Boekbespreking

Dr. A.H. Van Veluw
Waar komt het kwaad vandaan? Uitg. Jongbloed, Heerenveen; 496 blz.; € 29,95
Dr. A.H. van Veluw, hervormd predikant te IJsselmuiden, heeft met zijn boek Waar komt het kwaad vandaan? een waardevolle bijdrage gegeven aan de vraag naar de oorsprong van waar het kwaad. Hij analyseert vragen als: is God goed, is Hij almachtig, waarom is er kwaad? Zijn boek is een bijdrage aan het probleem dat met het woord theodicee wordt aangeduid. Hij omschrijft dit als ‘de onderneming die met rationele argumenten probeert oplossingen aan te dragen voor het probleem van het bestaan van het kwaad ten overstaan van God’.

Dr. Van Veluw maakt onderscheid tussen moreel kwaad en natuurlijk kwaad. Moreel kwaad is alles wat een mens doet als hij tegen morele normen ingaat, waardoor lijden wordt veroorzaakt. Natuurlijk kwaad is het lijden van mens en dier ten gevolge van natuurverschijnselen. Het wordt een lange zoektocht, waarin de schrijver ons meeneemt in duidelijke betogen en waarin hij vele vragen de revue laat passeren: is God verantwoordelijk voor het natuurlijke kwaad? Wat is de rol van de duivel in dezen? Is het kwaad eenvoudig met de schepping zelf gegeven? Heeft God de aarde misschien niet goed geschapen? Een grote hoeveelheid literatuur is in dit boek verwerkt.

Na lange tijd de vraag onderzocht te hebben waar het natuurlijk kwaad vandaan komt, lijkt de conclusie verrassend eenvoudig: er bestaat in feite geen natuurlijk kwaad. Hoe komt de schrijver tot deze gedachte? Hij gaat uit van een zeer oude aarde. Hoewel hij de evolutietheorie niet bewezen acht (daar zijn te veel onbewezen vooronderstellingen voor), is ze naar zijn mening te belangrijk en wijdverbreid om niet betrokken te worden bij de vragen van de schepping van de wereld en het ontstaan van het natuurlijke kwaad. Van deze zeer oude aarde kan gezegd worden dat er ook al dieren pijn leden en aan ziektes doodgingen, voordat de mens verscheen. Toch heeft God de mens goed geschapen.

Dr. Van Veluw gelooft stellig dat er sprake is van een historische zondeval. Waarom is er dan al sprake van natuurlijk kwaad vóór de zondeval? De conclusie is verrassend: we mogen vóór de zondeval niet van natuurlijk kwaad spreken. Dit hoorde bij Gods schepping en mag niet als kwaad worden gekwalificeerd. De schepping is goed te noemen, al zijn er natuurrampen en sterven er dieren. Het is door toedoen van de mens dat wat wij natuurlijk kwaad noemen is verhevigd. Milieurampen en veel ziektes zijn de oorzaak van menselijk gedrag. De fatale gevolgen van natuurrampen hebben dikwijls te maken met een onvoorzichtige opstelling van mensen. Wie zich er niet van bewust is dat een rivier kan overstromen, moet niet vreemd opkijken als er slachtoffers ontstaan als een rivier buiten haar oevers treedt.

Dit alles brengt de schrijver ertoe om te zeggen dat er geen theodicee-probleem is. Er is eerder sprake van een antropodiceeprobleem: het probleem zit in het raadsel van de mens. Waarom is de mens in zonde gevallen? Dat heeft te maken met de vrijheid waarin God de mens schiep. Het blijft echter een raadsel dat de mens een verkeerde keus gemaakt heeft, en nog steeds maakt.

Ik moet hierbij denken aan een gesprek dat ik onlangs had. ‘Ik vind deze wereld een verschrikkelijke wereld. Waarom is mijn moeder letterlijk alles ontnomen dat zij bezat?’ Al lezend speelde voortdurend de vraag door mijn gedachten: weet ik me door dit boek geholpen als ik mensen tegenkom die op indringende wijze met lijden te maken hebben? De schrijver zelf is van mening dat er in moeilijke pastorale situaties meegehuild dient te worden, waarbij we nooit gebruik mogen maken van clichés. Maar in gesprekken over het lijden van deze wereld is het wel degelijk van belang dat we struikelblokken wegnemen, zodat niet bij voorbaat het geloof wordt weggehoond.

Voor de laatste categorie gesprekken kan de zoektocht van de schrijver ons helpen om antwoorden te vinden. De antwoorden die geboden worden zijn niet bedoeld als laatste antwoorden. De beoordeling wordt aan de lezer overgelaten. Als het gaat om de doordenking van de vragen met betrekking tot het lijden, heeft dit boek veel te bieden, ook al ben je op bepaalde plaatsen geneigd andere keuzes te maken of is een glimlach moeilijk te onderdrukken. Moeten we bij het overdragen van de zonde onze toevlucht nemen tot memen (een soort bouwstenen van de gedachtewereld), waarvan de schrijver zelf zegt dat het bestaan ervan nog bewezen moet worden?

Dr. Van Veluw heeft een indrukwekkend boek geschreven, dat zeer zeker de moeite van het bestuderen waard is. Zelf zou ik minder stellig gezegd hebben dat er geen theodicee-probleem is. Als geloofsprobleem is het er wel degelijk, zodra wij namelijk zelf te maken krijgen met diep menselijk lijden, dat een verbijsterende uitwerking op ons kan hebben. Het antwoord dat Job van God krijgt gaat niet over het bestaan van natuurlijk kwaad vóór de schepping, maar om zijn worsteling met het leven hier en nu, dat zo wreed en hard lijkt te zijn. Daar krijgt Job nu juist geen antwoord op, zodat in zekere zin het theodicee-probleem voluit blijft bestaan. Het komt slechts dan tot rust wanneer we na een intense worsteling leren: laat God God zijn.

Hoewel dr. Van Veluw de diepe vragen benoemt, had ik over de omgang met de zeer existentiële vragen van het lijden graag iets meer gelezen. Maar wie zich meer wil bezighouden met de (rationele) doordenking van de vele vragen die met het lijden samenhangen, zal in dit boek stof genoeg vinden om verder over na te denken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen