Als de echtgenoot overlijdt

Er was eens… een tijd zonder tranen en zonder pijn. Dat is geen sprookje, maar een geweldige realiteit. Gods goede schepping. Adam en Eva, aan de hand van God. Levend en lovend. Wat een heerlijke tijd. Dat was (!) eens. Hoe heeft onze zondeval alles verduisterd en gebroken. Die gebrokenheid van ons leven wordt wel heel erg zichtbaar in de aanwezigheid van de dood. Radicaal worden intieme relaties verbroken als de dood verschijnt. Een huwelijksleven van meer dan vijftig jaren sterft weg. Een relatie van nog maar een enkel jaar krijgt abrupt een einde. De rouwadvertentie vermeldt: ‘na een ernstig ziekbed’ of ‘zeer plotseling’. Het papier voelt de pijn niet; het hart des te meer. Zo zijn er weduwen en weduwnaren. Wezen ook. Het is te makkelijk om dat feit louter als kennisgeving aan te nemen. ‘Zo is het nu eenmaal.’ Nonchalance past een christen niet. We mogen immers nooit vergeten wat de oorzaak is. De dood raakt het hart van de gemeente. ‘Wij hebben God op het hoogst misdaan.’ Alleen al daarom gaat het lijden van mijn naaste mij aan. Als gemeente van Christus hebben wij een boodschap aan het verdriet en lijden van onze naaste. Een heilige roeping om een bijbelse positie te bepalen tegenover het lijden als zodanig en onze lijdende naaste in het bijzonder. Dat laatste willen we proberen, speciaal met het oog op de weduwe.

Schulden aflossen
Ook in Gods Woord komen wij de weduwe tegen. Haar moeite. Haar verdriet. Haar zorg om door het leven te komen. In het bijzonder als er kinderen zijn (zie 1 Kon.17:8-24; 2 Kon.4:1-7). Je zult maar moeten leven met de dreiging je kinderen als slaven te moeten afstaan om je schulden te kunnen afl ossen. Soms krijgt de weduwe in Gods Woord een naam, soms ook niet. Een paar bekende namen zijn: Thamar, Naomi, Orpa en Ruth, de weduwe van Zarfath (genoemd naar haar woonplaats), Anna de profetes. Ieder met een eigen, dramatisch verhaal, hoe sober ook opgetekend. In al die geschiedenissen en verhalen springt de zorg van God naar voren.

Zorg
God, de God van Israël, die Zich in de Messias openbaart, laat de weduwe niet alleen gaan. Hij zorgt voor haar. Hij ziet haar. Zijn zorg openbaart zich in het beloftewoord dat Hij haar geeft. God, de HEERE, verzekert de weduwe van Zijn nabijheid in het Woord. Een nabijheid die echter alleen in het geloof wordt verstaan en beleden. Gezegend is de weduwe die het gebed kent om de Geest. De trouwe zorg van God voor de weduwe blijkt uit meerdere passages in zowel het Oude Testament (de Thora: Ex. 22:21-24 en met name Deuteronomium; Psalmen) als het Nieuwe Testament (de evangeliën; Handelingen, brieven van Paulus; vooral 1 Tim.5).

Thamar
Deuteronomium biedt ons veel inzicht in de positie van de weduwe onder het oude Israël. Ze krijgt bijzondere aandacht en zorg. Haar positie wordt zo veel mogelijk veilig gesteld. Zo kan de kinderloos achterblijvende weduwe met de familie van haar man verbonden blijven door het instituut van het leviraatshuwelijk (levir (lat.)= zwager), dat inhoudt dat bij het overlijden van de man diens broer met de weduwe trouwt als haar man haar zonder mannelijke nakomeling heeft achtergelaten (25:5-10). Door dit instituut wordt dan tevens voorkomen dat de weduwe onverzorgd achterblijft. Is er geen levir, dan kan zij buiten de familie hertrouwen. In afwachting van een nieuwe relatie keert zij terug naar haar ouders. Een goed voorbeeld hiervan treffen we aan in Genesis 38:11. ‘Toen zei Juda tot Thamar, zijn schoondochter: Blijf weduwe in uws vaders huis, totdat mijn zoon Sela groot wordt. Zo ging Thamar heen en bleef in haar vaders huis’. (Zie ook Lev.22:13) In hoeverre de zorg van God Zelf hieruit blijkt, is niet direct erg duidelijk. Immers, dit is geen exclusieve regel voor Israël, maar vind je onder verschillende oosterse volken gepraktiseerd. Dat het zorg van God is, blijkt uit de inkadering van deze regel in het geheel van het beloftewoord. Door zijn plaats in de Thora is het een Woord van God, de HEERE.

‘Help haar’
Deuteronomium geeft heel praktische voorschriften, waaraan een ieder zich heeft te houden. Geen vrijblijvendheid als het gaat over je houding tegenover de vreemdeling, de weduwe en de wees. Gehoorzaamheid. Zie de weduwe. Help haar. Wees haar nabij. Laat het op het veld achterblijvende restant van de oogst liggen voor de weduwe. Ook het fruit dat na het schudden van de boom blijft hangen, laat het haar. Ook wat achterblijft in de wijngaard, laat het verzamelen door haar! (10:18; 24:17-22; 26:12,13;27:19)

Psalm
Psalm 146 is de bekende ‘psalm voor de weduwe’, talloze keren gelezen door menig pastor. Ook hier de trits: vreemdeling, weduwe en wees. Wet (Thora) en liturgie (psalmen) zijn nauw aan elkaar verbonden. Vers 9a zegt: ‘De HEERE bewaart de vreemdelingen; Hij houdt de wees en de weduwe staande.’ Woorden van gelijke strekking vind je in Psalm 68:6, waar de HEERE wordt voorgesteld als de Rechter, die de zaak van de weduwe behartigt en beslist. God doet haar recht. En die God, de HEERE, verplicht dat een ieder ook te doen. Uit liefde.

Helemaal uitleveren
In het Nieuwe Testament verwijt Jezus de geestelijke elite: ‘Jullie eten de huizen van de weduwen op!’ (Matth.23:14). Jullie doen haar groot onrecht aan. Ook deze grote Profeet zegt, in navolging en vervulling van de profeten van weleer: ‘Doe de weduwe recht!’ (vgl. Jes1:17 en 23). De weduwe van wie je nog zoveel kunt leren als je in beslag genomen bent door zucht naar geld en goed. Denk eens aan Jezus’ vertelling over het penningske van de weduwe (Mark.12:41-44). Een arme weduwe gaat de geestelijke elite voor in offerend leven, in vertrouwen op God. In het zich geheel en al uitleveren aan Hem. In radicale overgave.

In de gebrokenheid van dit leven, ziet God de HEERE vertroostend en heilbrengend om naar de weduwe. Hij doet dat in Zijn Woord, dat Hij toepast door de krachtige werkingen van Zijn Geest.


Volgende week: de christelijke gemeente en de weduwe.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen