de vraag of het idee van een persoonlijke God niet ingaat tegen de menselijke verantwoordelijkheid en vrijheid. Immers, als God handelt in deze wereld zijn wij geen autonome managers meer. Vervolgens komt de bekende vraag aan de orde hoe het bestaan van een persoonlijke God te rijmen valt met de chaos, het kwaad en het lijden in deze wereld. Ds. Markus erkent dat redeneren niet leidt tot geloof in God. Geloven zit in het hart en het komt uiteindelijk aan op herkenning van jezelf in een verhaal over God en mensen, maar ook een herkenning van iets van God die in Jezus op ons toe komt. Die ervaring overkomt je met vele anderen, met de kerk der eeuwen, lezend in de Schrift, geraakt door de Geest. Juist die continuïteit en samenhang scheppen de contouren van God. Zo zoekt ds. Markus naar antwoorden, of een begin daarvan. Vanzelfsprekend is geloof daarmee voor hem nog steeds niet, maar sprekend genoeg om geen afscheid te nemen van het geloof in God, die in Christus Jezus persoonlijk, betrokken en betrouwbaar blijkt te zijn. Al is het boek levendig en toegankelijk geschreven, toch zal het niet voor iedereen even aansprekend zijn, vanwege de diepgang of omdat je als lezer de vragen niet deelt. Maar voor degenen die lastige vragen over het geloof in hun eigen hart of dat van anderen wel tegenkomen, is het de moeite van lezen waard.

P. van de Voorde, Wijngaarden

---
Gerard Dekker
Leren geloven met Bonhoeffer. Uitg. Meinema, Zoetermeer; 116 blz.; € 14,90.
De godsdienstsocioloog prof.dr. G. Dekker schreef – opnieuw – een boek over Bonhoeffer. Qua opzet interessant. Dekker koos namelijk vijftig (korte) teksten uit het werk van Bonhoeffer en voorzag deze van enig commentaar. Hij groepeerde ze rond drie thema’s: individueel geloven, godsdienst en kerk, leven in deze wereld. Een tot nadenken stemmend geschrift. Want de Bonhoeffer die ons hier voorgesteld wordt, is vooral de Bonhoeffer die op zoek is naar de verbinding tussen christen-zijn en in de wereld staan. Dat geeft herkenning. Een gereformeerd christen is daarnaar evenzeer op zoek. Van Calvijn heeft hij immers geleerd dat God ons een tweevoudige genade schenkt: rechtvaardiging en heiliging. Uit dat geloof heeft de martelaar van het Derde Rijk zeer beslist geleefd. Er is van tijd tot tijd ook sprake van vervreemding, bijvoorbeeld als Bonhoeffer zegt dat hij dagen lang zonder de Bijbel leeft en leven kan. ‘Ik ben geen religieuze natuur.’ Ook zijn er diverse teksten gewijd aan de mondigheid van de moderne mens, aan de niet-religieuze interpretatie van het christelijk geloof, aan het lijden en de machteloosheid van God. Door dit alles vind ik Bonhoeffer toch weer wat weerbarstiger dan ik de laatste tijd dacht. Goed dat er theologen zijn die we niet zondermeer begrijpen en zo je eigen denken omwoelen. Dat is voor mij de waarde van dit boek.

H.J. Lam, Ridderkerk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen