Dominee in Delft

1. Wernerus Helmichius
Van 1590 tot 1602 dominee in Delft. In deze tijd, vanaf 1598, werkt hij ook aan de vertaling van de Bijbel. Met Arnoldus Cornelisz volgt hij hiermee Filips van Marnix van Sint-Aldegonde op, die deze taak door de Staten van Holland opgelegd had gekregen, maar in 1598 overlijdt. Helmichius wordt in 1551 geboren te Utrecht. Vertrekt als vijftienjarige naar Genève om theologie te studeren, daarna naar Heidelberg. In 1576 wordt hij predikant van de Nederlandse vluchtelingengemeente te Frankfurt am Main, drie jaar later vertrekt hij naar Utrecht, waar hij als eerste protestantse predikant in de Dom preekt. Wordt getypeerd als een echte Zwingliaan. Overtuigd contraremonstrant, die niet alleen door Voetius en Trigland, maar ook door Arminius en Uytenbogaert om zijn kwaliteiten wordt geprezen. Helmichius overlijdt in 1608 in Amsterdam.

2. Dionysius Spranckhuysen
Wordt in 1585 te Wijk bij Duurstede geboren als zoon van ds. Thomas Spranckhuysen. Vertrekt naar Leiden om student theologie te worden en krijgt in 1609 een beroep naar Asperen. Wordt in 1614 predikant in Puttershoek en al een jaar later in Haarlem. Omdat een groot deel van de laatste gemeente het beroep – gedaan volgens de kerkorde van 1591, die de bezwaarden niet accepteren – ongeldig verklaart, wordt ds. Spranckhuysen losgemaakt. Hij vertrekt in 1618 naar Woudrichem. In de zomer van 1625 wordt hij bevestigd te Delft. Heeft daar een centrale plaats en is ook in classicaal en synodaal verband een vooraanstaand figuur. Vertegenwoordiger van de Nadere Reformatie, met grote aandacht voor de innerlijke doorleving van de gereformeerde leer en de heiliging van het volksleven. Ds. Spranckhuysen overlijdt in 1650 te Delft.

3. Guiljelmus Saldenus
Van 1664 tot 1677 één van de zes predikanten te Delft en vertegenwoordiger van de Nadere Reformatie. Willem Salden wordt geboren in 1627 te Utrecht als zoon van een kleermaker. Na zijn studie theologie onder Gisbertus Voetius wordt hij predikant te Renswoude (1649), daarna te Kockengen (1652) en Enkhuizen (1655). Zijn volgende standplaats is Delft, vanwaar hij in 1677 naar Den Haag vertrekt. In 1682 verleent de theologische faculteit van Utrecht hem een eredoctoraat, wat laat zien dat hij landelijke bekendheid geniet. Hij is een irenisch man. In zijn theologisch werk krijgt het pastorale aspect het zwaarste accent. Is homileet, pastoraal-psycholoog, reformator van het volksleven, bestrijder van het labadisme. Overlijdt op 8 februari 1694 te Den Haag.

4. Gerrit Jacobus van der Flier
In 1873 krijgt Delft ds. Gerrit Jacobus van der Flier als predikant. Elke Nederlander zal later zijn naam kennen, want hij is degene die koningin Wilhelmina niet alleen catechisatie geeft maar ook haar huwelijk inzegent. Ds. Van der Flier wordt in 1841 in Nijkerk geboren. Zijn vader is tabaksplanter en koopman. Na zijn studie theologie verdedigt hij op zijn 25e een proefschrift, waarin hij moderne theologen bestrijdt die de echtheid van Romeinen 15 en 16 ontkennen. In kerkelijk opzicht neemt ds. Van der Flier een middenpositie in tussen confessionelen en modernen; het meest voelt hij zich verwant met de ethischen. Vóór Delft is hij predikant te Eemnes-Binnen (1867) en Heemstede (1870). In 1878 neemt hij pas het derde beroep naar Den Haag aan. Later memoreert hij dat hij dacht ‘van het zonnige Zuiden naar het ijskoude Poolland’ te zijn overgebracht. Hij moet een ‘hartstochtelijk-oratorisch’ prediker zijn geweest. In 1894 wordt hij hofprediker en van 1900 tot 1909 is hij voorzitter van de hervormde synode. 1909 is ook het jaar van zijn overlijden.

5. Pieter Zandt
Geboren in 1880 in het Groningse Stedum. Voelt zich als jongeling aangetrokken tot Tolstoj, maar wordt in zijn derde studiejaar (theologie), naar eigen zeggen ‘onder het lezen van de Duitse wijsgeer Hegel door een van Gods pijlen als een vogel uit een boom geschoten, waarbij een algehele ommekeer van waarden plaatsgreep’. Kort daarna wordt hem ‘helder en klaar’ geopenbaard dat hij lid van de Tweede Kamer zal worden. In 1905 mag hij zich kandidaat tot de heilige dienst noemen. Een jaar later wordt hij als predikant te Kamperveen bevestigd, daarna te Loon op Zand (1909), te IJsselmuiden- Grafhorst (1910), te Ede (1915) en tot slot te Delft (1919), waar hij wegens zijn benoeming tot lid van de Tweede Kamer eervol wordt ontheven (met de bevoegdheid van emeritus). Dat hij rooms-katholieken feller bestrijdt dan socialisten en communisten, bezorgt hem de naam ‘papenhater’. Zelf typeert hij zijn politieke activiteiten als een protest om ‘tegen de tijdgeest en de in de Kamer heersende stromingen op te komen voor de oude, beproefde waarheid’. Hij overlijdt in 1961 te Delft.

6. Wouter Leendert Tukker
Ds. W.L. Tukker komt in 1948 in Delft, waar hij zeven jaar predikant is. Hij is dan 39 jaar oud (wordt in 1909 in Hoek van Holland geboren). Daarvoor is hij predikant in Hei- en Boeicop (1939), Elburg (1942) en Bleskensgraaf (1946). Na zijn Delftse periode staat hij nog in Rotterdam (1955) en Katwijk aan Zee (1959), Zwolle (1964) en Groot-Ammers (1969). Ds. Tukker is eerst lid en later voorzitter van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en visitator-generaal van de Nederlandse Hervormde Kerk. Hij heeft een statige allure, waardoor hij zeker gezag uitoefent. Door zijn pastoraal en beminnelijk optreden neemt hij in het geheel van de kerk velen voor zich in. Zijn persoonlijke levensstijl toont mijding en acceptatie: hij houdt zich aan een strenge zondagsviering maar kan anderzijds genieten van auto’s en buitenlandse reizen. Zo ruim als hij denkt over de kerk, zo nauw trekt hij de grenzen van de Gereformeerde Bond. De gereformeerd denkenden ziet hij als de rechtmatige kern van de Hervormde Kerk, maar ten dienste van het geheel. In 1974 gaat ds. Tukker met emeritaat. Hij blijft ongehuwd. In 1988 overlijdt hij te Epe.

7. Leen Vroegindeweij
Delft is de laatste gemeente van ds. L. Vroegindeweij, hij wordt er als 58-jarig predikant eind juni 1959 bevestigd. Ds. Vroegindeweij is een markante persoonlijkheid, scherpzinnig en slagvaardig in het debat. Trekt volle kerken. Op de kansel valt op dat hij de zonde en de zondigheid van de mens met grote ernst en indringendheid preekt. Wordt in 1901 in Middelharnis geboren. Boerenzoon – de oudste van lekenpreker Jan Vroegindeweij – die theologie gaat studeren. Drie broers worden ook predikant. Doet intrede in 1930 te Wilnis, daarna in Waddinxveen (1934), Papendrecht (1949) en Gameren (1954). ‘L.V.’ overlijdt op 18 augustus 1969, hij is dan drie jaar emeritus predikant. Nog steeds, tientallen jaren na zijn dood, vertellen mensen over zijn diepzinnige, bevindelijke preken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen