Het klokkenspel vanaf de kansel

Wie nagaat hoe vaak de Bijbel de menselijke stem noemt als instrument in de dienst van God, zou verbaasd staan. God heeft de mens een stem gegeven als een soort luit met tien snaren om te zingen tot Zijn eer en daarvan te spreken, dag en nacht. Hoe rijk als een voorganger die vox humana (menselijke stem) ook gebruiken mag om in de dienst des Woords te doen, wat Psalm 78:1 (ber.) zingt: Mij vloeit een schat van wijsheid uit de mond, gelijk een bron, die voortspringt uit de grond.

Optimaal
Een predikant doet er goed aan bij zijn spreken in de kerk ook te letten op het instrument van onze stem. Maakt hij er optimaal gebruik van? Staat zijn stem werkelijk in dienst van de boodschap die daardoor mag klinken? ‘Als wij woorden uitspreken, brengen we daarmee ook gevoelens over en willen we dat een boodschap zo en zo wordt begrepen’, las ik over de stemtaal (paralinguïstiek). ‘De stemtaal heeft te maken met intonatie, toonhoogte, geluidssterkte, duidelijkheid van de uitspraak, stemkwaliteit, de snelheid waarmee we spreken, het ritme en de melodieusheid van het stemgeluid. Vooral de intonatie is belangrijk. Soms kan een boodschap alleen al door de manier van spreken verkeerd begrepen worden. Met het oog op dit alles is het aan te bevelen dat predikanten een uitgesproken preek via een geluidsopname nog eens terughoren en met collega’s bespreken onder leiding van een logopedist(e).’

Belang
Als hij preekt, dient de voorganger op zijn stem te letten. Is dit een onderwerp dat van niet zo veel belang lijkt? Wat doet de stem ertoe, als de preek maar bijbels en verantwoord is? Inderdaad, wat doe je met een stem die klinkt als een klok als de inhoud van de prediking beneden de maat is of als de liefde voor het werk ontbreekt? Het is een klinkend metaal, een luidende schel – niet meer dan dat. Niet om aan te horen. Wat baat het als iedereen vindt dat je met een innemende, liefelijke en heldere stem de woorden van de Bijbel doorgeeft, als je ondertussen de bijbelse boodschap scheeftrekt of als die boodschap bij de voorbereiding geen plaats in het hart van jou als voorganger zelf heeft gekregen? Niemand moet denken dat hij met zijn welluidende stem kan goedmaken wat hem aan diepgang in zijn preken ontbreekt.

Natuurlijk
Toch is het belangrijk dat een voorganger zich afvraagt of hij het instrument van zijn stem goed gebruikt in de bediening van het Woord van God. Dat betekent ook dat je je mag oefenen in het gebruik van een zo geweldige gave van God als de menselijke stem. Gebruikt hij dat geschenk van God wel optimaal? Spurgeon schrijft in zijn Pastorale adviezen: ‘Een man met een bijzonder prachtige stem, maar met een leeg hoofd en een koel hart is ‘een stem die roept in de woestijn’. Anderzijds, denk ook niet te gering over uw stem, want een goede stem kan zeer veel bijdragen tot het doel dat ge hoopt te bereiken.’ Eén van de dingen die Spurgeon een predikant op het hart bindt, als hij over de stem spreekt, is dan dat het gebruik van de stem natuurlijk dient te zijn. De bekende preektoon zal zo langzamerhand onder ons niet meer in gebruik zijn. Maar misschien is het wel nuttig om erop te wijzen dat de stem bij de overdracht van de bijbelse boodschap zo natuurlijk mogelijk wordt gebruikt. Geen zangerigheid of galmstem met een toonhoogte waarin geen enkele variatie zit en die alleen maar slaperigheid bevordert. Geen monotonie, waarin elke verrassing ontbreekt over wat de Bijbel ons verkondigt. Laat, om met Spurgeon te spreken, het gehele klokkenspel van de stem meeklinken in de preek. Zo natuurlijk als het maar kan. Zo dat de gemeente zal zeggen wat mensen op de Pinksterdag zeiden: ‘Wij horen hen in onze taal de grote werken Gods spreken’ (Hand.2:11).

Stemverheffing
Laten houding en spraak op de kansel natuurlijk zijn, niet gemaakt. Dat betekent ook dat de preek geen toneelstuk mag zijn waarin de predikant als eenling optreedt. Het komt wel voor dat iemand vanaf de kansel met zijn stem probeert over de mensen de baas te spelen. Hij overschreeuwt dan niet alleen zichzelf, maar ook zijn hoorders. Het lijkt meer bulderen dan preken. Dat gaat vaak gepaard met misbruik van de geluidsversterking. Maar het effect waarop de persoon in kwestie mikt, is niet groot. Spurgeon zegt: ‘Terecht is eens gezegd dat een geweer dat het hardste knalt, niet steeds het verste draagt; de trefkracht van een geweer heeft niets met lawaai te maken. Niet de kracht van uw stem, maar die van uw woord werkt iets uit.’ Van de Heere Jezus lezen we zelden dat Hij met stemverheffing spreekt. Hij verheft Zijn stem niet op de straten (Matth.12:19). Toch bereikt Hij duizenden. Meestal doordat Hij gezeten is tegen een berghelling die als klankbord werkt, zoals bij de Bergrede. Maar stervend aan het kruis geeft Jezus de geest met grote stem (Matth.27:50 en Luk.23:46: ‘Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest’). Ook de eerste martelaar Stefanus roept in het zicht van de dood met grote stem: ‘Heere, reken hun deze zonde niet toe’ (Hand.7:60). Van Paulus lezen we dat hij de kreupel geborene te Lystre met grote stem toespreekt (Hand.14:10). Ook als er duivelen worden uitgeworpen, spreekt men vaak heel luid. Vooral in apocalyptische teksten (Ezech, Openb.) lezen we vaak van een grote stem – van engelen of gezaligden in de hemel, Gode de lof zingend.

Bezieling
Wat echter veel belangrijker is, is wat we bezieling kunnen noemen. Holle vaten klinken het hardst. Maar fijnbesnaarde zielen zijn als de eolusharp. Van deze windharp wordt verteld dat die al gaat zingen als je hem in een bepaalde stand op de wind houdt. Welnu, als het hart van een voorganger is toegekeerd naar de boodschap van Gods Woord, zal de wind des Geestes de snaren van zijn ziel in beweging brengen en dat zal dan ook merkbaar zijn aan zijn stem. Dat geeft aan die stem teerheid, timbre, kleur en klank. Gezegend de dienaar van het Woord die studerend in de Bijbel de hartentaal mag verstaan van de vreze des Heeren. Hij hoort in Gods Woord de klaagstem van de zondaar, die om Gods genade verlegen is geworden, maar ook de roemtaal van Gods kind, dat juichen mag over Gods heil. Zal het niet die hartentaal van het Woord van God zijn, waardoor de stem wordt gevormd? Dan is het dus niet zeer nodig dat een predikant zijn kracht zoekt in een stemvolume waarmee hij zelfs een vloekende Goliath kan uitbeelden. Nodiger is het dat de stembanden een vocaal ensemble zijn, waardoor hij het veelstemmige en veelkleurige Evangelie van Gods genade en liefde bezield vertolkt.

Duidelijk en vlot
Toch is het ook van groot belang een voorganger al de mogelijkheden die in zijn stem ligt in zijn preken uitbuit. Als hij van de voorbereiding van zijn preek thuis een gebedszaak heeft gemaakt, dan behoeft hij toch zeker niet met een kloppend hart en een beverig stemmetje voor de gemeente te staan? Een rustig hart bevordert een welsprekende tong. Laat de preek geen haastzaak worden, geen afdraaien van een uit het hoofd geleerd lesje, waarin je je van de eerste zin naar de laatste haast. De stem zij gedragen, gedragen door Gods Geest. De gemeente mag ‘de kracht van de stem’ opmerken (1 Kor.14:10). Het is geen geheimtaal (in een vreemde, niet verstaanbare taal), maar verstaanbare geloofstaal (vs.11). Spurgeon zegt: ‘Geef elk woord een behoorlijke kans, breek het in uw heftigheid niet de nek of laat het in uw haast niet de benen breken. Te langzaam spreken is ellendig, het maakt levendige toehoorders zenuwziek. Buitengewoon snel spreken, tierende en razende bombast, is evenmin te verontschuldigen.’ Duidelijk en vlot spreken dus. Ik las ergens: ‘Doorgaans doen we de mond niet open, de lippen niet vaneen, laten we de tanden niet bloot, zodat het geluid niet vrij naar buiten kan stromen; we nemen niet diep adem, zodat onze stem zacht blijft als een orgel zonder lucht.’ Een predikant doet er goed aan duidelijk en gearticuleerd te spreken, zodat zijn hoorders geen moeite hebben om de preek van a tot z te volgen. En niet zo vlot dat de oudsten van de gemeente in de woordenvloed verdrinken.

Goudschaaltje
Zou het intussen niet het allerbelangrijkste zijn dat de stem wordt gebruikt zoals Psalm 105:1 (ber.) zegt: En spreekt met aandacht en ontzag van Zijne wond’ren, dag aan dag? De gemeente is niet gediend met platvoerse, stoere taal. Het Evangelie worde in stijlvolle en beschaafde woorden uitgedragen. Wat dat betreft mag een voorganger zijn woorden wel op een goudschaaltje wegen. Nee, ik bedoel geen ouderwets taalgebruik, dat zich afspeelt buiten de wereld van de mensen die de predikant voor zich ziet – laten zijn woorden verstaanbaar zijn voor zijn hoorders. Maar laat hij spreken met aandacht en ontzag. De gemeente kan dan aan zijn stem horen met wat voor hoge en heilige en tegelijk trouwe en liefdevolle God wij van doen hebben. Het is vooral Gods roem en eer die ons bewegen moeten om met stemverheffing te spreken (zie Ps.66:8, de stem van Zijn roem). Laat de rede (prediking) Gode welgevallig zijn (als een vrijwillig offer), dan zal zij ook Gods kinderen welgevallig zijn.
Laat U mijn tong en mond
en ’s harten diepst grond
toch welbehaag’lijk wezen.
O Heer’, Die mij verblijdt,
mijn rots en losser zijt,
dan heb ik niets te vrezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen