Boekbesprekingen

M.J. Paul, G. van den Brink, J.C. Bette Studiebijbel Oude Testament. Bijbelcommentaar Psalmen II, Spreuken, Prediker. Uitg. Centrum voor Bijbelonderzoek, Veenendaal; 944 blz.; € 65,-.

Opnieuw verscheen een deel van de Studiebijbel Oude Testament. Het gaat om het deel waarin de Psalm 107 tot en met 150, Spreuken en Prediker worden behandeld. De serie is inmiddels bekend en breed gewaardeerd. Ik herinner mij dat iemand eens een bepaald commentaar aanraadde met de opmerking: ‘Lees je dat, dan heb je voor je preekvoorbereiding wat de exegese betreft eigenlijk alles.’ Het zou ook van de Studiebijbel gezegd kunnen worden. De Studiebijbel is geschreven vanuit de overtuiging dat de Bijbel Gods Woord is, daarom zijn ook veel verwijzingen opgenomen naar het Nieuwe Testament. Verder worden er steeds lijnen getrokken naar onze tijd en komen de blijvende beloften voor het volk Israël in onze tijd ter sprake. Kortom, opnieuw een boek voor geïnteresseerde gemeenteleden en theologen. Het commentaar is opgebouwd rond de Hebreeuwse tekst met transliteratie en een interlineaire vertaling. Er is aandacht voor belangrijke tekstverschillen in de handschriften, waarbij met name de Septuaginta en de Dode Zeerollen veel aandacht krijgen. Verder wordt relevante informatie weergegeven in de inleidende artikelen en excursen, terwijl literatuuroverzichten de belangrijkste boeken en artikelen van de laatste tijd weergeven. Er is veel aandacht voor recente inzichten op het gebied van bijbeluitleg. Vermeldenswaardig zijn ook de illustraties, bijvoorbeeld bij Psalm 118:22. De steen die daar een belangrijke rol speelt zou een funderingssteen kunnen zijn. Het is ook mogelijk dat een topsteen wordt bedoeld, de middelste steen in een boogconstructie die de beide booghelften overeind houdt. Beide beelden geven het belang van deze steen aan. De illustratie laat sluitstenen zien van boogconstructies in Megiddo. Het concept van de Studiebijbel toont zeker zijn kracht in dit deel, waarin de Psalmen en Spreuken aan de orde komen. Vaak beperken commentaren zich tot het weergeven van de strekking van een Psalm of spreukenverzameling. Of de aandacht gaat vooral uit naar historisch-kritische vragen of literaire kwesties. De Studiebijbel laat deze vragen zeker niet onbesproken, maar het accent ligt op de exegese. Een belangrijke opmerking over de uitleg staat op bladzijde 22: ‘Niet de vraag ‘wat kan op grond van dit vers gezegd worden?’ maar de vraag ‘wat zegt dit vers?’ is het uitgangspunt geweest bij het schrijven van de exegese.’ Het resultaat is een exegetisch commentaar waarin de hoofdlijn in het oog wordt gehouden, maar waarin tegelijkertijd oog is voor details. Enkele steekproeven laten zien dat aan deze opzet consequent wordt vastgehouden. De uitleg van Psalm 110, de meest geciteerde oudtestamentische psalm in het Nieuwe Testament, neemt vijf bladzijden in beslag. Het is een van de moeilijkste liederen in het psalter door de compacte schrijfwijze, de ongebruikelijke voorstellingen en de relatie met het Nieuwe Testament. Het profetisch Messiaanse karakter van de psalm wordt besproken, maar ook aan het geweld in de Psalm wordt een duiding gegeven. De analytische benadering bewijst zich ook in de lange Psalm 119. Geduldig wordt de tijd genomen om te luisteren naar deze lofzang op Gods volmaakte geboden. Door deze benadering blijkt eveneens de zeggingskracht van bijbelse wijsheidsliteratuur, de boeken Spreuken en Prediker. In bijbelstudie en de verkondiging komen deze boeken uit de Schrift doorgaans incidenteel aan de orde. Juist deze boeken zijn van groot belang in onze tijd, met alle aandacht voor competentieontwikkeling en leiderschapstraining, zo schrijven de auteurs. Aandacht voor de grondlijnen van Spreuken zou een joods-christelijk antwoord kunnen vormen op dergelijke trainingen. Vragen over het auteurschap en de literaire indeling komen ook hier aan de orde. Zo wordt het betoog van de Britse egyptoloog Kitchen weergeven, die historische argumenten geeft voor de mogelijkheid dat Salomo wel degelijk de auteur van het overgrote deel van Spreuken kan zijn geweest. Ook wordt verwezen naar de Midrasj, die vermeldt dat Salomo in zijn jonge jaren het Hooglied schreef, op middelbare leeftijd de Spreuken en op hoge leeftijd het van veel scepsis getuigende Prediker. Bij de bespreking van het boek Prediker, waarbij de wijsheidsleraar wordt aangeduid als ‘Qohelet’, wordt ingegaan op de plaats van het boek in de canon en de relatie tot de Thora. Verder komt het karakter van wijsheidsliteratuur in en buiten de Bijbel aan de orde en is er een aparte paragraaf over het begrip hebel of ‘lucht’, dat in hoge mate bepalend is voor de uitleg van het boek. Ook hier ligt de nadruk op de exegese van de tekst. De betekenis komt van perikoop tot perikoop aan de orde. Details worden in voetnoten besproken.

G.H. Kruijmer, Lage Vuursche

Deze uitgave van de Studiebijbel zal worden besproken tijdens een symposium op zaterdag 17 september in de Pniëlkerk te Veenendaal. Het thema van de dag, die onder leiding staat van prof.dr. M.J. Paul, is ‘Ontzag voor God, want er is een gericht’. Verdere informatie over het programma en aanmelding, en de mogelijkheid om het boek te bestellen, via www.studiebijbel.nl.

---
Dr. C.P. Polderman Verder studeren. Uitg. in eigen beheer; te bestellen via cp.polderman@solcon.nl of door € 14,50 over te maken naar ING-rekening 3584602.
Dit boekje is volgens de auteur bedoeld als handreiking voor jongeren die gaan studeren. Het bevat ongetwijfeld het voor hen beste advies dat er te geven is: zorg dat je een levende relatie met God hebt. Je komt immers terecht in een wereld waarin geloof en religie voor een grote meerderheid geen betekenis heeft, ja zelfs vaak een negatieve connotatie heeft. Om daarin staande te blijven, is nodig om dicht bij de Heere te leven. Ter inspiratie tekent Polderman het leven van twee mensen die dat kenden en als contrast iemand die het verloor. Jan de Liefde was een opwekkingsprediker die veel oog had voor praktische hulpverlening. Andrew Murray was meer gericht op verdieping vanuit de Schrift, maar ook bij hem staat een levend geloof, waarin de Geest krachtig werkt, centraal. Murray lijkt wat dichter bij studerende jongeren te staan, omdat theologische doordenking bij hem een belangrijkere rol speelt dan bij De Liefde. Het tegenvoorbeeld is Allard Pierson, die met een christelijke opvoeding achter zich de wetenschap in ging en spoedig vervreemde van wat hem van huis uit meegegeven was. Polderman voert hem op als een voorbeeld van hoe je door de wetenschap kritiekloos over te nemen het geloof in God kunt kwijtraken. Deze kant van het boekje kan ik alleen maar positief waarderen. Er is echter een andere kant aan de uitgave, die de boodschap van de auteur verzwakt. Het is een kant die er ook niet had hoeven zijn. Als Polderman zich beperkt had tot het ten voorbeeld stellen van De Liefde en Murray en het ter waarschuwing opvoeren van Pierson was dit een mooi boekje geweest. Maar de auteur heeft een tweede agenda. Hij wil namelijk afstand nemen van een aantal aspecten van de gereformeerde belijdenis en haalt daartoe juist die aspecten bij zowel De Liefde als Murray naar voren. Het is mij niet duidelijk waarom hij dat niet in een apart boekje gedaan heeft. Hij verliest mijns inziens de jongeren als zijn primaire publiek uit het oog en begeeft zich in een theologische discussie. De gereformeerde leer wordt daarbij wel erg gemakkelijk weggezet als een sta-in-de-weg voor een levende relatie met de Heere. Een derde agenda van de auteur is kritiek op nieuwe onderwijsbenaderingen en ook hier gaat hij veel te kort door de bocht. Het leren van competenties is voor christenjongeren juist waardevol om te leren onderscheiden waarop het aankomt. Jammer dat het boekje nu zo ‘drieslachtig’ is geworden.

M.J. de Vries, Papendrecht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen