Omgang met God als kenmerk

Behalve door de Reformatie is de geestelijke en kerkelijke positie van hervormdgereformeerde gemeenten ook bepaald door de Nadere Reformatie. Deze beweging had een ijver voor de doorwerking van de reformatorische beginselen in het volksleven. De vertegenwoordigers verweerden zich tegen vervlakking door het geven van geestelijke leiding in de prediking. Hun prediking was bevindelijk en onderscheidend met een pastorale spits. Scherp reageerden de predikanten op de dode orthodoxie. Zij zagen de tweespalt tussen leer en leven. Het beleden geloof diende beleefd te worden. De leer was wel gereformeerd, maar in het dagelijks leven was daar niets van te merken. Daarom drongen zij aan op de persoonlijke omgang met God. De Nadere Reformatie zag ook het gevaar van het toenemend rationalisme. Er werden heftige aanvallen gedaan op de gereformeerde belijdenis. De nadere reformatoren verzetten zich krachtig tegen het standpunt van hen die slechts wilden geloven wat volgens eigen ratio aannemelijk was. Een belangrijk punt dat de Nadere Reformatie telkens aan de orde stelde, was de ingezonkenheid van het kerkelijk leven. Bij de vaak sombere en kritische visie op de kerk werd er ook geleden aan de kerk.

Wilhelmus à Brakel
We krijgen een helder beeld van het dienend leiderschap in de Nadere Reformatie wanneer wij letten op hoe nadere reformatoren leefden. Ik noem Wilhelmus à Brakel (1635-1711), een invloedrijk vertegenwoordiger. In zijn tijd had de overheid een grote vinger in de pap van het kerkelijk leven. Regelmatig waren er conflicten tussen de kerkelijke gemeente en de plaatselijke overheid. Het ging daarbij vaak om de vrijheid van de kerk ten opzichte van de overheid, met name als het de keuze van een te beroepen predikant betrof. Brakel verdedigde vurig de vrijheid van de kerk en wees de bemoeizucht van de overheid af. Ook wees hij de opstelling van Jean de Labadie af. Deze zag de kerk als een gemeenschap van louter wedergeborenen en scheidde zich van de kerk af. Voor Brakel was de kerk geen verzameling van uitverkoren individuen, maar het volk van het verbond. Separatisme vond hij ontoelaatbaar. De verborgen omgang met God gaf Brakel kracht om geestelijk leiding te geven. Deze leiding ging samen met een vrome levenswandel.

Jakobus Koelman
Een heel ander figuur is de onverzettelijke Jakobus Koelman (1633- 1695). Hij is de man die de misstanden van de kerk aan de kaak stelde. Koelman vond het geesteloos altijd maar dezelfde kerkelijke formulieren en gebeden te gebruiken. Hij heeft zich ingespannen stichtelijke werken van Schotse auteurs te vertalen. Ook op pedagogisch terrein heeft hij zich bewogen door een boek te schrijven hoe ouders hun kinderen voor God moeten opvoeden. Het dienend leiderschap van Koelman richtte zich op het ongeestelijk karakter dat in de kerk aanwezig kan zijn en door het vertalen en schrijven van stichtelijke boeken.

Jodocus van Lodenstein
De laatste vertegenwoordiger van de Nadere Reformatie die ik apart wil noemen is Jodocus van Lodenstein (1620-1676). Hij is een man van matigheid, diepe ernst, grote eenvoud en zelfverloochening. In de samenleving waren toen enorme verschillen. Een groot deel van het volk bevond zich onder het bestaansminimum, terwijl anderen over een overdadige luxe beschikten. Van Lodenstein hekelde het sociale onrecht onder het volk. Hij beschuldigde de overheid, het volk en de kerk ervan dat zij niets of te weinig doen voor de zending. Zelf leefde Van Lodenstein mee met de vervolgde kerk in Frankrijk en spande zich in om te helpen. Zeer verdienstelijk maakte hij zich voor de gruwelijk vervolgde Waldenzen in Piemont. Hij organiseerde in Utrecht collecten en kon aanzienlijke bedragen overmaken. Met een ingetogen levenswandel ijverde Van Lodenstein voor de doorwerking van de reformatorische beginselen en bestreed allerlei volkszonden van zijn tijd. Van Lodenstein is één van de duidelijkste vertegenwoordigers van de Nadere Reformatie. Met een hartelijke sociale bewogenheid en met de roeping een correctie aan te brengen in het zeer onzuiver calvinisme van zijn dagen.

Zorg om geesteloosheid
Welke vorm van dienend-christelijk leiderschap komen we tegen in de Nadere Reformatie? De prioriteit lag bij de prediking die dood confessionalisme bestrijdt en de existentiële geloofshouding bevordert. Grote zorg was er over de geesteloosheid van de kerkgangers. De vertegenwoordigers legden de nadruk op de heiliging van het leven. In een tijd van polemische twisten hielden zij vast aan de gereformeerde belijdenis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen