Meer dan boetepredikers

Gaat het over de inhoud, dan zijn in de kleine profeten voorzegging – aankondiging van oordeel of heil – en boeteprediking – oproep tot berouw en bekering om vergeving te ontvangen – te onderscheiden. Vaak zijn deze twee met elkaar verbonden. We vinden bij alle twaalf aankondigingen van het komende oordeel over de zonden. De vraag daarbij is of deze voorwaardelijk of absoluut zijn. Naar de vorm zijn het zeker absolute aankondigingen, maar naar de inhoud is er verschil te zien. Hoe langer de volharding in de zonde en de verharding ondanks alle waarschuwingen voortduren, hoe dreigender het oordeel wordt. Ten slotte is het onafwendbaar. God heeft een groot, heel taai geduld, maar dat is niet oneindig en het kent grenzen.

Ethiek
God is volgens de twaalf kleine profeten steeds de God van recht en genade. Ze werken deze boodschap uit naar en op de verschillende terreinen. Allereerst heeft hun prediking duidelijk betrekking op de cultus of de eredienst in hun tijd. Deze is helaas vaak verbasterd en zeker niet vrij van afgodische smetten. Reiniging van tempel en eredienst is nodig, wat onder godvrezende koningen als Hizkia en Josia ook plaatsvindt. Vervolgens komt in de prediking ook de ethiek aan de orde: de handel en wandel van het volk. De profeten verzuimen niet om in hun boodschap echte volkszonden aan de kaak te stellen en te vertellen dat God daarmee geen genoegen neemt. Verder hebben de profeten de samenleving op het oog, en dan vooral de sociale gerechtigheid, waarmee het bijna hopeloos is gesteld. Uitbuiting van armen en onaanvaardbare verrijking door list of met geweld worden ontmaskerd en bestraft. Zo gaat het volk van God niet met elkaar om. Verder is er het terrein van de buitenlandse politiek, waarbij Israël meer vertrouwen stelt op grote mogendheden dan op God. Ten slotte komt ook in hun prediking de heel persoonlijke verhouding tot God aan de orde. Hoe zijn mensen op Hem betrokken? Van de twaalf kleine profeten kan een verkondiger anno 2011 leren heel concreet te zijn en zich te hoeden voor veralgemenisering door te spreken over concrete zonden en over de ellende van de mens.

Boete
We zouden overdrijven als we de twaalf kleine profeten slechts boetepredikers zouden noemen. Hun profetie is meer dan boete. Het element van de boeteprediking – waarbij de zonde wordt aangezegd, het oordeel aangekondigd maar waarin ook de oproep tot bekering duidelijk doorklinkt – is intussen wel helder aanwezig. Meestal klinkt die prediking tot het eigen volk in het Tienstammenrijk of Tweestammenrijk. Er zijn er ook die de pijlen van God op de vijanden van Juda richten. Obadja, Jona en Nahum bijvoorbeeld. De vijanden zijn op de vernietiging van het volk uit en aan hen wordt de totale ondergang aangezegd. God zal niet toestaan dat Zijn volk omkomt en verdwijnt. Integendeel, Hij zal Zijn volk verhogen uit ellende en tot eer brengen. Niet omdat er een fysische band tussen God en Zijn volk is. Er is wel een religieus-ethische band. God kan wel zonder Zijn volk, Israël niet zonder God.

Altijd uitzicht
Opmerkelijk is dat bij vrijwel alle profeten aan het eind van hun prediking een heilsbelofte te lezen staat. Hoe ernstig de situatie ook is, altijd is er uitzicht. Nooit laten de profeten hun gehoor in de ontdekte nood en blootgelegde zondeschuld achter. Soms dringt de profeet aan op verootmoedigend gebed met. Bij Joël vinden we de slotzin:
‘Wie weet, God mocht Zich wenden en berouw hebben.’ Bij Hem is veel verlossing en vergeving van alle ongerechtigheid.

Lijn naar Christus
Predikanten staan vandaag de dag niet voor een oudtestamentisch gehoor. Ze vertellen niet maar de bijbelse geschiedenis op zichzelf. Van belang is ook dat ze vanuit een tekst uit de twaalf kleine profeten de christologische lijn trekken. Ze prediken immers Jezus Christus als Redder en Zaligmaker. De profeten zelf kunnen we al zien als typen van Christus. Soms is de lijn heel helder, zoals bij Jona, van wie de Heiland spreekt (Matth.12:38). Geregeld vinden we ook in hun boodschap de komende heilstijd rond de Messias aangekondigd. Die belofte ervan is gedeeltelijk al vervuld bij Zijn eerste komst.

Dag des HEEREN
Een grote plaats neemt de aanzegging van de Jom JHWH, de Dag des HEEREN, in de prediking van de twaalf kleine profeten in. We vinden deze onder meer bij Amos, Joël, Zefanja en Zacharia. Deze verkondiging staat haaks op de volksverwachting, zoals blijkt uit Amos 5:18. Nieuwtestamentisch gezien is deze Dag die van de wederkomst van Jezus ten oordeel. Die dag zal ook steeds bij ons minstens op de achtergrond (moeten) staan. Ds. G. Boer zei eens: ‘We handelen in de prediking met de zielen van mensen onder ons gehoor als voor de rechterstoel van Christus.’ Inderdaad, de hoorder moet voor Hem verantwoorden wat hij met de boodschap deed en de predikant hoe hij die bracht. God zal daar eenmaal op terugkomen.

Preken
Preken vanuit de twaalf kleine profeten vraagt veel tijd en studie, maar deze zijn de moeite waard. Het maken van de eerste preek vraagt de meeste tijd. De predikant moet zich verdiepen in de tijd en binnen- en buitenlandse situatie waarin de betreffende profeet stond. Dan is het jammer wanneer maar één tekst wordt bepreekt; het verrichte onderzoek kan dienen voor meer preken uit dezelfde profeet. We schamen ons niet ook in die zin leerlingen van Calvijn te zijn, die als met een ijzeren discipline de lectio continua in praktijk bracht. De kerk was bij de komst van de Reformatie van de Schrift vervreemd; laat deze (ook) in de prediking uit de profeten volop aan het woord komen. Voor voorganger en gemeente is het uitermate leerzaam zich in een van de kleine profeten nader te verdiepen, ook al omdat de stof vaak onbekend is. Praktisch gezien lijkt het goed om niet te lang achtereen uit een van de profeten te putten; vier tot zes preken achtereen is genoeg. Om de aandacht geboeid te houden kan een predikant uit elke perikoop een kerntekst voor de verkondiging kiezen. En dat met niet al te grote intervallen. Zo kunnen de profeten ook vandaag tot vreugde en zegen zijn.


Binnenkort start een reeks over de twaalf kleine profeten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen