Succes niet verzekerd

Nogal wat christelijke organisaties dingen naar onze hand om fi nanciële, morele en geestelijke steun. Met enthousiasme worden de doelen gepresenteerd waarvoor zij zich inzetten, vaak ondersteund door professioneel vormgegeven folders, boordevol initiatieven. Maar hoe gaat het daarna met al die hooggestemde doelstellingen? Is er alleen maar sprake van stijgende lijnen en zegeningen die geteld kunnen worden? Is succes verzekerd? In het contactblad Volken en Vertalen van Wycliffe Bijbelvertalers staat daarover een moedig verhaal van dr. René van den Berg. Hij is sinds 1985 als taalkundige werkzaam in Indonesië en sinds 2003 in Papoea-Nieuw-Guinea. Heel eerlijk stelt Van den Berg de omgang met teleurstellingen aan de orde. Hoewel zijn bijdrage zich op het werk van Wycliffe richt, heeft het mijns inziens een veel grotere reikwijdte.

Het was zo’n mooie dag in 1983 – de dag waarop het pas gedrukte Nieuwe Testament in de Bena-taal plechtig werd overhandigd aan de christenen in de hooglanden van Papoea-Nieuw- Guinea. Honderden mensen waren bijeen, en onder feestgezang en reidans met uitbundige verentooien werden de Bijbels binnengedragen. God werd gedankt voor dit prachtige geschenk, er waren diverse speeches en de viering eindigde met een groot feestmaal. Opnieuw was er een vertaalproject van Wycliffe klaargekomen, een project waar door de familie Young bijna 25 jaar aan gewerkt was. Wat een doorzettingsvermogen!

Het wordt een sombere week in 2009 als een team veldwerkers naar het Bena-taalgebied reist om te onderzoeken hoe het na ruim 25 jaar gesteld is met het gebruik van de Bijbelvertaling in het Bena. Er waren al langer geruchten dat de vertaling nauwelijks gebruikt werd, maar de situatie die ze aantreffen is ronduit verbijsterend. In de 19 kerken die ze bezoeken wordt de vertaling in geen enkele dienst gebruikt. Van de 410 mensen die ze interviewen blijkt niemand een Bena Nieuwe Testament te bezitten. En ook geen van de 21 predikanten die ze spreken gebruikt de vertaling. Speelt de Bijbel dan geen enkele rol bij deze christenen? Jazeker wel, maar men gebruikt liever de Bijbel in het Engels of het Tok Pisin, de handelstaal van Papoea-Nieuw-Guinea. Het Bena is een prima taal om thuis onder elkaar te spreken en hij is ook geschikt voor op de markt of in je knollentuin, maar niet voor op de kansel, niet voor een Bijbelvertaling.

Het valt niet mee om dit soort situaties eerlijk onder ogen te zien als Wycliffe Bijbelvertalers. Dat er teleurstellingen zijn in het zendingswerk is geen nieuws, maar dit gaat erg diep. Dit raakt de basis van ons werk: ‘Ieder in zijn eigen taal!’ Maar als die ‘ieder’ geen prijs stelt op een vertaling in zijn of haar eigen taal, wat dan? Want het Benaverhaal is helaas geen uitzondering. Ook in ons eigen vertaalproject in Indonesië spelen soortgelijke vragen een rol. Zo herinner ik me goed hoe pijnlijk het was in 2008, vier jaar na de feestelijke overdracht, de stapel dozen met ongeopende Nieuwe Testamenten te zien, opgeslagen in een schuur bij de kerk. Een deel was verkocht, soms wordt de vertaling gebruikt in diensten, maar waar blijft de opwekking waar we op gehoopt hadden?

Ik wil drie dingen zeggen over deze moeilijke situaties. In de eerste plaats komt de vraag op ons af of we bereid zijn om naar zulke teleurstellende resultaten te kijken en daaruit leergeld te trekken. Durven we eerlijk onder ogen te zien dat ons werk lang niet altijd succes heeft, althans geen succes op de manier waarop wij dat defi niëren? En hebben we het lef om onderzoek te doen naar de diepere oorzaken? Oppervlakkige vragen en antwoorden zijn namelijk snel te vinden. Heeft men wel in het juiste dialect vertaald? Is er wel voldoende aan lees- en schrijfonderwijs gedaan? Is de vertaling wel natuurlijk genoeg? Al die vragen zijn legitiem, maar eronder liggen nog andere vragen. Moet een vertaling per se op schrift staan? Kan een vertaling in een orale cultuur (waarin mensen gewend zijn om kennis mondeling over te dragen) ook op andere manieren gepresenteerd worden, bijvoorbeeld als gesproken tekst die beluisterd kan worden via radio, cd, mp3-speler of video? En in hoeverre waren de plaatselijke kerken bij het project betrokken? Hadden zij zeggenschap in en verantwoordelijkheid voor de beslissingen in het vertaalproject? Of was dat vooral een zaak van de westerse Bijbelvertalers? Lastige vragen, maar ze moeten wel gesteld worden. Al voelt het soms alsof we gaan zagen aan de tak waarop we zelf zitten.

In de tweede plaats leidt dit soort situaties tot herbezinning over hoe we communiceren. Hebben we de moed om teleurstellingen ook te delen met gevers en bidders? Niemand verwacht dat alles op rolletjes verloopt in de zending en het romantische beeld van zending is hopelijk voorgoed verdwenen, maar toch vereist het moed om zware tegenvallers door te geven. Een bekwame co-vertaler die er met geld vandoor gaat, dorpelingen die geen zin hebben om te helpen bij het checken van de vertaling, een plaatselijke voorganger die het vertaalwerk tegenwerkt, algehele geestelijke malaise in een vertaalteam – dat zijn zomaar wat voorbeelden uit de praktijk. Aan familie en goede vrienden worden die zaken nog wel gemeld, maar in nieuwsbrieven wordt het al moeilijker, en in veel voorlichtingsmateriaal en wervingsfolders krijgt de lezer veelal alleen een positief beeld voorgehouden van de effecten van Bijbelvertaalwerk – en gelukkig zijn die er ook. In dit artikel ga ik daarom bewust aan de andere kant uit de boot hangen, in de hoop op wat meer balans!

Ten slotte is er de vraag naar de persoonlijke verwerking van zulke teleurstellingen door de vertaler zelf. Als het zo moeilijk is, als er zo weinig respons is, waar heeft God mij dan voor geroepen? Is dit werk wel de moeite waard? Hoe houd ik dit vol? Persoonlijk houd ik me vast aan wat de Schrift zegt. Daarin is meer ruimte voor vragen en twijfels dan we soms denken. De Psalmen staan vol van vragen, klachten, verzuchtingen en worstelingen. We zien daarin het hart van gelovige mensen die niet zonder God kunnen, maar die zeker ook niet alle antwoorden op zak hebben. Bovendien heeft Jezus ons zelf laten zien dat lang niet alle zaad vrucht voortbrengt. Wat wel vaststaat is dit: het zaad is goed! Daaraan hoeven we niet te twijfelen. En daarom brengen we het Evangelie aan alle volken, en vertalen we de Bijbel voor ieder die het wil horen en lezen, omdat we weten dat daarin de woorden van het eeuwige leven staan. Die woorden zijn goed, maar soms lijkt er geen ruimte om ze te ontvangen. De boze zit immers ook niet stil. En ten slotte geeft de Schrift ons een perspectief dat over ons eigen kleine leven heengaat: het Koninkrijk van God is werkelijkheid, de triomftocht van de Messias is niet te keren, en eens zal elke tong belijden dat Jezus Heer is. Naar die dag zien we uit, en tot die dag blijven we vertalen, want ieder moet het horen!

In de kerk benadrukken we vaak dat het om zegen gaat; en – wordt er meestal bijgezegd – dat is iets anders dan succes. Blijkbaar is het nog niet zo eenvoudig om je aan het succesdenken te onttrekken. De geciteerde tekst laat zien dat dit een nieuw bewustzijn vraagt. Zowel aan de kant van christelijke organisaties waar verwachtingen worden gewekt, als aan de kant van donateurs. Ook na Pasen leven we nog niet in de gloria.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen